polinari882

Ενοχή. Ίσως ένα απ’ τα πιο σημαντικά συναισθήματα που μπορεί να νιώσει κανείς μας· χωρίς αυτό, θα είχαμε ακόμα μαύρα μεσάνυχτα ως προς το τι είναι σωστό ή λάθος. Όχι ότι και πάλι αυτό βοηθάει ιδιαίτερα. Όλοι ξέρουμε ότι το σωστό και το λάθος για τον καθένα από εμάς είναι τις περισσότερες φορές υποκειμενικό. Κι αυτό δεν πρόκειται ν’ αλλάξει ακόμα κι αν συνεχίσει να υπάρχει αυτό που λέμε «κοινή ηθική».

Οι κυρίαρχες φιγούρες της ψυχολογίας -ειδικά ο Φρόιντ- έβλεπαν την ενοχή και την ύπαρξή της σαν ένα μέσο, μια καθοδήγηση του ανθρώπινου υπερεγώ να πράξει σωστά στο περιβάλλον που ζει. Ένας δικαστής, που λέμε, κρυμμένος μέσα μας, έτοιμος να μας κρίνει για οποιαδήποτε πράξη μας.

Εγώ, εσύ, όλοι μας έχουμε αυτόν τον δικαστή μέσα μας. Όλοι μας κάποια στιγμή έχουμε αποκτήσει ενοχές για ένα μικρό ή μεγάλο συμβάν. Ή για κάποια μας λόγια και συμπεριφορά. Η ενοχή είναι εκεί για να μας πει στο αφτί «φίλε μου, έκανες τώρα μεγάλη βλακεία». Ως εδώ καλά. Ειδικά αν μάθουμε κι απ’ το λάθος μας, ακόμα καλύτερα. Αν το διορθώσουμε κιόλας, άριστα και 10 με τόνο στον έλεγχο.

Μα για κάποιους ανθρώπους τα πράγματα δε σταματούν εκεί. Αυτός ο δικαστής είναι εκεί ανά πάσα στιγμή μέσα στο κεφάλι τους, έτοιμος να τους καταδικάσει για το οτιδήποτε συμβαίνει στη ζωή τους, στη ζωή του γείτονα, στη ζωή όλου του πλανήτη. Για ό,τι γίνεται φταίνε εκείνοι. Δεν έχει σημασία αν ξέρουν όντως ποιος είναι ο υπαίτιος· γι’ αυτούς αυτά είναι ψιλά γράμματα στο κάτω μέρος της σελίδας.

Για δικά τους λάθη, σαφώς θα είναι κι οι πρώτοι που θα ζητήσουν συγγνώμη και θα καταλάβουν το λάθος τους. Το λάθος τους, όμως, συνεχίζεται όσο ζητάνε συγγνώμη για πράγματα, καταστάσεις και συμπεριφορές που δε φέρουν καμία ευθύνη. Είναι πάντα εκείνοι που τρέχουν να προλάβουν τα πάντα. Είναι πάντα εκείνοι που κάνουν την υποχώρηση, κι ας μην είναι αναγκαίο ή ζητούμενο.

Απολογούνται σχεδόν για όλα, ακόμα κι αν πιάσει ξαφνική βροχή ή έχει στον δρόμο τρελή κίνηση. Δεν υποστηρίζουν ποτέ τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους, φοβούμενοι ότι δε θα γίνουν αποδεκτές απ’ τους γύρω. Η παραμέληση του εαυτού τους γενικότερα είναι κάτι που τους χαρακτηρίζει στα πάντα. Η αποτυχία είναι ο μεγαλύτερος φόβος, καθώς δεν αντέχουν να μπουν σε αυτή τη μάχη και να βγουν ηττημένοι. Όσοι είναι γύρω και παρατηρούν, θα δουν ότι αυτοί ο άνθρωποι έχουν αρκετούς ψυχαναγκασμούς ή ψυχοσωματικά συμπτώματα.

Δεν είναι, όμως, μόνο αυτό που παρατηρούν οι γύρω. Το κυριότερο που παρατηρείται απ’ όλους είναι η χαμηλή αυτοεκτίμηση κι αυτοπεποίθηση. Είναι το έμβασμα που χρειάζεται για να καταφθάσουν οι τριγύρω στο συμπέρασμα ότι οι συγκεκριμένοι άνθρωποι μπορούν μετά ευκολίας να γίνουν υποχείριά τους. Κι αυτό θα συνεχίσει να γίνεται μέχρι αυτά τα «υποχείρια» να ξυπνήσουν και να πάρουν τη ζωή στα χέρια τους.

Κι αυτό δεν πρόκειται να γίνει μέχρι οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι καταλάβουν τι είναι αυτό που τους κάνει να αισθάνονται αυτή την ενοχή για τα πάντα. Κι αυτή η απάντηση κρύβεται συνήθως στο παρελθόν· σε μηνύματα, ιδέες και πεποιθήσεις περασμένες περί τελειότητας από ανθρώπους στο στενό περιβάλλον. Ναι, γιατί περί τελειότητας πρόκειται αν το καλοσκεφτείς. Ή μάλλον καλύτερα, γι’ αυτή την ανύπαρκτη τελειότητα γίνονται όλα.

Όταν τα ελαττώματα που έχει κάποιος, ο τρόπος που χειρίζεται τα πράγματα, τα θέλω και τα πιστεύω του κι ο χαρακτήρας του γενικότερα δε γίνονται αποδεκτά, εκεί καταλήγουμε. Όταν η προσμονή απ’ όλους είναι να είναι ο άλλος άριστος σε όλα, πώς μετά στο μέλλον να μην καταλήξει να σκέφτεται ότι δεν πράττει σωστά κι ότι φταίει για τα πάντα; Όταν το κάθε ψεγάδι σου κρίνεται και τιμωρείται, πώς να μη ζητάς συγγνώμη γι’ αυτό που είσαι;

Όλοι ξέρουμε από πού ξεκινάει όλο αυτό -νομίζω είναι εντελώς προφανές.

Γι’ αυτό, λοιπόν, ένα πράγμα θα πω, ειδικά σε εσάς που παλεύετε με αυτόν το δικαστή χρόνια ολόκληρα, 24 ώρες το 24ωρο, 365 μέρες τον χρόνο. Γυρίστε πίσω και δείτε τι σας κάνει να απολογείστε για τα πάντα. Η ιστορία του καθένα είναι διαφορετική και κανείς άλλος δεν την ξέρει καλύτερα από εσάς τους ίδιους. Ψεγάδια και κουσούρια έχουμε όλοι μας· τέλειος δεν είναι κανείς. Κι όσο πιο νωρίς καταλάβουμε ότι δεν είναι αυτό το ζητούμενο σε αυτή τη ζωή, τόσο πιο εντάξει θα είμαστε με τη φάτσα μας και το είναι μας γενικότερα.

Καλή η ενοχή, για να μας δείχνει και να μας λέει πότε κάνουμε λάθος. Μα δεν μπορούμε να κάνουμε λάθος σε όλα -και να θέλουμε, δηλαδή, είναι εντελώς αδύνατο. Σκεφτείτε το.

Συντάκτης: Βικτώρια Α. Δήμου
Επιμέλεια κειμένου: Πωλίνα Πανέρη

Κάνε σχόλιο!

Έχεις κάποια ιδέα για άρθρο;

Μπορείς να μας προτείνεις ένα θέμα που θα ήθελες να διαβάσεις σε κάποιο απ' τα επόμενα άρθρα μας!