Ενώ εμείς δυσκολευόμαστε να μετακινηθούμε από τη θέση μας 2 χιλιοστά για να πιάσουμε το τηλεκοντρόλ, κάπου στην Αφρική μια ολόκληρη ήπειρος βρίσκεται εδώ και εκατομμύρια χρόνια στη διαδικασία να χωρίσει στα δύο. Και σύμφωνα με μια νέα μελέτη, αυτό συμβαίνει λίγο πιο γρήγορα απ’ όσο νόμιζαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.
Μια νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications αποκαλύπτει ότι μία από τις σημαντικότερες γεωλογικές και παλαιοανθρωπολογικές περιοχές της Αφρικής φαίνεται να διασπάται ταχύτερα από ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.
Το ενδιαφέρον στρέφεται στο Ρήγμα Τουρκάνα, ένα τμήμα μήκους περίπου 500 χιλιομέτρων του τεράστιου συστήματος του Ανατολικοαφρικανικού Ρήγματος. Πρόκειται για τη γεωλογική «γραμμή» κατά μήκος της οποίας η Αφρικανική Πλάκα απομακρύνεται αργά αλλά σταθερά από τη Σομαλική Πλάκα, σε μια διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και δεκάδες εκατομμύρια χρόνια.
Σύμφωνα με τα νέα δεδομένα, οι δύο τεκτονικές πλάκες απομακρύνονται μεταξύ τους με ρυθμό περίπου 4,7 χιλιοστών τον χρόνο. Μπορεί να ακούγεται αμελητέο, όμως σε γεωλογική κλίμακα πρόκειται για μια διαδικασία που αλλάζει σταδιακά το πρόσωπο μιας ολόκληρης ηπείρου. Καθώς ο φλοιός της Γης τεντώνεται, δημιουργούνται ρωγμές και βυθίσεις, ενώ το μάγμα από το εσωτερικό του πλανήτη βρίσκει διέξοδο προς την επιφάνεια, τροφοδοτώντας τη γνωστή ηφαιστειακή δραστηριότητα της περιοχής.
Αυτό που εντυπωσίασε περισσότερο τους ερευνητές ήταν η κατάσταση του φλοιού κάτω από το κεντρικό τμήμα του ρήγματος.
Χρησιμοποιώντας σεισμικά δεδομένα υψηλής ανάλυσης, κατάφεραν να δημιουργήσουν μία από τις πιο λεπτομερείς απεικονίσεις που έχουν γίνει ποτέ για την περιοχή. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο φλοιός στο κέντρο του ρήγματος έχει μειωθεί σε πάχος μόλις 13 χιλιομέτρων, ενώ εκτός της ζώνης του ρήγματος ξεπερνά τα 35 χιλιόμετρα.
«Διαπιστώσαμε ότι η διάνοιξη του ρήγματος βρίσκεται σε πιο προχωρημένο στάδιο από ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα και ότι ο φλοιός είναι σημαντικά λεπτότερος», δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης, Κρίστιαν Ρόουαν.
Οι επιστήμονες παρομοιάζουν τη διαδικασία με ένα μαλακό υλικό που τραβιέται από τις δύο άκρες του. Όσο τεντώνεται, τόσο λεπταίνει και αποδυναμώνεται, γεγονός που επιταχύνει ακόμη περισσότερο τη διάσπασή του.
Το εντυπωσιακό είναι ότι παρακολουθούμε ουσιαστικά τη γέννηση ενός μελλοντικού ωκεανού. Αν και η διαδικασία εξελίσσεται με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς για τα ανθρώπινα δεδομένα, οι γεωλόγοι εκτιμούν ότι κάποια στιγμή στο μακρινό μέλλον η διάνοιξη θα προχωρήσει τόσο ώστε να αρχίσει να σχηματίζεται νέος ωκεάνιος φλοιός. Τότε το θαλασσινό νερό θα μπορούσε να εισχωρήσει στην περιοχή, μεταμορφώνοντας δραματικά τον χάρτη της ανατολικής Αφρικής.
Φυσικά, κανείς από εμάς δεν πρόκειται να το δει. Το Ρήγμα Τουρκάνα ξεκίνησε να σχηματίζεται πριν από περίπου 45 εκατομμύρια χρόνια και οι επιστήμονες εκτιμούν ότι θα χρειαστούν ακόμη εκατομμύρια χρόνια για να ολοκληρωθεί αυτή η μετάβαση.
Τα νέα ευρήματα, όμως, δεν αφορούν μόνο το μέλλον της ηπείρου.
Η περιοχή Τουρκάνα θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους τόπους ανακάλυψης απολιθωμάτων πρώιμων ανθρώπων στον κόσμο. Εκεί έχουν βρεθεί περισσότερα από 1.200 απολιθώματα ανθρωπινών ηλικίας έως και τεσσάρων εκατομμυρίων ετών, αριθμός που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τρίτο όλων των σχετικών ευρημάτων στην Αφρική.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η ίδια γεωλογική δραστηριότητα που σήμερα διασπά σταδιακά την περιοχή ήταν και εκείνη που πριν από εκατομμύρια χρόνια δημιούργησε τις ιδανικές συνθήκες για τη διατήρηση αυτών των απολιθωμάτων. Η καθίζηση του εδάφους και η δημιουργία λεκανών επέτρεψαν τη συσσώρευση λεπτόκοκκων ιζημάτων που προστάτευσαν οστά και οργανικά κατάλοιπα, προσφέροντας στους επιστήμονες πολύτιμες πληροφορίες για την εξέλιξη των πρώτων ανθρώπων.
Με άλλα λόγια, το ίδιο γεωλογικό φαινόμενο που ίσως κάποτε χωρίσει την Αφρική στα δύο είναι και αυτό που μας βοηθά σήμερα να κατανοήσουμε καλύτερα από πού ξεκίνησε η ανθρώπινη ιστορία.
Αν μη τι άλλο, είναι από εκείνες τις ανακαλύψεις που σε κάνουν να νιώθεις πολύ μικρός μπροστά στον χρόνο της Γης. Εμείς μετράμε τη ζωή μας σε χρόνια. Η φύση μετράει τις αλλαγές της σε εκατομμύρια χρόνια. Και κάπου στην ανατολική Αφρική, ένα κομμάτι αυτού του μέλλοντος έχει ήδη ξεκινήσει.
