Σου έχει συμβεί ποτέ ο φόβος μήπως αυτό που θα δημιουργήσεις είναι απλώς οκ; Όχι κακό. Όχι αποτυχημένο. Απλώς μέτριο. Για πολλούς δημιουργικούς ανθρώπους, συγγραφείς, μουσικούς, καλλιτέχνες, δημιουργούς περιεχομένου, αυτός ο φόβος είναι πιο βαριάς μορφής από την ίδια την αποτυχία. Γιατί η αποτυχία έχει μια δραματικότητα. Έχει μια ιστορία. Μπορείς να πεις προσπάθησα και δε βγήκε. Η μετριότητα όμως; Η μετριότητα μοιάζει με προδοσία του ίδιου σου του εαυτού. Κι εκεί γεννιέται το perfectionism.
Όταν ο πήχης δεν είναι απλώς ψηλός, είναι απάνθρωπος. Οι δημιουργικοί άνθρωποι συχνά δε φοβούνται να δουλέψουν. Ούτε να εκτεθούν. Αυτό που τους τρομάζει είναι να δώσουν κάτι στον κόσμο που δε θα έχει αυτό το κάτι. Αυτό το συναίσθημα που νιώθεις όταν ξέρεις ότι κάτι που έφτιαξες είναι πραγματικά καλό. Όταν γράφεις ένα κείμενο και λες «Ναι. Αυτό είμαι».
Το πρόβλημα είναι ότι όσο πιο πολύ εξελίσσεσαι δημιουργικά, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να ικανοποιήσεις τον εαυτό σου. Οι προσδοκίες ανεβαίνουν μαζί σου. Κι έτσι, εμφανίζεται ένας εσωτερικός κριτής που δεν εντυπωσιάζεται εύκολα. ξαφνικά, ενώ έχεις δημιουργήσει κάτι απολύτως αξιόλογο, εσύ το κοιτάς και βλέπεις μόνο τις ατέλειες.
Το πιο ειρωνικό στοιχείο του perfectionism είναι ότι πολλές φορές δε σε κάνει καλύτερο. Σε μπλοκάρει. Έρευνες στον χώρο της ψυχολογίας δείχνουν ότι οι δημιουργικοί άνθρωποι με έντονες τελειοθηρικές τάσεις έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να βιώσουν δημιουργική παράλυση, το γνωστό δημιουργικό μπλοκάρισμα. Ο λόγος είναι απλός, όταν ο εγκέφαλος φοβάται ότι το αποτέλεσμα δε θα είναι τέλειο, προτιμά να μην ξεκινήσει καν. Είναι ένας παράξενος μηχανισμός άμυνας. Αν δε γράψεις το άρθρο, δε θα είναι μέτριο. Αν δεν ανεβάσεις το βίντεο, δε θα σε κρίνουν. Αν δεν δείξεις τη δουλειά σου, δε θα απογοητεύσεις τον εαυτό σου. Κι έτσι, πολλοί ταλαντούχοι άνθρωποι καταλήγουν να δημιουργούν λιγότερο από όσο πραγματικά μπορούν. Όχι επειδή δεν έχουν ιδέες. Αλλά επειδή φοβούνται ότι η ιδέα δε θα γίνει αριστούργημα.
Υπάρχει βέβαια και κάτι άλλο που συμβαίνει στους δημιουργικούς ανθρώπους, έχουν συνήθως πολύ καλό αισθητικό κριτήριο. Βλέπουν τη διαφορά ανάμεσα στο καλό και στο εξαιρετικό. Αυτό είναι ταυτόχρονα δώρο και κατάρα. Ο συγγραφέας βλέπει ότι το κείμενο θα μπορούσε να είναι πιο δυνατό. Ο μουσικός ακούει ότι το κομμάτι δεν έχει το συναίσθημα που ήθελε. Ο δημιουργός περιεχομένου καταλαβαίνει ότι το βίντεο δεν λέει τελικά κάτι ουσιαστικό. Το πρόβλημα είναι ότι η ικανότητα να αναγνωρίζεις την ποιότητα δε σημαίνει ότι μπορείς πάντα να την παράγεις αμέσως. Υπάρχει μια περίοδος που πολλοί δημιουργοί περιγράφουν, όπου το γούστο σου είναι καλύτερο από την ικανότητά σου. Και αυτή η απόσταση μπορεί να είναι πολύ επώδυνη.
Οι περισσότεροι άνθρωποι που θαυμάζουμε για τη δουλειά τους δε δημιουργούν συνεχώς αριστουργήματα. Δημιουργούν πολλά πράγματα. Και μέσα σε αυτά, κάποια είναι εξαιρετικά. Η δημιουργικότητα δε λειτουργεί σαν εξετάσεις όπου πρέπει να πάρεις 20 για να περάσεις. Λειτουργεί περισσότερο σαν διαδικασία. Πειραματισμός. Δοκιμή. Λάθη. Βελτίωση.
Το πρόβλημα είναι ότι η τελειομανία προσπαθεί να παρακάμψει αυτή τη διαδικασία. Θέλει το αποτέλεσμα να είναι τέλειο πριν καν υπάρξει. Αλλά η δημιουργία δε δουλεύει έτσι. Κανένα πρώτο draft δεν είναι αριστούργημα. Κανένα πρώτο βίντεο δεν είναι το καλύτερο που θα κάνεις. Καμία ιδέα δε γεννιέται έτοιμη. Η ποιότητα προκύπτει μέσα από την ποσότητα.
Μπορεί να ακουστεί παράξενο, αλλά ίσως ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα για έναν δημιουργικό άνθρωπο είναι να αντέχει τη μετριότητα. Να μπορεί να πει «Αυτό σήμερα είναι απλώς καλό. Και είναι εντάξει». Γιατί το καλό είναι αυτό που σε κρατά σε κίνηση. Το τέλειο δεν είναι στόχος που μπορείς να πετυχαίνεις κάθε μέρα. Είναι κάτι που εμφανίζεται σπάνια, σχεδόν τυχαία, μέσα σε μια μεγάλη πορεία δουλειάς. Οι δημιουργικοί άνθρωποι που καταφέρνουν να παράγουν πολλά πράγματα έχουν συχνά ένα κοινό χαρακτηριστικό, δεν περιμένουν την τέλεια στιγμή. Δημιουργούν ακόμα και όταν δε νιώθουν ότι αυτό που θα βγει είναι εξαιρετικό. Και έτσι, μέσα σε όλα αυτά, εμφανίζονται και οι στιγμές που είναι.
Οι περισσότεροι δημιουργικοί άνθρωποι δε φοβούνται να αποτύχουν. Έχουν αποτύχει πολλές φορές και ξέρουν ότι δεν είναι το τέλος του κόσμου. Αυτό που φοβούνται είναι κάτι πιο προσωπικό. Μήπως αυτό που θα δημιουργήσουν δεν αντικατοπτρίζει πραγματικά αυτό που νιώθουν ότι έχουν μέσα τους. Μήπως οι δυνατότητές τους είναι τελικά λιγότερες από όσο πίστευαν. Αλλά η δημιουργικότητα δεν αποδεικνύεται σε μία δουλειά. Ούτε σε μία στιγμή. Αποδεικνύεται σε διάρκεια.
Και το πιο γενναίο πράγμα που μπορεί να κάνει ένας δημιουργικός άνθρωπος δεν είναι να φτιάξει κάτι τέλειο. Αλλά να συνεχίσει να δημιουργεί. Ακόμα και όταν φοβάται ότι αυτό που θα βγει μπορεί να είναι απλώς ανθρώπινο.
Συντάκτης: Ιόλη Ντόκου
