Μπορεί μια γυναίκα να τιμωρηθεί με 74 μαστιγώματα επειδή τραγούδησε;
Δυστυχώς ναι.
Η 29χρονη Ιρανή τραγουδίστρια Παραστού Αχμαντί καταδικάστηκε σε 74 μαστιγώματα, διετή απαγόρευση καλλιτεχνικής δραστηριότητας και διετή απαγόρευση εξόδου από τη χώρα επειδή εμφανίστηκε χωρίς χιτζάμπ σε μια συναυλία που μεταδόθηκε μέσω YouTube, σε ένα ιστορικό καραβανσεράι, τραγουδώντας παραδοσιακά περσικά τραγούδια, συνοδευόμενη από άντρες μουσικούς.
Για τις ιρανικές αρχές, όμως, το πρόβλημα δεν ήταν μόνο ότι τα μαλλιά της ήταν ακάλυπτα. Ήταν ότι μια γυναίκα τραγούδησε μόνη της.
Στην πραγματικότητα μιλάμε για το δικαίωμα μιας γυναίκας να χρησιμοποιεί τη φωνή της. Κυριολεκτικά. Από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 μέχρι σήμερα, η γυναικεία φωνή στο Ιράν αντιμετωπίζεται συχνά όχι ως καλλιτεχνική έκφραση αλλά ως πιθανή απειλή για τη δημόσια ηθική. Η ιδέα ότι μια γυναίκα μπορεί να σταθεί μόνη της μπροστά σε ένα κοινό και να τραγουδήσει εξακολουθεί να θεωρείται προβληματική από τους πιο συντηρητικούς κύκλους του καθεστώτος.
Αυτό από μόνο του λέει πολλά. Γιατί η ιστορία των γυναικών ήταν πάντα, σε μεγάλο βαθμό, η ιστορία ανθρώπων που τους ζητούσαν να χαμηλώσουν τη φωνή τους. Να μη μιλούν πολύ. Να μην εκφράζονται πολύ. Να μην ακούγονται πολύ.
View this post on Instagram
Η Παραστού Αχμαντί έκανε ακριβώς το αντίθετο. Και ίσως γι’ αυτό η υπόθεσή της έχει αποκτήσει τόσο ισχυρό συμβολισμό. Δεν πρόκειται μόνο για μια καλλιτέχνιδα που τραγούδησε χωρίς χιτζάμπ. Πρόκειται για μια γυναίκα που τόλμησε να καταλάβει δημόσιο χώρο με τη φωνή της σε μια κοινωνία που εξακολουθεί να προσπαθεί να ορίζει πού τελειώνει η ελευθερία των γυναικών. Δεν είναι τυχαίο ότι η ίδια είχε συνδεθεί και με το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί το 2022. Ούτε ότι πολλές γυναίκες στο Ιράν συνεχίζουν καθημερινά να κυκλοφορούν χωρίς χιτζάμπ, παρά τις απειλές, τα πρόστιμα και τις διώξεις.
Κάθε φορά που μια γυναίκα επιλέγει να παραβιάσει έναν κανόνα που θεωρεί άδικο, η πράξη της αποκτά μεγαλύτερη σημασία από την ίδια.
Γι’ αυτό και η συγκεκριμένη υπόθεση έχει προκαλέσει αντιδράσεις σε οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε όλο τον κόσμο. Η Διεθνής Αμνηστία χαρακτηρίζει τη μαστίγωση μορφή βασανιστηρίου και απάνθρωπη τιμωρία που παραβιάζει το διεθνές δίκαιο. Και είναι δύσκολο να διαφωνήσει κανείς που διαθέτει την ελάχιστη λογική.
Η υπόθεση της Παραστού Αχμαντί έρχεται μάλιστα σε μια περίοδο κατά την οποία το Ιράν βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής λόγω των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και της κλιμάκωσης της έντασης με τις ΗΠΑ. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που αξιοποίησαν την ιστορία της τραγουδίστριας ως επιχείρημα για να παρουσιάσουν συνολικά τη χώρα ως έναν τόπο που δεν αξίζει να υπάρχει ή ως μια κοινωνία που πρέπει να «σωθεί» με κάθε κόστος από τη Δύση.
Όμως η συζήτηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορεί να μετατρέπεται σε εργαλείο γεωπολιτικής προπαγάνδας. Το γεγονός ότι μια γυναίκα τιμωρείται επειδή τραγούδησε χωρίς χιτζάμπ είναι μια κατάφωρη παραβίαση θεμελιωδών ελευθεριών. Ταυτόχρονα, όμως, η απάντηση σε τέτοιες παραβιάσεις δεν είναι η δαιμονοποίηση ολόκληρων λαών ούτε η λογική της ισοπέδωσης κρατών που λειτουργούν με διαφορετικές πολιτικές και θρησκευτικές αντιλήψεις από τις δυτικές κοινωνίες.
Αν κάτι μας έχει διδάξει η ιστορία, είναι ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα προστατεύονται όταν ενισχύονται οι διεθνείς θεσμοί, όταν εφαρμόζεται το διεθνές δίκαιο και όταν ασκείται πραγματική πολιτική πίεση απέναντι σε αυταρχικές πρακτικές. Όχι όταν ο πόνος ανθρώπων όπως η Παραστού Αχμαντί γίνεται αφορμή για να δικαιολογηθούν νέες συγκρούσεις ή να χαραχθούν νέες γραμμές αντιπαράθεσης πάνω στον χάρτη.
