Ας αναρωτηθούμε όλοι μαζί παρέα: Τι κάνει εν γενει ένας κυβερνητικός εκπρόσωπος; Ο ρόλος είναι θεσμικός και σαφής: ενημερώνει για τις κυβερνητικές δράσεις, υπερασπίζεται τις επιλογές της εξουσίας, δίνει το πολιτικό αφήγημα της ημέρας. Με απλά λόγια, επικοινωνεί. Και ναι, προπαγανδίζει – με την πολιτική έννοια του όρου κι αυτό είναι κομμάτι του αξιώματος και του παιχνιδιού, αν θέλεις.
Το ζήτημα αρχίζει όταν η επικοινωνία μετατρέπεται σε αντιπαράθεση και η αντιπαράθεση σε απειλή.
Το σκηνικό που εκτυλίχθηκε στην τελευταία ενημέρωση των πολιτικών συντακτών με τον Παύλο Μαρινάκη, ήταν μια στιγμή που άγγιξε τα όρια της θεσμικής εκτροπής. Αφορμή, οι επίμονες ερωτήσεις του δημοσιογράφου Χρήστου Αβραμίδη για την τραγωδία με τους μετανάστες στη Χίο και το εάν το Λιμενικό πραγματοποίησε επιχείρηση διάσωσης ή αποτροπής.
Ο δημοσιογράφος έθεσε ένα σαφές ερώτημα: εφόσον η λέμβος βρισκόταν εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, ήταν νόμιμη η αποτροπή ή όφειλε να γίνει επιχείρηση διάσωσης, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο; Το ερώτημα δεν ήταν προσωπικό, δεν ήταν υπαινικτικό, δεν αφορούσε ιδιωτικές ζωές. Αφορούσε ένα τραγικό περιστατικό με 15 νεκρούς και μια κρατική πρακτική.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος απάντησε με γενικές αναφορές στη φύλαξη των συνόρων και στην αποτροπή της παράνομης εισόδου. Όταν όμως ο δημοσιογράφος επανήλθε, ζητώντας διευκρίνιση, η ένταση κλιμακώθηκε. Ο κ. Μαρινάκης κατηγόρησε τον δημοσιογράφο για «παραποίηση», μίλησε για πιθανές «συνέπειες του νόμου», υπενθύμισε ότι «ασυλία δεν έχετε» και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νομικών κινήσεων.
ΧΡ. ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ: Μιας και ήδη είχαν μπει στα ελληνικά ύδατα, η μόνη νόμιμη ενέργεια, με βάση το Διεθνές Δίκαιο, θα ήταν η διάσωση των ανθρώπων. Δεν υπάρχει επιλογή της αποτροπής, είναι παράνομη. Εκ των πραγμάτων αυτό δεν έγινε και έχουμε 15 νεκρούς. Τώρα παραδεχτήκατε μόλις ότι η επιχείρηση ήταν αποτροπής; Σωστά κατάλαβα;
Π. ΜΑΡΙΝΑΚΗΣ: Όχι, δεν είπα κάτι τέτοιο. Όχι, όχι. Όσο κι αν προσπαθείτε να δημιουργήσετε ψευδείς εντυπώσεις, σας είπα τι προβλέπει ο νόμος. Τι πρέπει να κάνει το Λιμενικό Σώμα όταν κάποιος προσπαθεί να εισβάλει, είπα ακριβώς αυτή τη φράση, άρα αν κάποιος προσπαθεί να εισβάλει, δεν έχει εισβάλει. Έτσι; Άρα, σας παρακαλώ πολύ να μην παραποιείτε τα λόγια μου, γιατί κάποια στιγμή μπορεί να υποστείτε και τις συνέπειες του νόμου, έτσι; Γιατί αυτό που κάνετε είναι ποινικό να ξέρετε. Δηλαδή, λέγεται «παραποίηση των δεδομένων». Και να ξέρετε ότι υπάρχουν και όρια, τα οποία πολλές φορές τα έχετε ξεπεράσει. Και επειδή πέραν όλων των άλλων έχω και τη νομική ιδιότητα, σας παρακαλώ πολύ να προσέχετε, γιατί κάποια στιγμή θα αναγκαστώ και εγώ να κινηθώ νομικά. Να είστε πολύ προσεκτικός, δεν έχετε τον λόγο, έτσι; Και δεν θα σπιλώνετε ούτε πρόσωπα, ούτε κανέναν. Αρκετά με την ασυλία σας. Δεν έχετε τον λόγο…
ΧΡ. ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ: Σας ευχαριστούμε για την απειλή.
Π. ΜΑΡΙΝΑΚΗΣ: Δεν έχετε τον λόγο, δεν έχετε τον λόγο. Καμία απειλή. Δεν υπάρχει, κύριέ μου, δεν έχετε τον λόγο, δεν υπάρχει νόμιμη απειλή. Όταν κάποιος λέει σε κάποιον άλλον κάτι που δεν είπε, αυτό είναι παράνομο. Απειλή με νόμιμα μέσα δεν υφίσταται, να το ξέρετε αυτό. Ασυλία δεν έχετε. Το τι συνέβη και το τι δεν συνέβη, θα το βρουν αυτοί οι οποίοι ερευνούν την υπόθεση. Εγώ είπα ποια είναι η οπτική. Η οπτική η δική μας είναι ότι όταν κάποιος πάει να εισβάλει, είπα αυτό, επιχειρεί να εισβάλει στα χωρικά μας ύδατα, εφαρμόζουμε τον νόμο και προστατεύουμε τα σύνορά μας. Δεν έχετε τον λόγο. Δεν θα μπορείτε να πείτε τίποτε άλλο για το θέμα αυτό. Σε περίπτωση που δεν ανακαλέσετε αυτό το οποίο είπα, θα εξετάσω και εγώ τα μέσα τα οποία έχω, γιατί κάπως πρέπει να προστατευτώ από τις λαθροχειρίες σας.
ΧΡ. ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ: Εμείς απλά ρωτήσαμε, δεν ισχυριστήκαμε ότι το είπατε. Και θέλουμε να ξαναρωτήσουμε, γιατί …
Π. ΜΑΡΙΝΑΚΗΣ: Δεν ρωτήσατε. Μην είστε και θρασύδειλος, πέραν όλων των άλλων. Εκτός από θρασύς είστε και δειλός. Είπατε πριν από λίγο, ευτυχώς όλα αυτά είναι on record, ότι πριν από λίγο παραδέχτηκα κάτι. Και τώρα που καταλάβατε τι είπατε και τις συνέπειες αυτού που είπατε, είπατε ότι απλά ρωτήσατε. Εκλαμβάνω την υπαναχώρησή σας ως μια έμμεση αποδοχή αυτού του οποίου κάνατε. Να ξέρετε ότι στο εξής, κάθε φορά που θα λέτε κάτι που δεν έχω πει, θα εξετάζω τη νομική διέξοδο που έχω. Γιατί κάποια στιγμή, αυτή η πρακτική, η οποία ξεφεύγει του δημοσιογραφικού λειτουργήματος και δεν έχει καμία σχέση, πρέπει να έχει και συνέπειες του νόμου.
ΧΡ. ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ: Παρότι εμείς δεν έχουμε ασυλία, θα ρωτάμε χωρίς φόβο…
Π. ΜΑΡΙΝΑΚΗΣ: Ούτε εμείς, κύριέ μου.
ΧΡ. ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ: …ήταν επιχείρηση διάσωσης ή αποτροπής;
Π. ΜΑΡΙΝΑΚΗΣ: Αν θεωρείτε ότι έχει διαπράξει κάποιος κάτι, μπορείτε να προσφύγετε εναντίον του. Κανένας σε αυτή τη χώρα δεν πρέπει να έχει ασυλία. Αλλά όπως και εμείς, έτσι και εσείς πρέπει να ξέρετε ότι όταν κάνετε κάτι που ξεπερνά τα όρια του νόμου και προσβάλει ανθρώπους που κάνουν μια δουλειά, θα έχετε και τις συνέπειες. Το αν θα τις κάνουμε χρήση ή όχι, αυτό είναι προσωπικό μας θέμα, θα σταθμίσουμε. Γιατί μπορεί να μην πρέπει να δώσουμε αξία σε ανθρώπους όπως εσείς, που είστε σε εντεταλμένη υπηρεσία.
Σε μια δημοκρατία, η απειλή μήνυσης απέναντι σε ερώτηση δημοσιογράφου δεν είναι απλώς υπερβολή. Είναι πολιτικό μήνυμα. Και το μήνυμα που εκπέμπεται δεν είναι ισχύος, αλλά ανασφάλειας. Η δουλειά του κυβερνητικού εκπροσώπου δεν είναι να συμφωνεί με τις ερωτήσεις. Είναι να τις αντέχει. Να απαντά, να αποφεύγει, να υπεκφεύγει αν θέλει – αλλά θεσμικά. Υπάρχει πάντα ο κομψός τρόπος: «Δεν έχω να προσθέσω κάτι περισσότερο». Ή, όπως είχε πει παλαιότερος προκάτοχος της θέσης, «Ερωτήσεις θα κάνετε όσες θέλετε, απαντήσεις δε θα πάρετε». Κυνικό; Ίσως. Θεσμικά καθαρό; Σαφώς.
Αντιθέτως, όταν ένας κυβερνητικός εκπρόσωπος επιτίθεται προσωπικά, χρησιμοποιεί χαρακτηρισμούς όπως «θρασύδειλος» και μιλά για «εντεταλμένη υπηρεσία», τότε η συζήτηση παύει να είναι πολιτική και γίνεται επικίνδυνα προσωπική. Και όταν η νομική ιδιότητα προβάλλεται ως εργαλείο πίεσης απέναντι σε δημοσιογράφο, το μήνυμα προς τον Τύπο είναι «Προσέξτε».
Αξίζει να θυμηθούμε ότι η ελευθερία του Τύπου δεν είναι προνόμιο δημοσιογράφων. Είναι δικαίωμα της κοινωνίας να ενημερώνεται και να ελέγχει την εξουσία. Οι ερωτήσεις για δημόσιες υποθέσεις δεν είναι ποινικά αδικήματα. Δεν είναι «λαθροχειρίες». Είναι η καρδιά του δημοσιογραφικού λειτουργήματος. Η πολιτική ωριμότητα, από την άλλη, δεν κρίνεται στην ευκολία των φιλικών ερωτήσεων, αλλά στη διαχείριση των δύσκολων. Η ψυχραιμία είναι προϋπόθεση εξουσίας.
Η εξουσία που αισθάνεται σίγουρη δεν απειλεί. Απαντά. Ή σιωπά. Αλλά δεν απειλεί.
