Υπάρχουν εμπειρίες που πολλοί από εμάς έχουμε νιώσει. Πρώτα αρχίζουμε να ιδρώνουμε. Η καρδιά τρέχει, τα χέρια υγραίνονται, το στόμα στεγνώνει. Έπειτα βλέπουμε κάποιον, και η αίσθηση που συχνά ονομάζουμε αγάπη ή έρωτα μας κατακλύζει. Αυτή η αίσθηση, όπως αποδεικνύεται, σχετίζεται πολύ με μια βιοχημική αντίδραση που περιλαμβάνει μια ορμόνη που ονομάζεται αδρεναλίνη. Η αδρεναλίνη είναι η ίδια χημική ουσία που σε κάνει να τρέχεις μακριά από έναν επικίνδυνο σκύλο, και ο βιοχημικός Jokichi Takamine ήταν ο πρώτος που απομόνωσε την ορμόνη το 1901. Δεν είναι απλώς μεταφορά ότι ο παθιασμένος έρωτας είναι χημεία. Είναι πολύ πραγματικό. Και η χημεία δεν ξεχωρίζει πάντα εύκολα ανάμεσα σε αυτό που σε φοβίζει και σε αυτό που σε ελκύει.
Η Ελλάδα είναι ίσως ένα από τα καλύτερα μέρη για να το καταλάβεις αυτό. Είναι ένας τόπος όπου το πάθος και η αγωνία ζουν συχνά δίπλα-δίπλα. Το σώμα μπορεί να αντιδράσει έντονα σε έναν εντός έδρας ποδοσφαιρικό αγώνα, σε μια ξαφνική συνάντηση με έναν παλιό φίλο ή σε μια επικίνδυνη στροφή με μοτοσικλέτα σε ορεινό δρόμο. Δεν χρειαζόμαστε πάντα έναν επιστήμονα για να μας πει ότι το σώμα δυσκολεύεται να διαχωρίσει τον φόβο από την απόλαυση. Το ζούμε.
Αυτό που ίσως δεν περιμέναμε ήταν ότι η επιστήμη έχει πράγματι μια τεκμηριωμένη εξήγηση για αυτό. Το 1974, οι ερευνητές Dutton και Aron πραγματοποίησαν ένα πείραμα που μοιάζει σχεδόν αστείο. Άντρες που πέρασαν μια ψηλή και ασταθή κρεμαστή γέφυρα πάνω από χαράδρα τηλεφώνησαν στη γυναίκα που τους είχε πλησιάσει εκεί πολύ συχνότερα από εκείνους που πέρασαν μια χαμηλή και σταθερή γέφυρα. Ο εγκέφαλός τους παρερμήνευσε τον φόβο της γέφυρας ως αίσθηση ρομαντικής έλξης. Συνολικά, ο φόβος και ο έρωτας μπορούν να μοιάζουν πολύ στο σώμα.
Τα froutakia προσφέρουν μια εμπειρία που ξεκινά πριν ακόμη εμφανιστεί το αποτέλεσμα. Το παιχνίδι χρησιμοποιεί συνδυασμούς στοιχείων σχεδίασης, όπως ηχητικά εφέ, σύμβολα, τροχούς, bonus χαρακτηριστικά και μεταβαλλόμενους συνδυασμούς, για να δημιουργήσει μια οπτική εμπειρία που αλλάζει συνεχώς. Η έλξη δεν βρίσκεται μόνο στη νίκη. Βρίσκεται και στο να παρακολουθείς το παιχνίδι να χτίζει πιθανότητες, να αποκαλύπτει μοτίβα και να μετατρέπει μια φαινομενικά απλή περιστροφή σε μια ακολουθία με ρυθμό και αγωνία. Ο ενθουσιασμός προκαλεί φυσικές αντιδράσεις: ο παλμός ανεβαίνει, τα χέρια σφίγγονται και η αναπνοή γίνεται πιο ρηχή καθώς οι τροχοί επιβραδύνουν. Η ντοπαμίνη δημιουργεί την προσδοκία της ανταμοιβής με κάθε περιστροφή, ενώ η αδρεναλίνη ακολουθεί ως φυσική αντίδραση στη δομή του παιχνιδιού. Ένας σχεδόν κερδισμένος συνδυασμός, ένα bonus σύμβολο που εμφανίζεται στους πρώτους τροχούς ή ένας πολλαπλασιαστής που περιμένει να αποκαλυφθεί δίνει στον παίκτη κάτι συγκεκριμένο να παρακολουθεί. Η αβεβαιότητα έχει σημασία επειδή τα froutakia της δίνουν μορφή. Οι παίκτες έλκονται από την ποικιλία, τις μεταβαλλόμενες μηχανικές και την πιθανότητα κάθε νέα περιστροφή να εξελιχθεί με διαφορετικό τρόπο.
Ο εγκέφαλος που δεν μπορεί να διαχωρίσει
Η αδρεναλίνη δεν απελευθερώνεται απλώς αυθόρμητα. Στην πραγματικότητα, απελευθερώνεται πάντα μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, και αυτό το πλαίσιο της δίνει νόημα. Όταν βρίσκεσαι μπροστά σε κάποιον που σε ελκύει, ο υποθάλαμος στέλνει σήμα για απελευθέρωση αδρεναλίνης, όπως ακριβώς μπορεί να συμβεί πριν από μια εξέταση για την οποία δεν έχεις προετοιμαστεί. Τα αποτελέσματα είναι παρόμοια: κοκκίνισμα στα μάγουλα, ιδρωμένα χέρια, γρήγορος σφυγμός.
Αυτό που αλλάζει δεν είναι η χημεία. Είναι η ερμηνεία. Ο εγκέφαλος προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει και συνήθως παίρνει ως εξήγηση την πιο προφανή κατάσταση μπροστά του. Η μελέτη της γέφυρας δεν ήταν απλώς μια μεμονωμένη ιστορία. Έδειξε ότι η φυσιολογική διέγερση δεν έχει έτοιμη ετικέτα. Είναι ουδέτερη ως προς την αιτία της, και μετά ο εγκέφαλος βασίζεται στα διαθέσιμα στοιχεία για να της δώσει νόημα.
Αυτή η αόρατη αστοχία του εγκεφάλου εξηγεί γιατί συχνά οι εμπειρίες έξω από τα συνηθισμένα έχουν μεγαλύτερη επίδραση από τις προβλέψιμες. Γιατί ο ήχος πριν από μια αξέχαστη εμπειρία μπορεί να μείνει στη μνήμη. Γιατί η αναμονή πριν μάθουμε το αποτέλεσμα μιας εμπειρίας είναι, σε ορισμένες περιπτώσεις, πιο έντονη από το ίδιο το αποτέλεσμα.
Η αναμονή ως ουσία
Ο Robinson και η Berridge έκαναν μια ενδιαφέρουσα διάκριση στις έρευνές τους. Υποστήριξαν ότι η ντοπαμίνη δεν πρέπει να θεωρείται τόσο νευροδιαβιβαστής της απόλαυσης όσο νευροδιαβιβαστής της επιθυμίας. Η πραγματική απόλαυση συνδέεται με διαφορετικά σημεία του εγκεφάλου. Αυτή η διάκριση εξηγεί γιατί μπορεί κανείς να επιθυμεί κάτι έντονα, να το αποκτήσει και τελικά να μη νιώσει τόσο μεγάλη ικανοποίηση. Δεν είναι απαραίτητα δυσλειτουργία του συστήματος. Είναι η διαφορά ανάμεσα στο σύστημα που σε ωθεί να κυνηγήσεις κάτι και στο σύστημα που αξιολογεί αν η απόλαυση άξιζε.
Οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να αναγνωρίσουν αυτή την αίσθηση. Περιμένεις ένα τηλεφώνημα ή ένα μήνυμα, νιώθεις την ένταση όσο το περιμένεις, και όταν τελικά φτάνει, η πιο δυνατή στιγμή έχει ήδη περάσει.
Τα πειράματα του B.F. Skinner με ζώα που πατούσαν μοχλό τη δεκαετία του 1950 είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Έδειξαν ότι ένα τυχαίο και απρόβλεπτο πρόγραμμα ανταμοιβής παράγει την πιο επίμονη συμπεριφορά. Η αβεβαιότητα δεν αποθαρρύνει πάντα. Μερικές φορές κρατά το ενδιαφέρον ζωντανό.
Γιατί η περιστροφή είναι πιο συναρπαστική από τη νίκη
Αυτή η αρχή έχει εφαρμογή παντού όπου η ανταμοιβή είναι μεταβλητή. Στον έρωτα, εκείνος που απαντά άτακτα – κάποτε αμέσως, κάποτε μετά από μέρες, κάποτε καθόλου – μπορεί να γίνει πολύ πιο ανησυχητικά ελκυστικός από εκείνον που είναι πάντα διαθέσιμος. Το ίδιο συμβαίνει και στο παιχνίδι, όπου η αβεβαιότητα για την έκβαση είναι αυτό που παράγει αδρεναλίνη, όχι η γνωστή και προβλέψιμη κατάληξη.
Στα φρουτάκια υπάρχει και το λεγόμενο φαινόμενο της σχεδόν νίκης – ο συνδυασμός που σταματά ένα σύμβολο πριν από τη γραμμή. Είναι ένα αντικειμενικά χαμένο αποτέλεσμα που μπορεί να ενεργοποιήσει τα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου με τρόπο παρόμοιο με τη νίκη. Ο εγκέφαλος το ερμηνεύει ως σήμα ότι πλησιάζει. Και η αίσθηση αυτή, το “σχεδόν”, έχει τη δική της ιδιόμορφη δύναμη.
Ακριβώς όπως ένα βλέμμα που δεν κράτησε αρκετά για να είσαι σίγουρη.
Το σώμα ως ανιχνευτής
Ο κόσμος αντιδρά διαφορετικά σε συναισθηματικό επίπεδο. Η απόκριση στη νίκη ενός παιχνιδιού τύχης δεν είναι ομοιόμορφη. Μία μελέτη μέτρησε την αντίδραση του δέρματος κατά τη διάρκεια παιχνιδιού και βρήκε ότι μετά από μια νίκη οι γυναίκες παρουσίασαν αυξημένη αυτόνομη διέγερση. Το σώμα εντοπίζει ερεθίσματα και αντιδρά σε αυτά, συχνά πριν ο άνθρωπος προλάβει να το σκεφτεί.
Αυτό δεν είναι αδυναμία. Είναι ευαισθησία. Το να παρατηρείς πώς αντιδράς σε ένα βλέμμα, στην περιστροφή των τροχών ή στη σιωπή πριν σου δοθεί μια απάντηση μπορεί να σε βοηθήσει να γνωρίσεις καλύτερα τον εαυτό σου. Το σώμα είναι ο πιο ειλικρινής ανιχνευτής στον οποίο μπορούμε να βασιστούμε.
Ο τύπος του άγχους
Μερικοί άνθρωποι βρίσκουν ορισμένες μορφές άγχους πιο διαχειρίσιμες από άλλες. Το άγχος του να περιμένεις ένα μήνυμα δεν έχει σαφές όριο. Μπορεί να διαρκέσει απροσδιόριστα, χωρίς ορατή κίνηση. Το άγχος του να περιμένεις να σταματήσουν οι τροχοί έχει ένα ξεκάθαρο ξεκίνημα και τέλος.
Αυτό το πλαίσιο δεν εμποδίζει τον ενθουσιασμό. Τον κατευθύνει. Παρέχει στο σώμα μια ευκαιρία να αντιδράσει μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, με ένα ορατό σημείο τερματισμού. Αυτό μπορεί να αισθάνεται πιο διαχειρίσιμο από το να περιμένεις χωρίς να ξέρεις τι ακριβώς περιμένεις.
Όταν πρόκειται για τον έρωτα, αυτό δείχνει τη διαφορά ανάμεσα στο εξαντλητικό άγχος και στο άγχος που σε κάνει να νιώθεις ζωντανή. Το να μετράς τα δευτερόλεπτα μέχρι την επόμενη περιστροφή ενός παιχνιδιού έχει πιο καθαρή αρχή και τέλος από το να μετράς τα δευτερόλεπτα μέχρι να σε πάρει κάποιος τηλέφωνο.
Ένα μόριο, πολλές ζωές
Η αδρεναλίνη έχει γίνει ένα από τα πιο πολυμορφικά μόρια της ανθρώπινης εμπειρίας. Τη βρίσκεις την πρώτη φορά που κάποιος σε κοιτά με εκείνον τον τρόπο, στην ανάβαση πριν από μια δύσκολη κατηφόρα, στη στιγμή που περιμένεις το σφύριγμα για ένα πέναλτι στο 90ό λεπτό, και στις σύντομες στιγμές ενός παιχνιδιού όταν οι τροχοί αρχίζουν να επιβραδύνουν και ένας συνδυασμός αρχίζει να σχηματίζεται.
Δεν έχει σημασία ποια είναι η κατάσταση. Είτε είναι ρομαντική, είτε ψυχαγωγική, είτε αθλητική. Το σώμα μπορεί να παράγει την ίδια αντίδραση, και ο εγκέφαλος θα προσπαθήσει να αποφασίσει τι σημαίνει αυτή τη φορά.
Αυτό είναι μέρος αυτού που δίνει στη ζωή πλούτο και βάθος. Η ίδια αίσθηση μπορεί να ανήκει σε εντελώς διαφορετικά πλαίσια και να σημαίνει κάθε φορά κάτι άλλο για τον άνθρωπο που τη ζει.
