Όταν ζεις σε θέση προνομιούχα δεν είναι πάντα εύκολο να διανοηθείς ότι η παιδική ηλικία δεν είναι ίδια για όλους. Ένα βίντεο που έφερε στη δημοσιότητα το Al Jazeera δείχνει μια παρέα μικρών παιδιών στη Λωρίδα της Γάζας να παίζουν «κηδεία». Να αποχαιρετούν μια κούκλα, να μιμούνται τελετουργίες που δε θα έπρεπε καν να γνωρίζουν. Ουσιαστικά είναι η σπαρκτική απόδειξη αυτής της διαφοράς.
Και εκεί είναι που κάτι μέσα σου σφίγγεται. Γιατί το παιχνίδι των παιδιών δεν είναι ποτέ τυχαίο. Είναι καθρέφτης. Είναι ο τρόπος με τον οποίο επεξεργάζονται τον κόσμο γύρω τους. Όταν ένα παιδί παίζει «σχολείο», σημαίνει ότι το σχολείο είναι μέρος της ζωής του. Όταν παίζει «γιατρό», σημαίνει ότι έχει δει φροντίδα. Όταν παίζει «κηδεία», σημαίνει ότι η απώλεια δεν είναι κάτι μακρινό — είναι οικείο.
View this post on Instagram
Τα παιδιά αυτά δεν αναπαράγουν φανταστικά σενάρια. Αναπαράγουν την καθημερινότητά τους.
Λίγες μέρες πριν, η Angelina Jolie μοιράστηκε μια επιστολή από μια νεαρή γυναίκα στη Γάζα. Μια επιστολή που περιγράφει μια ζωή που συνεχίζεται, αλλά όχι όπως τη γνωρίζουμε. Μια καθημερινότητα μέσα σε καταυλισμούς, όπου η μέρα δεν ξεκινά με ησυχία αλλά με φωνές, ουρές και αναμονή. Αναμονή για νερό. Αναμονή για φαγητό. Αναμονή για κάτι βασικό. Η περιγραφή είναι απλή και ταυτόχρονα σκληρή: άνθρωποι που κουβαλούν νερό κάτω από τον ήλιο ή το κρύο, οικογένειες που περιμένουν για μια μερίδα φαγητού που ίσα ίσα φτάνει για να μην πεινάσει ένα παιδί. Και παιδιά που έχουν αρχίσει να ξεχνούν πώς είναι να κρατάς ένα μολύβι. Να ζωγραφίζεις. Να κάθεσαι σε μια τάξη.
Όταν αλλάζουν οι συνθήκες, αλλάζει και η παιδική ηλικία. Ψυχολογικά, το παιχνίδι είναι ο βασικός μηχανισμός με τον οποίο τα παιδιά κατανοούν το τραύμα. Προσπαθούν να το κάνουν «διαχειρίσιμο», να του δώσουν μορφή, να το φέρουν σε ένα επίπεδο που μπορούν να ελέγξουν. Όμως όταν το τραύμα είναι συνεχές, όταν δεν υπάρχει παύση, το παιχνίδι παύει να είναι αποφόρτιση και γίνεται απλώς επανάληψη της πραγματικότητας. Και κάπου εκεί αρχίζει να χάνεται η αίσθηση της ασφάλειας.
Σε κοινωνικό επίπεδο, αυτές οι εικόνες δεν αφορούν μόνο μια συγκεκριμένη περιοχή. Αφορούν τον τρόπο που ο κόσμος — συλλογικά — επιτρέπει σε γενιές παιδιών να μεγαλώνουν μέσα σε συνθήκες που διαμορφώνουν την ψυχοσύνθεσή τους από την αρχή. Όταν τα πρώτα ερεθίσματα ενός παιδιού είναι η έλλειψη, ο φόβος και η απώλεια, αυτά γίνονται η «κανονικότητα» του.
Το πιο δύσκολο κομμάτι σε τέτοιες ιστορίες συνεχίζονται. Ότι δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο στιγμιότυπο, αλλά για μια καθημερινότητα που επαναλαμβάνεται. Παιδιά που δεν ονειρεύονται τι θέλουν να γίνουν όταν μεγαλώσουν, αλλά τι χρειάζονται για να περάσει η επόμενη μέρα.
Κάποιες φορές, μια εικόνα είναι αρκετή για να καταλάβεις ότι ο κόσμος δε μοιράζεται ισότιμα την παιδική ηλικία. Το θέμα είναι πού επιλέγεις να στεθεί, αφού την έχεις δει. Εκεί κρίνεσαι πια κι εσύ ως άνθρωπος.
