«Οι νέοι δεν ξέρουν να μιλάνε μεταξύ τους». Είναι από εκείνες τις φράσεις που ακούγονται σχεδόν σε κάθε γενιά. Κάποτε την άκουγαν οι σημερινοί Baby Boomers από τους δικούς τους γονείς. Σήμερα τη λένε αρκετοί για τη Gen Z. Η αλήθεια, όμως, είναι συνήθως πιο σύνθετη από ένα απλό «οι παλιοί τα έκαναν καλύτερα».
Κάθε γενιά μεγαλώνει μέσα στις συνθήκες της εποχής της. Οι Baby Boomers έμαθαν να χτίζουν σχέσεις πρόσωπο με πρόσωπο, σε γειτονιές, πλατείες και χώρους εργασίας όπου η φυσική παρουσία ήταν μονόδρομος. Αντίθετα, η Gen Z μεγάλωσε σε έναν κόσμο όπου το κινητό βρίσκεται σχεδόν μόνιμα στο χέρι, τα μηνύματα αντικατέστησαν πολλές τηλεφωνικές κλήσεις και ένα emoji πολλές φορές θεωρείται αρκετό για να εκφράσει ένα συναίσθημα.
Αυτό δε σημαίνει ότι οι νεότεροι άνθρωποι δεν επικοινωνούν. Σημαίνει ότι επικοινωνούν διαφορετικά. Ωστόσο, αρκετοί ψυχολόγοι και κοινωνικοί αναλυτές παρατηρούν ότι όσο περισσότερο επενδύουμε στην ψηφιακή επικοινωνία, τόσο λιγότερο εξασκούμε ορισμένες δεξιότητες που αναπτύσσονται μόνο όταν βρισκόμαστε απέναντι από έναν πραγματικό άνθρωπο.
Η επικοινωνία είναι δεξιότητα και χρειάζεται εξάσκηση
Ο εγκέφαλος μαθαίνει μέσα από την επανάληψη. Αν καθημερινά λύνεις τις διαφωνίες σου με ένα μήνυμα, είναι λογικό να δυσκολεύεσαι περισσότερο όταν χρειαστεί να κοιτάξεις κάποιον στα μάτια και να διαχειριστείς μια δύσκολη συζήτηση.
Αντίστοιχα, όταν οι περισσότερες γνωριμίες ξεκινούν πίσω από μια οθόνη, η αυθόρμητη κουβέντα με έναν άγνωστο μπορεί να μοιάζει σχεδόν αγχωτική.
Δεν πρόκειται απαραίτητα για έλλειψη κοινωνικότητας. Πρόκειται για έλλειψη… προπόνησης.
Οι δέκα δεξιότητες που φαίνεται να χάνονται
Σύμφωνα με αρκετούς ειδικούς, υπάρχουν ορισμένες κοινωνικές δεξιότητες που εμφανίζονται πλέον λιγότερο συχνά στις νεότερες ηλικίες.
1. Η ψιλοκουβέντα με έναν άγνωστο. Μια σύντομη συζήτηση στο λεωφορείο, στην ουρά ή σε ένα επαγγελματικό ταξίδι ήταν κάποτε σχεδόν αυτονόητη. Σήμερα πολλοί προτιμούν να βυθιστούν στην οθόνη του κινητού τους.
2. Η διαχείριση μιας σύγκρουσης πρόσωπο με πρόσωπο. Πολλές δύσκολες συζητήσεις μεταφέρονται πλέον σε μηνύματα, όπου λείπει ο τόνος της φωνής, η έκφραση και η άμεση αντίδραση.
3. Η επεξεργασία πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο. Η συνεχής έκθεση σε γρήγορο ψηφιακό περιεχόμενο φαίνεται πως επηρεάζει την υπομονή και την προσοχή που απαιτεί μια εκτεταμένη συζήτηση.
4. Η ανάγνωση της γλώσσας του σώματος. Ένα βλέμμα, μια παύση ή μια κίνηση των χεριών πολλές φορές αποκαλύπτουν περισσότερα από τις ίδιες τις λέξεις. Αυτές οι πληροφορίες χάνονται στις ψηφιακές συνομιλίες.
5. Η αποδοχή της κριτικής χωρίς άμεση άμυνα. Η δημόσια έκθεση στα social media έχει κάνει αρκετούς ανθρώπους πιο ευαίσθητους στην αρνητική αξιολόγηση.
6. Η ανάληψη ευθύνης και η συγγνώμη. Ορισμένοι ειδικοί παρατηρούν ότι αρκετοί νέοι δυσκολεύονται να παραδεχθούν ένα λάθος ή να ζητήσουν συγγνώμη όταν χρειάζεται.
7. Οι βασικοί κανόνες κοινωνικού σεβασμού. Από τη διακοπή μιας συζήτησης μέχρι τη χρήση του κινητού ενώ κάποιος μιλάει, αρκετές συμπεριφορές που παλαιότερα θεωρούνταν αγενείς εμφανίζονται πλέον συχνότερα.
8. Ο σωστός τόνος και η ένταση της φωνής. Η προσαρμογή του τρόπου ομιλίας ανάλογα με το περιβάλλον φαίνεται πως εξασκείται λιγότερο.
9. Η προσαρμογή στον χώρο. Η ίδια συμπεριφορά δεν ταιριάζει παντού. Ένας επαγγελματικός χώρος, μια παρέα και μια δημόσια υπηρεσία απαιτούν διαφορετικούς κώδικες επικοινωνίας.
10. Η δημιουργία νέων φιλιών. Παρότι οι διαδικτυακές επαφές είναι περισσότερες από ποτέ, αρκετοί νέοι δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να δημιουργήσουν βαθιές, διαρκείς φιλίες.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η τεχνολογία
Θα ήταν εύκολο να κατηγορήσουμε αποκλειστικά τα κινητά και τα social media. Η πραγματικότητα όμως είναι πιο περίπλοκη.
Η Gen Z μεγάλωσε μέσα σε πανδημία, καραντίνες, οικονομική αβεβαιότητα και συνεχή έκθεση στην πληροφορία. Πολλά παιδιά πέρασαν κρίσιμα χρόνια κοινωνικοποίησης πίσω από μια οθόνη. Είναι λογικό αυτό να αφήνει αποτύπωμα στον τρόπο που σχετίζονται.
Ταυτόχρονα, οι μεγαλύτερες γενιές είχαν πολύ περισσότερες καθημερινές ευκαιρίες να εξασκήσουν τις κοινωνικές τους δεξιότητες, γιατί απλούστατα δεν υπήρχε εναλλακτική.
Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Gen Z έχει χειρότερες κοινωνικές δεξιότητες από τους Baby Boomers. Είναι αν όλες οι γενιές αρχίζουμε σιγά-σιγά να ξεχνάμε την αξία της φυσικής παρουσίας. Γιατί όσο εξελίσσεται η τεχνολογία, τόσο πιο πολύτιμα γίνονται πράγματα που κάποτε θεωρούσαμε αυτονόητα: να κοιτάξεις κάποιον στα μάτια, να διαβάσεις τη σιωπή του, να λύσεις μια παρεξήγηση χωρίς πληκτρολόγιο και να κάνεις μια αυθόρμητη κουβέντα χωρίς να υπάρχει κάποια ειδοποίηση που να τη διακόψει.
