paul337

Σύμφωνα με τον Φουκώ η εξουσία δεν είναι φαινόμενο που συναντάς αποκλειστικά στο οικονομικό και στο πολιτικό πεδίο. Η εξουσία ενυπάρχει σε όλες τις κοινωνικές σχέσεις και τις καθορίζει. Δεν έχει αρχή και τέλος, δεν ανήκει σε συγκεκριμένα άτομα ή φορείς. Επομένως, δεν πρόκειται για μία εξουσία αλλά για πολλές. Όλες οι σχέσεις είναι μια διαμάχη για την επικράτηση του ισχυρότερου. Όλες οι σχέσεις είναι σχέσεις εξουσίας.

Στο άκουσμα της λέξης «εξουσία» μάλλον μας έρχονται αρνητικά φορτισμένες σκέψεις στο μυαλό. Η εξουσία, πράγματι, αν ασκείται με αρνητικούς όρους μπορεί να ‘χει καταστροφικές επιπτώσεις. Για παράδειγμα, αν ασκείται με σκοπό την εξαθλίωση και την υποδούλωση, τότε μόνο υποτίμηση της ανθρώπινης ύπαρξης μπορεί να προκαλέσει. Το ίδιο συμβαίνει όταν επιδιώκεται μέσω ανέντιμων μέσων. Αυτές τις περιπτώσεις, όμως, ο Φουκώ δεν τις θεωρεί εξουσία αλλά περισσότερο βία. Η βία δεν είναι εξουσία. Ο φυσικός καταναγκασμός κάποιου δεν αποτελεί σχέση εξουσίας, έτσι κι η σχέση αφέντη-σκλάβου δεν είναι σχέση εξουσίας αλλά άσκηση ωμής βίας.

Η πραγματική εξουσία προϋποθέτει την ελευθερία. Η ελευθερία αυτή θα πρέπει να υπάρχει και στους δύο πόλους του εκάστοτε παιχνιδιού εξουσίας. Ο ένας πόλος προσπαθεί να εξουσιάσει τον άλλο, με σκοπό την επίτευξη ενός στόχου. Έτσι είναι τα πράγματα και στις ερωτικές σχέσεις. Ο καθένας θα χρησιμοποιήσει άλλα μέσα έτσι ώστε να επιβληθεί. Σκοπός και των δύο πόλων δεν είναι φυσικά η εξαθλίωση κι η υποβάθμιση αλλά η ευχαρίστηση.

Άντρας και γυναίκα, γυναίκα και γυναίκα, άντρας κι άντρας, οποιοσδήποτε κι αν είναι ο ερωτικός συνδυασμός, ο κοινός παρονομαστής είναι ένας∙ η προσπάθεια επικράτησης του ενός έναντι του άλλου. Τα μέσα που χρησιμοποιούνται διαφέρουν. Άλλοτε χρησιμοποιείται το μυαλό, άλλοτε η σαγήνη, το χιούμορ, η ειρωνεία, η σωματική δύναμη, η μη λεκτική επικοινωνία, η διαφορά ηλικίας, η εμπειρία, η αυτοπεποίθηση. Ο κάθε πόλος επιστρατεύει τα δυνατά του όπλα ώστε να υπερισχύσει στο παιχνίδι.

Ένα παιχνίδι που υπάρχει κι εξελίσσεται καθ’ όλη τη διάρκεια μιας σχέσης και ξεκινά απ’ τα πολύ αρχικά στάδια. Είναι εμφανές κατά τη διάρκεια της γνωριμίας και του φλερτ, της σεξουαλικής πράξης, κατά τη διάρκεια καλών στιγμών αλλά και τσακωμών, μεγάλων αλλαγών, όπως γάμων ή χωρισμών.

Στην ελληνική κοινωνία, στην οποία –καλώς ή κακώς– ζούμε, υπάρχει βαθιά εδραιωμένη και ριζωμένη η εικόνα της πατριαρχικής οικογένειας. Ο πατέρας είναι το ισχυρότερο μέλος, έχει τον έλεγχο για όλα και τον κυρίαρχο ρόλο στις αποφάσεις. Αυτό έχει καταβολές απ’ τα χρόνια που η γυναίκα δεν εργαζόταν κι ασχολιόταν κυρίως με το σπίτι και τα παιδιά. Έτσι, παρόλο που αυτό το πρότυπο οικογένειας –ευτυχώς– φθίνει, πλέον, στις ερωτικές σχέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι ακόμα εμφανές το στίγμα του.

Ο άνδρας νιώθει την ανάγκη να δείχνει την εξουσία του. Ένα απλό παράδειγμα είναι η επιθυμία να πληρώνει εκείνος στα πρώτα ραντεβού. Κάτι τέτοιο δεν αποτελεί απλώς και πάντα ένδειξη ευγένειας αλλά μια ασυναίσθητη  πράξη επίδειξης εξουσίας. Η γυναίκα, αντίστοιχα, για να ενδώσει σ’ αυτό το παιχνίδι εξουσίας χρησιμοποιεί την αντίσταση και τη σαγήνη.

Είτε μιλάμε για πατριαρχικά είτε για σύγχρονα πρότυπα, όμως, οι σχέσεις εξουσίας είναι αναπόφευκτες. Η ανάγκη για επιβολή και κυριαρχία φαίνεται να ‘ναι σύμφυτη με την ανθρώπινη ύπαρξη. Όσο δε συγχέεται με τη βία και την υποτίμηση και τηρούνται τα απαραίτητα όρια, το παιχνίδι αυτό είναι μάλλον θεμιτό κι ενδιαφέρον. Το μυστικό είναι η απόλυτη ισότητα. Αν υπονοηθεί η δημιουργία ανισοτήτων στις σχέσεις εξουσίας, τότε μάλλον το παιχνίδι έχει ήδη χαθεί.

Συντάκτης: Ουρανία Κάππου
Επιμέλεια κειμένου: Πωλίνα Πανέρη

Κάνε σχόλιο!

Έχεις κάποια ιδέα για άρθρο;

Μπορείς να μας προτείνεις ένα θέμα που θα ήθελες να διαβάσεις σε κάποιο απ' τα επόμενα άρθρα μας!