Υπάρχουν ταινίες που τις βάζεις ένα Κυριακάτικο απόγευμα «για να παίζει κάτι». Και υπάρχουν ταινίες που, χωρίς προειδοποίηση, κάθονται δίπλα σου στον καναπέ, σου πιάνουν το χέρι και σου ψιθυρίζουν πράγματα που κάνεις χρόνια να ακούσεις. Το Up –ή αλλιώς Ψηλά στον Ουρανό– ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία. Γιατί, ας είμαστε ειλικρινείς: κανένα παιδί δεν είναι έτοιμο για τα πρώτα δέκα λεπτά αυτής της ταινίας.
Η πιο σύντομη, σιωπηλή και σπαρακτική ιστορία ζωής
Χωρίς πολλά λόγια, χωρίς εξηγήσεις, η ταινία μας μιλά για έρωτα, όνειρα που αναβάλλονται, καθημερινές ήττες, μικρές χαρές και τελικά απώλεια. Όχι την «κινηματογραφική» απώλεια, αλλά εκείνη την αληθινή, που έρχεται αθόρυβα και μένει.
Τα παιδιά βλέπουν ένα ζευγάρι. Οι ενήλικες βλέπουν τον εαυτό τους. Βλέπουν όλα τα «αύριο» που έγιναν «κάποια στιγμή», όλα τα ταξίδια που θα γίνονταν «όταν». Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε λογαριασμούς και ρουτίνες, η ζωή απλώς… πέρασε.
Ο Καρλ δε θέλει να προχωρήσει. Θέλει να μην ξεχάσει
Ο ηλικιωμένος πρωταγωνιστής δεν είναι ένας ήρωας που ψάχνει δράση. Είναι ένας άνθρωπος που αρνείται να αποχωριστεί το παρελθόν του, γιατί αν το αφήσει, φοβάται πως δε θα του μείνει τίποτα. Το σπίτι που σηκώνεται με μπαλόνια δεν είναι παιδική φαντασία. Είναι το πένθος που προσπαθεί να αιωρηθεί για να μη συντριβεί. Κι αυτό, δυστυχώς, δεν το καταλαβαίνεις στα οκτώ σου. Το καταλαβαίνεις όταν έχεις αγαπήσει βαθιά.
Το παιδί στην ταινία δεν είναι «για τα παιδιά»
Ο μικρός Ράσελ δεν υπάρχει για να διασκεδάσει τους μικρούς θεατές. Υπάρχει για να θυμίσει στους μεγάλους τι έχασαν μεγαλώνοντας: την ανάγκη να τους δουν, να τους ακούσουν, να τους πουν ένα απλό «είμαι εδώ». Γιατί τελικά, οι ενήλικες είμαστε τα παιδιά που έμαθαν να μην ενοχλούν.
Η μεγαλύτερη ανατροπή
Η ταινία σου ρίχνει το πιο δυνατό της χτύπημα σχεδόν στο τέλος: η ζωή δε χρειάζεται πάντα μεγάλους προορισμούς για να αξίζει. Οι στιγμές που θεωρήσαμε «ασήμαντες» ήταν τελικά το ίδιο το ταξίδι.
Κι αυτό το μήνυμα δεν είναι για παιδιά. Ή μάλλον μόνο για παιδιά. Είναι για ανθρώπους που κουβαλούν τύψεις επειδή νόμιζαν πως δεν έζησαν «αρκετά». Για όσους μεγάλωσαν, αγάπησαν κι έχασαν.
Το Ψηλά στον Ουρανό δε σου μαθαίνει πώς να ονειρεύεσαι. Σου μαθαίνει πώς να συγχωρείς τον εαυτό σου που δεν τα κατάφερε όλα. Πώς να αφήνεις χώρο για νέους ανθρώπους χωρίς να προδίδεις αυτούς που αγάπησες. Είναι μια ταινία για ενήλικες με μεγάλη καρδιά. Για εκείνους που δε φοβούνται να κλάψουν βλέποντας κινούμενα σχέδια.Για εκείνους που ξέρουν ότι τα μπαλόνια δε σε σώζουν — αλλά καμιά φορά, σε βοηθούν να πάρεις μια ανάσα.
Γιατί πονάει τόσο όταν το ξανά βλέπεις
Το παράξενο με το Ψηλά στον Ουρανό είναι πως δε σε χτυπά το ίδιο κάθε φορά. Την πρώτη φορά πονάς για τον χαμό. Τη δεύτερη για τις ευκαιρίες. Την τρίτη για όσα δεν είπες. Και κάπου εκεί καταλαβαίνεις πως αυτή η ταινία μεγαλώνει μαζί σου – κι ας είναι κινούμενα σχέδια.
Γιατί όσο περνούν τα χρόνια, δε φοβάσαι τόσο τον θάνατο όσο τη ζωή που δεν έζησες όπως ήθελες. Και ο Καρλ δεν μας δείχνει τι σημαίνει να χάνεις έναν άνθρωπο, αλλά τι σημαίνει να μένεις πίσω από τον ίδιο σου τον εαυτό.
Η Disney μάς έχει συνηθίσει σε όμορφα ψέματα. Το Up όμως επιλέγει την αλήθεια. Δε λέει ότι «όλα θα πάνε καλά». Λέει ότι κάποια πράγματα δε διορθώνονται. Και παρ’ όλα αυτά, συνεχίζεις. Δεν υπάρχει μαγική λύση στο πένθος. Υπάρχει μόνο το κουράγιο να ανοίξεις ξανά την πόρτα. Να αφήσεις κάποιον να μπει. Να αγαπήσεις χωρίς εγγυήσεις. Και αυτό δεν είναι μάθημα για παιδιά. Είναι υπενθύμιση για όσους έχουν πληγωθεί αρκετά ώστε να φοβούνται να νιώσουν ξανά.
Το πραγματικό κοινό της ταινίας
Αυτή η ταινία απευθύνεται σε ανθρώπους που:
κράτησαν πράγματα «για μετά» και το μετά άργησε,
αγάπησαν έναν άνθρωπο τόσο που έγινε ολόκληρο σύμπαν,
φοβήθηκαν ότι αν προχωρήσουν, θα ξεχάσουν.
Το Ψηλά στον Ουρανό σου λέει ότι δεν προδίδεις κανέναν όταν συνεχίζεις. Αντίθετα, τιμάς όσα έζησες. Κι αν τελικά αυτό είναι η ενηλικίωση; Ίσως η ενηλικίωση δεν είναι να σταματάς να ονειρεύεσαι. Είναι να μαθαίνεις ότι κάποια όνειρα αλλάζουν μορφή. Ότι η αγάπη δεν τελειώνει επειδή τελείωσε η ιστορία. Ότι μπορείς να πεις «ήταν αρκετό» και να μην πονάς τόσο. Και γι’ αυτό, το Up δεν είναι παιδική ταινία. Είναι ένα απαλό χτύπημα στην πλάτη που λέει: «Έκανες ό,τι μπορούσες. Τώρα ζήσε.»
Και ίσως, απλώς ίσως, να σηκωθείς λίγο πιο ψηλά.
Συντάκτης: Μαρίνα Παναγοπούλου
