Για αρκετά χρόνια η μη μονογαμία παρουσιαζόταν ως ένα από τα πιο τολμηρά και απελευθερωτικά μοντέλα σχέσεων. Η ιδέα ότι δύο άνθρωποι μπορούν να αγαπούν, να συνδέονται ή να εξερευνούν τη σεξουαλικότητά τους χωρίς αποκλειστικότητα κέρδισε χώρο στις συζητήσεις γύρω από τον έρωτα, την αυτονομία και την προσωπική ελευθερία. Όμως τα τελευταία χρόνια κάτι έχει αλλάξει.
Μαζί με τις ιστορίες ανθρώπων που βρήκαν μέσα στην ηθική μη μονογαμία (ethical non-monogamy – ENM) έναν τρόπο ζωής που τους ταιριάζει, αυξάνονται και οι φωνές ανθρώπων που περιγράφουν απογοήτευση, σύγχυση και πληγωμένα όρια. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι απλώς:
«Λειτουργεί ή δεν λειτουργεί η μη μονογαμία;»
Ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα είναι: «Τι συμβαίνει όταν προσπαθούμε να αλλάξουμε τη μορφή των σχέσεων χωρίς να έχουμε δουλέψει τις βασικές ανθρώπινες ανάγκες που υπάρχουν μέσα σε κάθε σχέση;»
Μια από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις γύρω από τη μη μονογαμία είναι ότι η απουσία αποκλειστικότητας σημαίνει και απουσία ζήλιας, ανασφάλειας ή φόβου. Στην πραγματικότητα, πολλές φορές συμβαίνει το αντίθετο. Όταν αφαιρείται η παραδοσιακή συμφωνία της αποκλειστικότητας, χρειάζονται ακόμη περισσότερα στοιχεία για να λειτουργήσει μια σχέση:
- εξαιρετική επικοινωνία,
- ξεκάθαρα όρια,
- συναισθηματική ωριμότητα,
- ειλικρίνεια,
- ικανότητα διαχείρισης δύσκολων συναισθημάτων.
Γιατί ακόμη και σε μια ανοιχτή σχέση, οι περισσότεροι άνθρωποι συνεχίζουν να θέλουν κάτι πολύ βασικό: Να νιώθουν σημαντικοί. Να νιώθουν ότι επιλέγονται. Να ξέρουν ότι όταν τα πράγματα δυσκολέψουν, ο άλλος θα είναι εκεί. Η ελευθερία μπορεί να είναι σημαντική, αλλά η ανάγκη για συναισθηματική ασφάλεια δεν εξαφανίζεται.
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αναφέρουν άνθρωποι με αρνητικές εμπειρίες από τη μη μονογαμία δεν είναι η ίδια η ιδέα. Είναι η χρήση της ως άλλοθι. Μερικές φορές άνθρωποι επικαλούνται την «ελευθερία» ενώ στην πραγματικότητα αποφεύγουν τη δέσμευση, τη λογοδοσία ή τη δύσκολη συζήτηση γύρω από τις ανάγκες του συντρόφου τους. Η διαφορά ανάμεσα στην ηθική μη μονογαμία και στην απιστία δεν βρίσκεται στον αριθμό των ανθρώπων που εμπλέκονται.
Βρίσκεται στη συμφωνία. Στην ειλικρίνεια. Στο αν όλοι οι άνθρωποι που συμμετέχουν έχουν πραγματικά επιλέξει αυτή τη συνθήκη. Μια ανοιχτή σχέση χωρίς συναίνεση δεν είναι ελευθερία. Είναι παραβίαση εμπιστοσύνης.
Μήπως κάποιοι χρησιμοποιούν την πολυγαμία για να αποφύγουν τα προβλήματα;
Ένα δύσκολο σημείο της συζήτησης είναι ότι καμία μορφή σχέσης δεν θεραπεύει αυτόματα προσωπικές πληγές. Ένας άνθρωπος που φοβάται την εγκατάλειψη, που δυσκολεύεται με την οικειότητα ή που χρειάζεται συνεχώς επιβεβαίωση δεν θα λύσει αυτά τα θέματα απλώς επειδή απέκτησε περισσότερες ερωτικές επιλογές. Μερικές φορές μάλιστα μπορεί να συμβεί το αντίθετο. Η συνεχής αναζήτηση νέων συνδέσεων μπορεί να λειτουργήσει σαν τρόπος αποφυγής της βαθύτερης δουλειάς:
«Γιατί φοβάμαι να δεθώ;»
«Γιατί χρειάζομαι συνεχώς επιβεβαίωση;»
«Γιατί η σταθερότητα με τρομάζει;»
Η αλλαγή της δομής μιας σχέσης δεν αντικαθιστά την προσωπική εξέλιξη.
Η ζήλια δεν είναι πάντα εχθρός
Στη σύγχρονη συζήτηση γύρω από τη μη μονογαμία, η ζήλια συχνά παρουσιάζεται σαν κάτι που πρέπει να ξεπεραστεί. Όμως η ζήλια είναι ένα ανθρώπινο συναίσθημα. Δεν σημαίνει απαραίτητα κτητικότητα ή ανωριμότητα. Μπορεί να είναι ένα μήνυμα:
«Φοβάμαι ότι δεν είμαι σημαντικός.»
«Χρειάζομαι περισσότερη ασφάλεια.»
«Κάτι στη σχέση μας χρειάζεται προσοχή.»
Το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανίσουμε τη ζήλια, αλλά να μάθουμε να ακούμε τι προσπαθεί να μας πει.
Γιατί υπάρχει τώρα αντίδραση απέναντι στη μη μονογαμία;
Η αυξανόμενη κριτική προς την ENM ίσως δεν αφορά μόνο τη μη μονογαμία. Ίσως αφορά μια γενικότερη κόπωση από την αβεβαιότητα στις σύγχρονες σχέσεις. Σε μια εποχή όπου πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να βρουν σταθερότητα, αρκετοί αρχίζουν να αναζητούν ξανά πράγματα που θεωρούν απλά:
- συνέπεια,
- αποκλειστικότητα,
- αφοσίωση,
- συναισθηματική ασφάλεια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η μονογαμία είναι η μοναδική σωστή επιλογή. Σημαίνει ότι πολλοί άνθρωποι ανακαλύπτουν πως η ελευθερία χωρίς ασφάλεια μπορεί να γίνει εξαντλητική.
Τελικά απέτυχε η μη μονογαμία;
Ίσως η απάντηση είναι πιο σύνθετη. Η μη μονογαμία δεν απέτυχε, όπως δεν έχει «πετύχει» η μονογαμία για όλους. Υπάρχουν άνθρωποι που ανθίζουν μέσα σε ανοιχτές σχέσεις και άνθρωποι που πληγώνονται βαθιά από αυτές. Υπάρχουν μονογαμικές σχέσεις γεμάτες αγάπη και ασφάλεια, αλλά και μονογαμικές σχέσεις γεμάτες ψέματα και προδοσία. Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι η μορφή της σχέσης. Είναι η ποιότητα της σύνδεσης. Γιατί στο τέλος, ανεξάρτητα από το πόσους ανθρώπους μπορεί να αγαπήσει κάποιος, παραμένει μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη: Να νιώθουμε ότι κάποιος μας βλέπει. Ό,τι μας επιλέγει. Ό,τι όταν τον χρειαζόμαστε, θα είναι εκεί.
