Να σου κάνω μια ερώτηση.
Έχεις βρεθεί ποτέ σε εκείνη την άβολη στιγμή που συνειδητοποιείς ότι, για κάποιον λόγο, κάποιος προσπαθεί να σε βάλει σε κουτάκι; Όχι από τα ωραία, τα instagramικά, αλλά από εκείνα τα στενά, τα ασφυκτικά. Από αυτά που γράφουν απ’ έξω: «καλή κοπέλα», «σοβαρή», «εύκολη», «επικίνδυνη», «όχι για σχέση». Αν είσαι γυναίκα, η απάντηση μάλλον είναι «ναι, φυσικά, συνέχεια».
Καλώς ήρθες λοιπόν στον κόσμο του Madonna–Whore Syndrome. Μην τρομάζεις από το αγγλικό— στην πράξη το ξέρεις ήδη πολύ καλά. Το έχεις ζήσει. Το έχεις δει. Το έχεις, ίσως, αναπαράγει κι εσύ χωρίς να το καταλάβεις. Για να το πούμε απλά, χωρίς ψυχαναλυτικά και δύσκολες λέξεις: το Madonna–Whore Syndrome είναι η τάση να βλέπουμε τις γυναίκες μόνο με δύο τρόπους.
Ή είναι «Madonna»: αγνή, καλή, σοβαρή, για σπίτι, για μάνα.
Ή είναι «Whore»: σεξουαλική, προκλητική, ελεύθερη, αλλά κάπως λιγότερο άξια σεβασμού.
Και όχι, δεν υπάρχουν πολλά ενδιάμεσα. Για την ακρίβεια, κανένα.
Πώς φτάσαμε ως εδώ (σύντομη ιστορία, υποσχόμαι)
Αν το σκεφτείς λίγο, αυτή η λογική δεν έπεσε από τον ουρανό. Μεγαλώσαμε μέσα σε αφηγήσεις που μας τη σερβίρουν από μικρές. Η «καλή» γυναίκα δε μιλάει πολύ. Δε ζητάει πολλά. Δε θέλει πολύ σεξ— ή τουλάχιστον δεν το παραδέχεται. Η «άλλη» γυναίκα… ε, αυτή «το ’χει», «το ψάχνει», «μην μπλέξεις». Μιλάει, διεκδικεί, είναι ανεξάρτητη, γουστάρει να είναι ερωτική.
Και κάπως έτσι, πριν καν προλάβουμε να καταλάβουμε τι θέλουμε εμείς, έχουμε ήδη μάθει τι δεν πρέπει να είμαστε. Το Madonna–Whore Syndrome είναι παιδί της πατριαρχίας, της θρησκείας, της ντροπής γύρω από τη γυναικεία επιθυμία. Είναι ένας βολικός τρόπος να κρατιούνται τα πράγματα απλά: αν οι γυναίκες είναι πολύπλοκες, πρέπει να τις ακούσεις. Αν τις χωρίσεις σε δύο κατηγορίες, τις ελέγχεις.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι άνδρες (ναι, το είπα). Συνήθως μιλάμε για το Madonna–Whore Syndrome σαν κάτι που αφορά αποκλειστικά τους άνδρες: «οι άνδρες δεν μπορούν να δουν μια γυναίκα και ως ερωτική και ως σύντροφο». Και ναι, ισχύει, συμβαίνει, το βλέπουμε συνέχεια. Αλλά —μικρό pause εδώ— δεν είναι μόνο αυτό. Γιατί αυτή η λογική έχει περάσει και σε εμάς τις ίδιες. Πόσες φορές έχεις πιάσει τον εαυτό σου να σκέφτεται: «Αυτή ντύνεται πολύ προκλητικά.», «Ε, ναι, αλλά αυτή είναι για κάτι σοβαρό.», «Εγώ δεν είμαι έτσι.».
Δεν το λέμε με κακία. Το λέμε γιατί έτσι μάθαμε. Γιατί μάθαμε ότι για να είμαστε «εντάξει», πρέπει να ξεχωρίζουμε από τις «άλλες». Και κάπου εκεί, αντί να αμφισβητήσουμε το σύστημα, αρχίζουμε να ανταγωνιζόμαστε μεταξύ μας μέσα στους όρους του.
Πώς επηρεάζει τις σχέσεις (spoiler: καθόλου καλά)
Ας μιλήσουμε λίγο για σχέσεις, γιατί εκεί το Madonna–Whore Syndrome κάνει πάρτι. Πόσες γυναίκες ξέρεις — ή είσαι — που στην αρχή μιας σχέσης «κρατιούνται»; Που σκέφτονται πόσα μηνύματα θα στείλουν, πότε θα δείξουν ενδιαφέρον, πόσο σεξ είναι «ok» για να μη χαλάσει η εικόνα; Και από την άλλη, πόσες φορές έχεις ακούσει το κλασικό: «Για πλάκα είναι καλή, αλλά δεν είναι για κάτι σοβαρό.»
Σαν να υπάρχει ένα άτυπο manual που λέει ότι αν μια γυναίκα δείξει επιθυμία, αυτονομία και σεξουαλική άνεση, αυτομάτως «χάνει πόντους» ως σύντροφος. Λες και η σεξουαλικότητα ακυρώνει τη συναισθηματική αξία. Το αποτέλεσμα; Γυναίκες που μαθαίνουν να κρύβουν κομμάτια τους. Να παίζουν ρόλους. Να γίνονται «λίγο λιγότερο» από αυτό που είναι, μπας και χωρέσουν.
Και τι κάνει αυτό μέσα μας; Κάνει ζημιά. Σιωπηλή, αλλά σταθερή. Γιατί όταν μεγαλώνεις με την ιδέα ότι πρέπει να διαλέξεις ανάμεσα στο να είσαι επιθυμητή ή σεβαστή, αρχίζεις να φοβάσαι και τα δύο. Φοβάσαι να θέλεις. Φοβάσαι να εκφραστείς. Φοβάσαι ότι αν είσαι πολύ κάτι, θα χάσεις κάτι άλλο. Κι έτσι γεννιέται η ενοχή. Η ντροπή. Η αίσθηση ότι πάντα κάτι κάνεις «λάθος». Το χειρότερο; Μαθαίνεις να αυτολογοκρίνεσαι πριν καν σε κρίνει κάποιος άλλος.
Οπότε… τι κάνουμε;
Δεν υπάρχει μαγικό κουμπί, δυστυχώς. Αλλά υπάρχει κάτι πολύ πιο ρεαλιστικό: αποδόμηση, λίγο-λίγο. Ξεκινάει από το να αναγνωρίσουμε πότε μιλάει μέσα μας αυτό το δίπολο. Πότε λέμε «ή το ένα ή το άλλο». Και να ρωτήσουμε: γιατί όχι και τα δύο; Ή και κανένα; Να αρχίσουμε να δεχόμαστε ότι οι γυναίκες — εμείς — είμαστε αντιφατικές. Σύνθετες. Αλλαγές φάσης. Σήμερα έτσι, αύριο αλλιώς. Και όλα οκ. Να σταματήσουμε να ζητάμε πιστοποιητικά «καλής γυναίκας». Να σταματήσουμε να απολογούμαστε για την επιθυμία μας. Να σταματήσουμε να παίζουμε παιχνίδι με κανόνες που δε φτιάξαμε εμείς.
Η μεγαλύτερη απειλή για το Madonna–Whore Syndrome δεν είναι οι φωνές. Είναι η απλότητα του «είμαι αυτό που είμαι και δεν εξηγώ». Να μπορείς να είσαι τρυφερή και σεξουαλική. Να μπορείς να είσαι μόνη και πλήρης. Να μπορείς να αλλάζεις χωρίς να απολογείσαι. Γιατί στο τέλος της ημέρας, δεν είμαστε αρχέτυπα. Δεν είμαστε σύμβολα. Δεν είμαστε ρόλοι σε ξένο σενάριο.
Είμαστε άνθρωποι. Και αυτό — όσο κι αν κάποιοι δυσκολεύονται να το διαχειριστούν — είναι αρκετό.
Συντάκτης: Μαρίνα Παναγοπούλου
