Η κάμερα είναι ένα ξεκάθαρο pov της πραγματικότητας: επιλέγει τι θα δείξει, πού θα εστιάσει και τελικά με ποιον τρόπο θα μας μάθει να κοιτάζουμε έναν άνθρωπο. Στον γυναικείο αθλητισμό, αυτή η επιλογή δεν ήταν πάντοτε αθώα. Για χρόνια, την ώρα που οι αθλήτριες έσπαγαν ρεκόρ, ξεπερνούσαν τα σωματικά τους όρια και διεκδικούσαν μετάλλια, ο τηλεοπτικός φακός συχνά επέμενε να εστιάζει στο σώμα τους. Και όταν η επίδοση περνά σε δεύτερο πλάνο, έρχεται η ώρα να κάνουμε κάτι για τον τρόπο με τον οποίο εξακολουθούμε να αντιλαμβανόμαστε και να παρουσιάζουμε τις γυναίκες στον δημόσιο χώρο.
Ακριβώς αυτή τη νοοτροπία επιχειρούν να αλλάξουν η Ευρωπαϊκή Ένωση Ραδιοτηλεόρασης (EBU) και η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Στίβου, υιοθετώντας νέους κανόνες για την τηλεοπτική κάλυψη των γυναικείων αθλημάτων και θέτοντας περιορισμούς σε 13 συγκεκριμένες γωνίες λήψης. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να σταματήσει η σεξουαλικοποίηση των αθλητριών μέσα από την τηλεοπτική εικόνα και να περάσει επιτέλους στο επίκεντρο αυτό που έχει πραγματική σημασία: η δύναμη, η τεχνική και η αθλητική τους επίδοση.
Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές δημοσιεύθηκαν με τον τίτλο «Ανεβάζοντας τον Πήχη: Οδηγίες για σεβαστή κάλυψη των γυναικείων αθλημάτων από τα μέσα ενημέρωσης». Το εγχειρίδιο παρουσιάζει πρακτικές που μπορεί να οδηγούν, ακόμη και χωρίς πρόθεση, σε μια τηλεοπτική κάλυψη η οποία ασχολείται περισσότερο με το σώμα μιας αθλήτριας παρά με την προσπάθειά της.
Για να γίνει σαφές πού βρίσκεται το πρόβλημα, στις οδηγίες περιλαμβάνονται παραδείγματα «θετικών» και «αρνητικών» λήψεων. Στις προβληματικές περιπτώσεις συγκαταλέγονται τα πλάνα στα οποία οι αθλήτριες εμφανίζονται σκυμμένες προς την κάμερα, οι λήψεις από υπερβολικά χαμηλή γωνία και τα κοντινά που απομονώνουν συγκεκριμένα σημεία του σώματός τους.
Πρόκειται για εικόνες που συχνά δεν προσφέρουν απολύτως τίποτα στην κατανόηση του αγωνίσματος. Αντίθετα, μετατρέπουν την αθλήτρια από πρωταγωνίστρια της δράσης σε σώμα προς παρατήρηση.
«Η σεξουαλικοποίηση των αθλητριών μέσω επιλεκτικών γωνιών λήψης και επιλογών επεξεργασίας εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική ανησυχία σε πολλές αθλητικές μεταδόσεις», ανέφερε ο εκτελεστικός διευθυντής της EBU Sport, Γκλεν Κίλεϊν.
Όπως εξήγησε, ανάμεσα στις πρακτικές που συνεχίζουν να παρατηρούνται βρίσκονται οι παρατεταμένες λήψεις στα σώματα των αθλητριών, οι κάμερες χαμηλής γωνίας που καταγράφουν αποκαλυπτικές εικόνες και οι υπερβολικές επαναλήψεις σε αργή κίνηση, χωρίς να εξυπηρετούν κάποιον τεχνικό ή αφηγηματικό σκοπό.
Οι νέες οδηγίες δεν ζητούν να χαθεί ούτε ένα δευτερόλεπτο αθλητικής δράσης. Αντίθετα, δείχνουν πώς η κάλυψη μπορεί να γίνει πιο ουσιαστική, αναδεικνύοντας όσα πραγματικά απαιτεί κάθε αγώνισμα. Στο άλμα σε ύψος, στο επί κοντώ, στα οριζόντια άλματα και στους δρόμους ταχύτητας, οι προβληματικές λήψεις μπορούν να αποφεύγονται χωρίς να επηρεάζεται η ποιότητα της μετάδοσης.
Στο άλμα επί κοντώ, για παράδειγμα, προτείνεται η κάμερα να καταγράφει τα τελευταία έξι βήματα της φόρας, την ταχύτητα του διασκελισμού και τη θέση της αθλήτριας τη στιγμή της απογείωσης. Με λίγα λόγια, να δείχνει την τεχνική, την ένταση και την ακρίβεια της προσπάθειας και όχι να ψάχνει το πιο «αποκαλυπτικό» πλάνο.
Στο ζήτημα τοποθετήθηκε και η Σέρβα πρωταθλήτρια του μήκους Ιβάνα Σπάνοβιτς, επισημαίνοντας ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την εικόνα που φτάνει στους τηλεθεατές. Μπορεί να επηρεάσει άμεσα και τις ίδιες τις αθλήτριες.
«Ορισμένες γωνίες λήψης, σε συνδυασμό με τα στερεότυπα των φύλων, όχι μόνο προκαλούν δυσφορία στους αθλητές αλλά και περισπασμούς κατά τη διάρκεια του αγώνα», ανέφερε. Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι αυτές οι πρακτικές μπορεί να έχουν σοβαρές μακροπρόθεσμες συνέπειες για την ψυχική υγεία τους.
Οι νέοι κανόνες βάζουν στο τραπέζι κάτι που θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητο: οι αθλήτριες βρίσκονται στο στάδιο για να αγωνιστούν, όχι για να γίνουν αντικείμενα σεξουαλικοποιημένης παρατήρησης. Και η κάμερα οφείλει να ακολουθεί την επίδοσή τους, όχι το σώμα τους. Τελεία παράγραφος.
