Σε μια εξέλιξη που έχει συγκλονίσει την ελληνική κοινωνία και ανοίγει μια νέα σελίδα στη συλλογική μνήμη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, φωτογραφίες που φέρονται να δείχνουν στιγμές από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων αντιστασιακών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής στις 1 Μαΐου του 1944 ήρθαν πρόσφατα στο φως της δημοσιότητας, για πρώτη φορά μετά από 82 χρόνια. Αυτές οι εικόνες, που δόθηκαν προς δημοπρασία σε δημοφιλή πλατφόρμα πώλησης και δημοπρασιών στο διαδίκτυο από πωλητή με έδρα το Βέλγιο, θεωρούνται πιθανόν πρωτότυπα καρέ από τα τελευταία λεπτά των εκτελεσθέντων, αν και η γνησιότητά τους δεν έχει ακόμη επίσημα πιστοποιηθεί.
Το γεγονός ότι τέτοια ντοκουμέντα μπορεί να υπάρχουν, υποτίθεται από προσωπικό αρχείο αξιωματικού της γερμανικής κατοχής, έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση για την ηθική, ιστορική και συλλογική σημασία της εικόνας και της μνήμης. Πριν τις αντιδράσεις και τις πολιτικές πρωτοβουλίες, οι τιμές των εικόνων είχαν ήδη εκτοξευθεί από λίγες δεκάδες ευρώ σε χιλιάδες, φέρνοντας στο προσκήνιο το ερώτημα αν ιστορικά τεκμήρια τέτοιας βαρύτητας μπορούν να αποτελούν αντικείμενα εμπορίου.
Λίγες μέρες μετά την αρχική δημοσιοποίηση, η δημοπρασία διακόπηκε από την ίδια την πλατφόρμα στη συνέχεια ενημέρωσης και μετά από δήλωση του Βέλγου ιδιοκτήτη, ο οποίος εξέφρασε σεβασμό για το ιστορικό βάρος των φωτογραφιών και είπε ότι περιμένει διάλογο με ελληνικές αρχές για το μέλλον τους.
Παράλληλα, η πολιτική αντίδραση ήταν άμεση και έντονη. Το ΚΚΕ ζήτησε να αναλάβει το κράτος την απόκτηση και την απόδοση των φωτογραφιών στο λαό ως ιστορικά τεκμήρια που «δεν μετριούνται με το χρήμα» αλλά συνδέονται με το ηρωικό παρελθόν και τον αγώνα για ελευθερία. Ο εκπρόσωπος τύπου του ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής επίσης κάλεσε το Υπουργείο Πολιτισμού να συγκροτήσει ειδική επιτροπή για τη διαπίστευση της αυθεντικότητας και, αν επιβεβαιωθεί, να αγοράσει τις φωτογραφίες ώστε να προστατευθούν και να αναδειχθούν.
Σε επίσημη τοποθέτησή του, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος τόνισε ότι το Υπουργείο Πολιτισμού δρομολογεί διαδικασίες διεκδίκησης από το ελληνικό κράτος των εικόνων, υπό την προϋπόθεση ότι ειδικοί θα πιστοποιήσουν τη γνησιότητά τους, καθώς εφόσον όντως είναι αυθεντικά, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ιστορίας του λαού μας.
Η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών δεν έφερε μόνο πολιτικές πρωτοβουλίες αλλά και απτά γεγονότα γύρω από την ίδια την ιστορική μνήμη: λίγες ώρες μετά, άγνωστοι βανδάλισαν το Μνημείο των 200 εκτελεσθέντων στην Καισαριανή, προκαλώντας υλικές φθορές που καταδικάστηκαν από τις τοπικές αρχές, οι οποίες δεσμεύτηκαν να προχωρήσουν άμεσα σε αποκατάσταση και ενίσχυση της προστασίας του μνημείου.
Το ζήτημα που έχει ανοίξει δεν είναι απλώς η ύπαρξη φωτογραφιών από μια σκοτεινή ημέρα της γερμανικής κατοχής, είναι η ίδια η ερώτηση για το πώς μια κοινωνία οργανώνει, προστατεύει και τιμά την ιστορική της μνήμη, ειδικά όταν πρόκειται για τεκμήρια που μπορεί να αποκαλύψουν ανθρώπινα πρόσωπα, προσωπικές ιστορίες και την τραχύτητα μιας εποχής που η συλλογική μνήμη τείνει να σβήσει με το πέρασμα του χρόνου.
Η εξέλιξη αυτής της υπόθεσης, από τη δημοπρασία μέχρι την κρατική διεκδίκηση, και από τις πολιτικές ανακοινώσεις μέχρι την καταδίκη βανδαλισμών, δείχνει ότι η ιστορία δεν είναι μια στατική αλήθεια που ανήκει στο παρελθόν. Είναι ένα ζωντανό κομμάτι της παρούσας κοινωνίας, που απαιτεί σεβασμό, επεξεργασία και συλλογική προσοχή.
