Το καλοκαίρι στην Ελλάδα έχει μια παράξενη διπλή όψη. Από τη μία είναι οι διακοπές, οι παραλίες, τα ηλιοβασιλέματα και οι μυρωδιές από τα πεύκα. Από την άλλη, είναι οι σειρήνες, ο καπνός στον ορίζοντα και η αγωνία κάθε φορά που μια νέα πυρκαγιά ξεσπά σε κάποιο σημείο της χώρας.
Τα τελευταία χρόνια οι εικόνες αυτές έγιναν, δυστυχώς, γνώριμες. Ποιος δεν θυμάται την πυρκαγιά στο Μάτι το 2018, στη Βόρεια Εύβοια το 2021, στον Έβρο το 2023; Δεκάδες ακόμη μεγάλες και μικρότερες πυρκαγιές μάς θύμισαν πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει η ζωή μέσα σε λίγες ώρες. Για τους περισσότερους από εμάς, όλα αυτά περνούν μέσα από μια οθόνη. Για κάποιους άλλους, όμως, η φωτιά δεν είναι εικόνα, αλλά πραγματικότητα.
Είναι εύκολο να κοιτάξεις ένα πυροσβεστικό όχημα που περνάει με τις σειρήνες αναμμένες και να πεις: «Έρχονται οι ήρωες». Εκείνοι, όμως, συνήθως δεν χρησιμοποιούν ποτέ αυτή τη λέξη για τον εαυτό τους. Θα σου πουν ότι κάνουν απλώς αυτό που θεωρούν σωστό, ότι πίσω από τη στολή υπάρχει ένας άνθρωπος που φοβάται, που κουράζεται, που έχει οικογένεια, δουλειά και υποχρεώσεις, αλλά όταν χτυπήσει ο ασύρματος αφήνει τα πάντα πίσω.
Η φωτιά δεν κάνει διακρίσεις. Δεν ξεχωρίζει αν απέναντί της βρίσκεται ένας μόνιμος πυροσβέστης, ένας εποχικός ή ένας εθελοντής. Αυτό που μετράει είναι η εκπαίδευση, η ψυχραιμία, η συνεργασία και ο αμοιβαίος σεβασμός. Για όσους βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, κάθε επιχείρηση είναι διαφορετική και κάθε επιστροφή στη βάση είναι μια μικρή νίκη.
Υπάρχει, όμως, κάτι που δύσκολα μπορεί να μεταφερθεί μέσα από εικόνες ή δελτία ειδήσεων: το πώς βλέπουν οι ίδιοι οι εθελοντές τη φωτιά. Τι είναι αυτό που τους κάνει να αφήνουν την καθημερινότητά τους και να πηγαίνουν προς τον κίνδυνο; Πώς διαχειρίζονται τον φόβο; Και τι σημαίνει πραγματικά να προσφέρεις χωρίς να περιμένεις τίποτα ως αντάλλαγμα;
Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που ζουν αυτή την πραγματικότητα, μοιράζονται σκέψεις και τα συναισθήματά τους. Μέσα από τις δικές τους ιστορίες γίνεται ξεκάθαρο πως ο εθελοντισμός δεν είναι μια στολή, ένας τίτλος ή μια φωτογραφία. Είναι μια επιλογή που δοκιμάζεται κάθε φορά που ακούγεται η λέξη «αναχώρηση».
Για έναν εθελοντή πυροσβέστη, η φωτιά δεν είναι ποτέ απλά μια εικόνα στον ορίζοντα. Δεν είναι μόνο οι φλόγες που ανεβαίνουν ψηλά ή ο καπνός που καλύπτει τον ουρανό. Είναι οι αποφάσεις που πρέπει να παρθούν μέσα σε λίγα λεπτά. Είναι η ευθύνη απέναντι στους ανθρώπους που κινδυνεύουν, στους συναδέλφους που βρίσκονται δίπλα του και σε ένα περιβάλλον που μπορεί, μέσα σε λίγες ώρες, να αλλάξει για πάντα.
Πίσω από κάθε επιχείρηση υπάρχει προετοιμασία. Υπάρχει εκπαίδευση, ασκήσεις, ώρες εξοικείωσης με τον εξοπλισμό και, κυρίως, η κατανόηση ότι η φωτιά δεν αντιμετωπίζεται με παρορμητισμό, αλλά με γνώση και συνεργασία.
Γιατί ο εθελοντής δεν είναι κάποιος που απλώς «τρέχει στη φωτιά». Είναι κάποιος που έχει μάθει πότε πρέπει να πλησιάσει, πότε πρέπει να περιμένει και πώς να προστατεύσει όχι μόνο τους άλλους, αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό.
Η Ράνια Λιάσκου, εθελόντρια πυροσβέστης και μέλος του Συλλόγου Εθελοντών Πολιτικής Προστασίας Μάνδρας Ειδυλλίας «Πατέρας»:
«Ναι, η φωτιά είναι επικίνδυνη. Δεν υπάρχει ούτε ένας εθελοντής που να πει το αντίθετο. Κάθε φορά, όμως, που χτυπάει το τηλέφωνο, γίνεται μια μικρή “μάχη” μέσα σου. Από τη μία λες “μην πας, υπάρχει κίνδυνος”. Από την άλλη σκέφτεσαι ότι κάπου κάποιος χρειάζεται βοήθεια. Και δεν μιλάμε μόνο για ανθρώπους. Είναι και τα ζώα που έχουν εγκλωβιστεί, που δεν μπορούν να τρέξουν ή να ζητήσουν βοήθεια.
Πολλοί νομίζουν ότι ο εθελοντής πυροσβέστης το βλέπει σαν χόμπι, ότι φοράει τη στολή όταν έχει χρόνο. Η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Για να φτάσεις να επιχειρείς σε μια φωτιά, έχει προηγηθεί εκπαίδευση, εξετάσεις, πιστοποιήσεις και αμέτρητες ώρες προετοιμασίας. Δεν βγαίνει κανείς στο πεδίο επειδή απλώς το αποφάσισε ένα πρωί.
Και ξέρεις κάτι; Κανείς δεν μπαίνει σε μια φωτιά για να γίνει ήρωας. Εκείνη την ώρα δεν σκέφτεσαι πώς θα φανείς, αλλά τι μπορείς να προλάβεις. Ίσως να σωθεί ένα σπίτι. Ίσως μια οικογένεια να μη χάσει όσα έχτιζε μια ζωή. Ίσως ένα ζώο να βγει ζωντανό από τις φλόγες. Κι αν τελικά δεν προλάβεις να αποτρέψεις την καταστροφή, τότε προσπαθείς να βοηθήσεις όσο μπορείς μετά. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, αυτό είναι ο εθελοντισμός: να είσαι εκεί όταν κάποιος σε έχει πραγματικά ανάγκη, ακόμα κι αν εύχεσαι να μη χρειαζόταν ποτέ να βρεθείς εκεί.»
Υπάρχει μια λεπτομέρεια που συχνά ξεχνάμε όταν βλέπουμε μια πυρκαγιά στις ειδήσεις: η φωτιά δεν τελειώνει όταν σβήσουν οι τελευταίες φλόγες. Για όσους βρέθηκαν στο μέτωπο, οι εικόνες μένουν.
Μένει το σπίτι που δεν πρόλαβε να σωθεί, το δάσος που χάθηκε, η αγωνία ενός ανθρώπου που ψάχνει να δει αν η περιουσία του υπάρχει ακόμη. Μένουν, όμως, και οι άλλες στιγμές, εκείνες που σου θυμίζουν γιατί επέλεξες να βοηθήσεις.
Ένα «ευχαριστώ» από έναν άνθρωπο που προστατεύτηκε, ένα ζώο που απομακρύνθηκε από τον κίνδυνο. Μια ομάδα που επιστρέφει, στο τέλος της βάρδιας, όλοι ασφαλείς.
Αυτές οι μικρές στιγμές είναι που κρατούν ζωντανή την ανάγκη για προσφορά.
Ο φόβος υπάρχει. Και ίσως αυτό είναι το πιο ανθρώπινο κομμάτι της ιστορίας. Οι άνθρωποι που μπαίνουν σε μια φωτιά δεν είναι άνθρωποι που δεν φοβούνται. Είναι άνθρωποι που, παρά τον φόβο τους, επιλέγουν να κάνουν αυτό που χρειάζεται.
Ο Αθανασόπουλος Δημήτρης, Εθ. Αρχιπυροσβέστης Π.Σ. και πρώην Πρόεδρος Εθελοντών Πυροσβεστών Ν. Αχαΐας, μιλά για τη διαφορετική πραγματικότητα της φωτιάς, όταν δεν την παρακολουθείς από μακριά, αλλά βρίσκεσαι μέσα στο μέτωπο.
«Η φωτιά, όταν τη βλέπεις από την τηλεόραση ή από μια φωτογραφία, είναι ένα γεγονός. Όταν, όμως, τη ζεις από το μέτωπο, αποκτά άλλη διάσταση. Έχει ήχο, έχει θερμότητα, έχει δύναμη και, πάνω απ’ όλα, έχει ανθρώπινες ιστορίες πίσω της.
Ως εθελοντής πυροσβέστης, κάθε συμβάν είναι διαφορετικό. Δεν συνηθίζεις ποτέ τη φωτιά. Τη σέβεσαι. Ξέρεις ότι, μέσα σε λίγα λεπτά, μπορεί να αλλάξει κατεύθυνση, να γίνει πιο επιθετική και να δοκιμάσει τις αντοχές σου, τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά.
Την ώρα της επέμβασης δεν σκέφτεσαι τον εαυτό σου. Η προσοχή σου είναι στην ομάδα, στις οδηγίες, στην ασφάλεια όλων και στον στόχο να προστατευτούν ανθρώπινες ζωές, περιουσίες και το φυσικό περιβάλλον. Ο φόβος υπάρχει. Όποιος πει ότι δεν φοβάται, μάλλον δεν έχει καταλάβει τι αντιμετωπίζει. Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι ότι μαθαίνεις να τον ελέγχεις και να λειτουργείς με ψυχραιμία.
Οι πιο δύσκολες στιγμές δεν είναι πάντα αυτές που έχουν τις μεγαλύτερες φλόγες. Είναι όταν βλέπεις ανθρώπους να χάνουν το σπίτι τους, όταν αντικρίζεις καμένη γη που μέχρι χθες ήταν γεμάτη ζωή ή όταν αισθάνεσαι ότι, παρά την τεράστια προσπάθεια όλων, η φύση ήταν πιο δυνατή.
Υπάρχουν, όμως, και στιγμές που σου θυμίζουν γιατί συνεχίζεις. Ένα σπίτι που σώθηκε, ένας άνθρωπος που σε ευχαριστεί με ένα βλέμμα, ένα παιδί που χαμογελά επειδή πέρασε ο κίνδυνος ή το τέλος μιας δύσκολης επιχείρησης, όπου όλοι επιστρέφουν ασφαλείς. Αυτές οι στιγμές δεν σβήνουν ποτέ από τη μνήμη.
Ο εθελοντισμός, για μένα, δεν είναι χόμπι ούτε τίτλος. Είναι επιλογή ευθύνης. Είναι να αφήνεις την καθημερινότητά σου όταν χτυπήσει το τηλέφωνο και να πηγαίνεις εκεί όπου κάποιος σε χρειάζεται, χωρίς να περιμένεις αντάλλαγμα.»
Ο εθελοντισμός στην πυρόσβεση έχει και μια άλλη πλευρά, λιγότερο γνωστή. Είναι η πλευρά της προσωπικής θυσίας: οι ώρες που χάνονται από την οικογένεια, οι στιγμές αγωνίας των ανθρώπων που περιμένουν ένα μήνυμα ότι όλα πήγαν καλά, η προσπάθεια να ισορροπήσεις ανάμεσα στη δική σου ζωή και στην ανάγκη να είσαι δίπλα στους άλλους.
Γιατί η στολή δεν είναι απλά ένα κομμάτι εξοπλισμού. Για πολλούς γίνεται σύμβολο μιας υπόσχεσης. Ότι, όταν κάποιος χρειαστεί βοήθεια, θα προσπαθήσουν να είναι εκεί.
Και ίσως αυτό είναι που κάνει τον εθελοντισμό τόσο ιδιαίτερο. Δεν βασίζεται στην απουσία φόβου, αλλά στην παρουσία ευθύνης.
Ο Κώστας Σταματίου, Γραμματέας του Συλλόγου Πυροπροστασίας Δασών Κορίνθου, Εθελοντική Οργάνωση Πολιτικής Προστασίας, μοιράζεται μια πιο προσωπική πλευρά της προσφοράς: τη στιγμή που ο άνθρωπος πίσω από τη στολή έρχεται αντιμέτωπος και με τις δικές του δυσκολίες.
«Οι περισσότεροι βλέπουν μόνο τη φωτιά. Ελάχιστοι βλέπουν τον άνθρωπο που επιλέγει να μπει μέσα σε αυτή. Έναν άνθρωπο που φοβάται, κουράζεται, πονάει, που πριν φορέσει τη στολή έχει αγκαλιάσει την οικογένειά του, έχει αφήσει πίσω του ανθρώπους που αγαπά και ελπίζει πως, όταν όλα τελειώσουν, θα επιστρέψει ξανά κοντά τους.
Τις τελευταίες εβδομάδες συμμετείχα σε περιπολίες, στη φωτιά στο Αμόνι και, λίγο αργότερα, στη φωτιά στα Ίσθμια. Εκεί δεν υπάρχει χρόνος για δεύτερες σκέψεις. Δεν σκέφτεσαι τον εαυτό σου. Σκέφτεσαι μόνο να προστατεύσεις ανθρώπινες ζωές, σπίτια, περιουσίες και τη φύση.
Λίγες ημέρες αργότερα, η ίδια η ζωή μού θύμισε πόσο εύθραυστοι είμαστε όλοι. Οι πολύ χαμηλοί παλμοί της καρδιάς μου με οδήγησαν σε εξετάσεις, Holter, καρδιολόγους και αρρυθμιολόγους, περιμένοντας απαντήσεις που κανείς δεν θέλει να ακούσει για τον εαυτό του. Εκεί κατάλαβα πόσο γρήγορα μπορούν να αλλάξουν όλα μέσα σε μια στιγμή. Από τη μια στιγμή δίνεις μάχη για να προστατεύσεις τους άλλους και, την επόμενη, καλείσαι να δώσεις τη δική σου μάχη.
Κι όμως, ακόμη και μέσα σε αυτή την αγωνία, η σκέψη μου δεν ήταν μόνο στη δική μου υγεία. Ήταν στην επόμενη κλήση από τον ασύρματο. Στο αν θα μπορέσω να φορέσω ξανά τη στολή και να σταθώ δίπλα στους συναδέλφους μου όταν με χρειαστούν. Εκεί συνειδητοποίησα πως η προσφορά δεν είναι κάτι που κάνεις μόνο όταν όλα πηγαίνουν καλά. Είναι κάτι που γίνεται κομμάτι της ψυχής σου.
Ο εθελοντισμός δεν είναι χόμπι. Δεν είναι μέσο προβολής. Δεν είναι μια στολή ούτε μια φωτογραφία. Είναι τρόπος ζωής. Είναι η υπόσχεση που δίνεις στον εαυτό σου ότι θα είσαι εκεί, όποτε κι αν χρειαστεί, χωρίς να περιμένεις αντάλλαγμα.
Γιατί ο πραγματικός εθελοντής δεν φοράει τη στολή για να τον χειροκροτήσουν. Τη φοράει γιατί δεν μπορεί να κάνει διαφορετικά. Γιατί, όταν όλοι τρέχουν μακριά, εκείνος κάνει ένα βήμα μπροστά. Όχι επειδή δεν φοβάται, αλλά επειδή πιστεύει πως η ανθρώπινη ζωή, η φύση και η προσφορά αξίζουν περισσότερο από τον δικό του φόβο.
Γιατί, στο τέλος της ημέρας, πίσω από κάθε μάσκα υπάρχει ένας άνθρωπος. Και πολλές φορές, η πιο δύσκολη μάχη δεν δίνεται απέναντι στις φλόγες… αλλά μέσα στην ίδια μας την καρδιά.»
Ίσως η μεγαλύτερη αλήθεια για τους εθελοντές πυροσβέστες είναι αυτή: δεν χρειάζεται να είναι ατρόμητοι για να προσφέρουν. Χρειάζεται απλώς να είναι εκεί, παρόντες. Γιατί πίσω από κάθε κράνος, κάθε μάσκα και κάθε στολή υπάρχει ένας άνθρωπος. Ένας άνθρωπος που έχει φόβους, όρια και αδυναμίες, αλλά αποφασίζει ότι, σε μια δύσκολη στιγμή, μπορεί να γίνει το χέρι που κάποιος άλλος χρειάζεται. Και ίσως αυτό να είναι η πραγματική έννοια του εθελοντισμού. Όχι το να ψάχνεις να γίνεις ήρωας, αλλά το να επιλέγεις να βοηθήσεις, ακόμα και όταν θα ήταν πιο εύκολο να μείνεις μακριά.
Συντάκτης: Ράνια Λιάσκου
