Δεν έχεις υπερβολικά πολλά πράγματα να κάνεις. Δεν χτυπάει ασταμάτητα το τηλέφωνο, δεν τρέχεις πανικόβλητος από meeting σε meeting και πιθανότατα δεν παίρνεις τη δουλειά μαζί σου στο σπίτι. Θεωρητικά, λοιπόν, όλα είναι καλά.
Μόνο που δεν είναι.
Κάθεσαι μπροστά στην οθόνη και χαζεύεις την ώρα. Μια δουλειά που χρειάζεται είκοσι λεπτά μπορεί να σου πάρει δύο ώρες, όχι επειδή είναι δύσκολη, αλλά επειδή δεν βρίσκεις κανέναν λόγο να την ξεκινήσεις. Δεν νιώθεις ακριβώς κουρασμένος, αλλά ούτε και ζωντανός. Κάνεις αυτά που πρέπει, φτάνεις μέχρι το τέλος της ημέρας και επιστρέφεις σπίτι με την παράξενη αίσθηση ότι δεν έκανες τίποτα — ακόμη κι αν ολοκλήρωσες όλες τις υποχρεώσεις σου.
Αυτό μπορεί να είναι το λεγόμενο rust out: η σταδιακή ψυχική και συναισθηματική φθορά που προκαλείται όχι από την υπερβολική πίεση, αλλά από την έλλειψη ενδιαφέροντος, πρόκλησης και νοήματος.
Δεν «καίγεσαι» από τη δουλειά. Σκουριάζεις μέσα της.
Το burnout φωνάζει, το rust out περνά απαρατήρητο
Για το burnout έχουμε μιλήσει πολύ. Ξέρουμε την εξάντληση, το άγχος, την υπερένταση, την αίσθηση ότι οι υποχρεώσεις δεν τελειώνουν ποτέ. Το rust out κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Στο burnout η δουλειά ζητάει συνεχώς περισσότερα από όσα μπορείς να δώσεις. Στο rust out ζητάει συνεχώς λιγότερα από όσα μπορείς να προσφέρεις.
Το αποτέλεσμα, όμως, μπορεί να μοιάζει αρκετά: έλλειψη ενέργειας, απομάκρυνση από τη δουλειά, εκνευρισμός, αναβλητικότητα και η αίσθηση ότι απλώς προσπαθείς να βγάλεις άλλη μία ημέρα.
Η διαφορά βρίσκεται στην αφετηρία. Το burnout γεννιέται συνήθως από την υπερφόρτωση. Το rust out από την υποχρησιμοποίηση των ικανοτήτων σου. Από τις επαναλαμβανόμενες εργασίες, την έλλειψη δημιουργικότητας και αυτονομίας ή από μια θέση στην οποία νιώθεις ότι έχεις σταματήσει να εξελίσσεσαι.
Έρευνα για το rust out που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Humanities and Social Sciences Communications το περιγράφει ως μια κατάσταση σταδιακής ψυχικής και συναισθηματικής φθοράς, που συνδέεται με την έλλειψη πνευματικής διέγερσης, τις υπερβολικά επαναλαμβανόμενες εργασίες και τη μόνιμη αίσθηση επαγγελματικής στασιμότητας. Nature
Το πιο δύσκολο είναι ότι μπορεί να αργήσεις πολύ να καταλάβεις τι σου συμβαίνει. Εξωτερικά δεν φαίνεται να υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Έχεις δουλειά, μισθό, ίσως ένα σχετικά ήρεμο ωράριο. Πώς να παραπονεθείς επειδή… βαριέσαι;
Κι όμως, η χρόνια πλήξη δεν είναι απλώς μια βαρετή Τρίτη στο γραφείο.
Πώς καταλαβαίνεις ότι σου συμβαίνει;
-Κάνεις τη δουλειά σου στον αυτόματο πιλότο
Ξέρεις τόσο καλά τι πρέπει να κάνεις, ώστε δε χρειάζεται σχεδόν καθόλου να σκεφτείς. Οι ημέρες μοιάζουν μεταξύ τους, οι εργασίες επαναλαμβάνονται και τίποτα δεν σε δυσκολεύει αρκετά ώστε να σε κρατήσει πραγματικά παρόντα.
Μπορεί να είσαι αποτελεσματικός και να μην έχει κανείς παράπονο από εσένα. Εσύ, όμως, νιώθεις ότι λειτουργείς μηχανικά. Δεν υπάρχει περιέργεια, προσμονή ή η ικανοποίηση ότι κατάφερες κάτι που δεν ήξερες πως μπορούσες να κάνεις.
-Αναβάλλεις ακόμη και τις πιο εύκολες υποχρεώσεις
Θα πίστευε κανείς ότι, όταν κάτι είναι εύκολο, το τελειώνεις γρήγορα. Στο rust out συμβαίνει συχνά το αντίθετο. Ακριβώς επειδή η δουλειά δεν παρουσιάζει κανένα ενδιαφέρον, δυσκολεύεσαι να βρεις το κίνητρο για να αρχίσεις.
Ανοίγεις άσχετες καρτέλες, κοιτάζεις το κινητό σου, φτιάχνεις ακόμη έναν καφέ και αφήνεις μια απλή υποχρέωση για αργότερα. Η αναβλητικότητα δεν προκύπτει επειδή φοβάσαι ότι δεν θα τα καταφέρεις, αλλά επειδή δεν σε νοιάζει αρκετά ώστε να ασχοληθείς.
-Η ώρα δεν περνάει με τίποτα
Κοιτάζεις το ρολόι στις 10:30 και νιώθεις ότι εργάζεσαι ήδη έξι ώρες. Περιμένεις το διάλειμμα, μετά περιμένεις να σχολάσεις και η ημέρα χωρίζεται σε μικρές αντίστροφες μετρήσεις.
Δεν είναι απλώς ότι ανυπομονείς να επιστρέψεις σπίτι. Είναι ότι οι ώρες στη δουλειά μοιάζουν άδειες και πρέπει κάπως να τις γεμίσεις.
-Έχεις σταματήσει να παίρνεις πρωτοβουλίες
Κάποτε μπορεί να είχες ιδέες, να πρότεινες αλλαγές ή να ήθελες να συμμετέχεις σε νέα πράγματα. Πλέον κάνεις μόνο όσα σου ζητούνται. Όχι απαραίτητα από τεμπελιά, αλλά επειδή έχεις πειστεί ότι τίποτα δεν θα αλλάξει ή ότι η προσπάθειά σου δεν πρόκειται να οδηγήσει κάπου.
Σιγά σιγά σταματάς να επενδύεις στη δουλειά. Κρατάς την ενέργειά σου για κάτι άλλο — ακόμη κι αν δεν ξέρεις τι είναι αυτό.
-Νιώθεις ότι οι ικανότητές σου πηγαίνουν χαμένες
Ίσως αυτό να είναι το πιο χαρακτηριστικό συναίσθημα του rust out. Ξέρεις ότι μπορείς να κάνεις περισσότερα, αλλά η δουλειά σου δεν το χρειάζεται ή δεν σου το επιτρέπει.
Μπορεί να έχεις γνώσεις που δεν χρησιμοποιούνται, ιδέες που δεν ακούγονται ή δημιουργικότητα που καταλήγει θαμμένη κάτω από ατελείωτες, τυπικές διαδικασίες. Δεν είναι απλώς ότι βαριέσαι. Είναι ότι νιώθεις πως μικραίνεις για να χωρέσεις στον ρόλο σου.
-Δεν μπορείς να θυμηθείς πότε έμαθες τελευταία φορά κάτι καινούργιο
Η επαγγελματική εξέλιξη δεν σημαίνει απαραίτητα προαγωγή ή μεγαλύτερο μισθό. Μπορεί να είναι μια νέα δεξιότητα, μια διαφορετική ευθύνη ή ένα project που σε βγάζει από όσα γνωρίζεις.
Αν περνούν οι μήνες ή τα χρόνια και αισθάνεσαι ότι δεν μαθαίνεις, δεν δοκιμάζεσαι και δεν πηγαίνεις πουθενά, η αίσθηση στασιμότητας αρχίζει να γίνεται όλο και πιο βαριά.
-Έχεις γίνει κυνικός χωρίς να ξέρεις ακριβώς γιατί
Μικρά πράγματα αρχίζουν να σε ενοχλούν υπερβολικά. Ένα email, μια επαναλαμβανόμενη συζήτηση ή μια ακόμη συνάντηση χωρίς λόγο μπορεί να σου προκαλέσει δυσανάλογο εκνευρισμό.
Ίσως κοροϊδεύεις συνεχώς τη δουλειά, απορρίπτεις κάθε καινούργια ιδέα πριν καν την ακούσεις ή σκέφτεσαι ότι τίποτα δεν έχει σημασία. Ο κυνισμός γίνεται ένας τρόπος να απομακρυνθείς συναισθηματικά από κάτι που έχει πάψει να σου δίνει οποιαδήποτε ικανοποίηση.
-Είσαι κουρασμένος, παρόλο που δεν πιέστηκες
Αυτό είναι ίσως το πιο μπερδεμένο κομμάτι. Γυρίζεις σπίτι χωρίς να έχει συμβεί κάτι ιδιαίτερα απαιτητικό και, παρ’ όλα αυτά, νιώθεις εντελώς άδειος.
Η έλλειψη ενδιαφέροντος μπορεί επίσης να είναι εξαντλητική. Η συνεχής προσπάθεια να συγκεντρωθείς σε κάτι που δεν σε κινητοποιεί και να δείχνεις απασχολημένος ενώ μέσα σου έχεις αποσυνδεθεί απαιτεί περισσότερη ενέργεια απ’ όσο φαίνεται. Επαγγελματίες ψυχικής υγείας συνδέουν το rust out με έντονη πλήξη, απώλεια κινήτρου, αναβλητικότητα και αλλαγές ακόμη και στον ύπνο ή στην όρεξη. Banner Health
Δεν είναι κάθε βαρετή εβδομάδα rust out
Όλοι βαριόμαστε κάποιες ημέρες. Όλες οι δουλειές περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενες ή αδιάφορες υποχρεώσεις και δεν είναι ρεαλιστικό να περιμένουμε ότι κάθε εργάσιμη ώρα θα μας προσφέρει έμπνευση και βαθύ νόημα.
Το rust out αρχίζει να γίνεται πρόβλημα όταν η πλήξη δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά μόνιμη κατάσταση. Όταν η αποσύνδεση διαρκεί για μεγάλο διάστημα, επηρεάζει την αυτοεκτίμησή σου και αρχίζεις να αισθάνεσαι ότι δεν εξελίσσεσαι πουθενά. Δε χρειάζεται, επίσης, να επιλέξεις αν αυτό που νιώθεις είναι αποκλειστικά burnout ή rust out. Μπορεί να συνυπάρχουν. Είναι πιθανό να είσαι φορτωμένος με δεκάδες υποχρεώσεις και ταυτόχρονα να νιώθεις ότι καμία από αυτές δεν έχει νόημα ή δεν αξιοποιεί πραγματικά τις δυνατότητές σου.
Μπορεί, δηλαδή, να είσαι και εξαντλημένος και βαθιά βαριεστημένος.
Τι μπορείς να κάνεις;
Η πρώτη κίνηση δεν είναι απαραίτητα να παραιτηθείς. Είναι να καταλάβεις ποιο ακριβώς κομμάτι σε έχει κάνει να αποσυνδεθείς.
Είναι η επανάληψη; Η έλλειψη εξέλιξης; Το γεγονός ότι δεν έχεις κανέναν έλεγχο πάνω στον τρόπο με τον οποίο εργάζεσαι; Νιώθεις ότι οι ικανότητές σου δεν αξιοποιούνται ή ότι η ίδια η δουλειά έχει πάψει να ταιριάζει με όσα θέλεις;
Από εκεί και πέρα, μπορείς να ζητήσεις διαφορετικές αρμοδιότητες, να συμμετάσχεις σε ένα νέο project, να αναλάβεις κάτι πιο απαιτητικό ή να αναζητήσεις εκπαίδευση σε έναν τομέα που σε ενδιαφέρει. Ακόμη και μια μικρή αλλαγή μπορεί να δείξει αν το πρόβλημα είναι ο συγκεκριμένος τρόπος εργασίας ή αν έχει ολοκληρωθεί γενικότερα ο κύκλος σου σε αυτή τη θέση.
Παράλληλα, δεν χρειάζεται η δουλειά να αποτελεί τη μοναδική πηγή νοήματος στη ζωή σου. Νέα ενδιαφέροντα, άνθρωποι, δημιουργικές ασχολίες και προσωπικοί στόχοι μπορούν να σου θυμίσουν ότι η ταυτότητά σου δεν τελειώνει στην επαγγελματική σου θέση.
Αν, όμως, η απάθεια δεν περιορίζεται στη δουλειά, αν τίποτα δεν σου προσφέρει πια χαρά ή αν παρατηρείς επίμονες αλλαγές στη διάθεση, στον ύπνο και στην όρεξή σου, αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Το rust out είναι ένας όρος που περιγράφει μια εργασιακή εμπειρία, όχι μια διάγνωση, και ορισμένα από τα σημάδια του μπορεί να μοιάζουν με συμπτώματα κατάθλιψης ή άλλων δυσκολιών.
Το σημαντικό είναι να μη μειώσεις αυτό που νιώθεις λέγοντας «σιγά, άλλοι πνίγονται στη δουλειά κι εγώ απλώς βαριέμαι». Δεν χρειάζεται να καταρρεύσεις από την πίεση για να παραδεχτείς ότι κάτι σε φθείρει. Μερικές φορές δεν μας εξαντλούν όλα όσα κάνουμε. Μας εξαντλεί το γεγονός ότι εδώ και πολύ καιρό δεν κάνουμε τίποτα που να μας κάνει να αισθανόμαστε πραγματικά ζωντανοί.
