Υπάρχουν βιβλία που θα έπρεπε να προτείνω. Τα ξέρω, τα αγαπάω, με έχουν διαλύσει με τον πιο ευγενικό τρόπο. Κι όμως, τα κρατάω πίσω. Όχι γιατί δεν είναι καλά— αλλά γιατί είναι επικίνδυνα. Σαν pillowfight που ξεκινάει αστεία, με γέλια και «έλα μωρέ», και καταλήγει σε αμήχανη σιωπή μετά.
Είναι εκείνα τα βιβλία που δε σε ρωτάνε αν είσαι έτοιμος. Δε σου λένε «πάμε χαλαρά». Σε πιάνουν από τον γιακά ενώ νόμιζες ότι απλώς θα ξαπλώσεις λίγο στον καναπέ. Σε χτυπάνε με μαξιλάρια γεμάτα μνήμες, ενοχές, φόβους, σκέψεις που δεν είχες προγραμματίσει να κάνεις σήμερα. Και το χειρότερο; Το κάνουν ήσυχα. Χωρίς φωνές. Χωρίς δράμα. Σχεδόν με τρυφερότητα.
Ορίστε λοιπόν. Επτά βιβλία που θέλω να σου προτείνω— αλλά δεν το κάνω. Όχι γιατί δε σε εμπιστεύομαι. Αλλά γιατί σε λυπάμαι λίγο. Εκτός αν μου πεις ξεκάθαρα ότι έχεις όρεξη να το νιώσεις το χτύπημα που έρχεται.
1. Η Μεταμόρφωση – Φρανς Κάφκα
Θα σου πω ότι είναι μικρό, σχεδόν σαν διήγημα. Δε θα σου πω όμως ότι χωράει μέσα του μια ολόκληρη ζωή που καταρρέει χωρίς να ακουστεί κραυγή. Ένας άνθρωπος ξυπνάει κατσαρίδα και το πραγματικό σοκ δεν είναι η μεταμόρφωση — είναι το πόσο γρήγορα όλοι γύρω του προσαρμόζονται. Η οικογένεια, η δουλειά, η καθημερινότητα συνεχίζουν σαν να λένε: «Οκ, κρίμα, αλλά έχουμε υποχρεώσεις».
Αυτό το βιβλίο δεν πονάει τη στιγμή που το διαβάζεις. Πονάει μετά. Όταν μια μέρα νιώθεις κουρασμένος, άχρηστος, αόρατος — και θυμάσαι πόσο εύκολα μπορεί κάποιος να γίνει βάρος. Τότε είναι που το μαξιλάρι βρίσκει στόχο.
2. Το Υπόγειο – Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι
Αν αυτό το βιβλίο ήταν άνθρωπος, θα καθόταν απέναντί σου και θα σου μιλούσε χωρίς να σε κοιτάει στα μάτια. Είναι ένας μονόλογος γεμάτος πείσμα, αυτοϋπονόμευση, μικρότητα και ευφυΐα. Και το τρομακτικό είναι ότι, κάπου ανάμεσα στις σελίδες, πιάνεις τον εαυτό σου να σκέφτεται: «Ναι… λίγο έτσι είμαι κι εγώ».
Δεν είναι βιβλίο που διαβάζεται για ευχαρίστηση. Είναι βιβλίο που σου ξεκολλάει τις δικαιολογίες από πάνω σου. Σε αναγκάζει να δεις πόσες φορές διάλεξες να μείνεις στο “υπόγειο” γιατί ήταν πιο ασφαλές από το να εκτεθείς.
3. Ο γυάλινος κώδων – Σύλβια Πλαθ
Αυτό το βιβλίο δεν στο προτείνω με ελαφρά την καρδία. Δεν κάνει φασαρία, δεν δραματοποιεί τον πόνο. Απλώς σου δείχνει πώς είναι να ζεις κάτω από ένα αόρατο καπάκι, όπου όλα μοιάζουν φυσιολογικά αλλά τίποτα δεν αναπνέει σωστά.
Το επικίνδυνο εδώ είναι η αναγνώριση. Δε χρειάζεται να έχεις περάσει κατάθλιψη για να σε αγγίξει. Αρκεί να έχεις νιώσει έστω μία φορά ότι «κάτι δεν πάει καλά, αλλά δεν ξέρω τι». Και ξαφνικά, αυτό το βιβλίο σου βάζει λέξεις εκεί που είχες μόνο βάρος.
4. Το Δωμάτιο του Τζοβάνι – Τζέιμς Μπόλντουιν
Ένα βιβλίο για τον έρωτα — αλλά όχι τον ωραίο, τον λυτρωτικό. Τον έρωτα που φοβάσαι να παραδεχτείς. Που τον κρύβεις, τον αναβάλλεις, τον προδίδεις για να σωθείς κοινωνικά. Το δωμάτιο του Τζιοβάνι είναι μικρό, ασφυκτικό, και όσο προχωράς νιώθεις ότι δεν υπάρχει έξοδος κινδύνου.
Αυτό το βιβλίο πονάει γιατί δε μιλάει μόνο για σεξουαλική ταυτότητα. Μιλάει για κάθε φορά που διάλεξες την ασφάλεια αντί για την αλήθεια. Και δε σε συγχωρεί εύκολα γι’ αυτό.
5. Η Φόνισσα – Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης
Αν νομίζεις ότι είναι «παλιό» βιβλίο, σε προειδοποιώ: είναι πιο σύγχρονο απ’ όσο αντέχεις. Η Φραγκογιαννού δεν είναι τέρας. Είναι προϊόν μιας κοινωνίας που στραγγαλίζει σιωπηλά τις γυναίκες, τη φτώχεια, την ανάγκη. Και εκεί ακριβώς είναι ο πόνος: στο ότι δεν μπορείς να κρατήσεις εύκολη απόσταση.
Δε σε αφήνει να πεις «εγώ δεν είμαι έτσι». Σε αναγκάζει να δεις πώς η βία γεννιέται από την κανονικότητα. Ένα μαξιλάρι βαριάς ελληνικής ενοχής.
6. Το Τρίτο Στεφάνι – Κώστας Ταχτσής
Αυτό το βιβλίο μοιάζει με κουβέντα κουζίνας που κρατάει χρόνια. Ζωές που περνάνε, σχέσεις που χαλάνε, όνειρα που μικραίνουν χωρίς να το καταλάβεις. Δεν έχει μία μεγάλη τραγωδία — έχει πολλές μικρές. Και αυτές είναι που πονάνε περισσότερο.
Το διαβάζεις και γελάς. Και μετά σταματάς να γελάς. Γιατί συνειδητοποιείς πόσα από αυτά τα «έτσι είναι η ζωή» τα έχεις αποδεχτεί αδιαμαρτύρητα.
7. Η Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα – Άλκη Ζέη
Ένα βιβλίο που ξεκινάει σαν προσωπική ιστορία και καταλήγει να κουβαλάει ολόκληρο τον 20ό αιώνα στους ώμους του. Ιδεολογίες, εξορίες, έρωτες που δοκιμάζονται από την Ιστορία. Και το πιο σκληρό μάθημα: ότι το να πιστεύεις σε κάτι, να αγαπάς κάτι, έχει πάντα κόστος.
Δεν πονάει εκεί που το περιμένεις. Πονάει όταν καταλαβαίνεις πόσα πράγματα χάνονται όχι από κακία, αλλά από επιλογές που τότε έμοιαζαν σωστές.
Δε στα προτείνω λοιπόν. Όχι ακόμα. Γιατί αυτά τα βιβλία δεν είναι για χαλαρό βράδυ. Δεν είναι για «να ξεχαστώ λίγο». Είναι για εκείνες τις μέρες που νιώθεις έτοιμος να μην ξεχαστείς. Που θες να σου ρίξουν ένα δυνατό μαξιλάρι στο πρόσωπο και να σου πουν, χωρίς κακία αλλά χωρίς έλεος: «Ξύπνα. Κάτι μέσα σου ζητάει προσοχή.»
Αν όμως μια μέρα μου πεις «πείραξέ με λίγο», ξέρω ακριβώς από ποιο να ξεκινήσω.
Συντάκτης: Μαρίνα Παναγοπούλου
