Ένας άνδρας 128 ετών εμφανίζεται στην Αργεντινή και ισχυρίζεται ότι είναι ο Αδόλφος Χίτλερ. Λέει πως διέφυγε από την Ευρώπη μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, πέρασε δεκαετίες κρυμμένος με πλαστή ταυτότητα και αποφάσισε, έπειτα από περίπου 70 χρόνια, να αποκαλύψει την πραγματική του ταυτότητα. Η ιστορία διαθέτει όλα όσα χρειάζεται ένα viral μυστήριο: έναν από τους πιο διαβόητους ανθρώπους της Ιστορίας, μια θεαματική απόδραση, πλαστά έγγραφα, μυστικές υπηρεσίες και έναν υπέργηρο άνδρα που υποτίθεται ότι αποφάσισε ξαφνικά να μιλήσει.
Ο υποτιθέμενος 128χρονος ονομαζόταν Χέρμαν Γκούντερμπεργκ και φερόταν να ζει στη Σάλτα της Αργεντινής. Σύμφωνα με την ιστορία, είχε φτάσει στη χώρα το 1945 χρησιμοποιώντας ένα πλαστό διαβατήριο που του είχε εξασφαλίσει η Γκεστάπο. Ισχυριζόταν, επίσης, ότι αποφάσισε να βγει από την αφάνεια όταν οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες σταμάτησαν να αναζητούν φυγάδες Ναζί.
View this post on Instagram
Η επιλογή της ηλικίας του δεν ήταν τυχαία. Ο Αδόλφος Χίτλερ γεννήθηκε το 1889 και, εάν ζούσε το 2017, όταν πρωτοκυκλοφόρησε η ιστορία, θα ήταν πράγματι 128 ετών. Μια αριθμητική σύμπτωση αρκετή για να κάνει το σενάριο να ακούγεται ελάχιστα πιο πειστικό — τουλάχιστον μέχρι κάποιος να αναζητήσει την αρχική πηγή.
Μόνο που, η αλήθεια είναι άλλη: Γιατί ο 128χρονος Χίτλερ ήταν δημιούργημα σατιρικής ιστοσελίδας. Το δημοσίευμα εμφανίστηκε αρχικά στο World News Daily Report, μια ιστοσελίδα που δημοσίευε σατιρικές και εξ ολοκλήρου κατασκευασμένες ειδήσεις. Η ίδια ξεκαθάριζε ότι οι χαρακτήρες των άρθρων της, ακόμη και όταν βασίζονταν σε πραγματικά πρόσωπα, ήταν φανταστικοί.
Το fact-checking δίκτυο Teyit εντόπισε και την προέλευση των φωτογραφιών. Ο ηλικιωμένος άνδρας που παρουσιαζόταν ως Χέρμαν Γκούντερμπεργκ ήταν στην πραγματικότητα ο Φράνσις Μόρις από το Χάντερσφιλντ της Αγγλίας, ο οποίος είχε γιορτάσει τα 100ά γενέθλιά του το 2014. Η φωτογραφία της γυναίκας που εμφανιζόταν ως σύζυγός του προερχόταν από τράπεζα φωτογραφιών. Δεν υπήρχε, επομένως, ούτε 128χρονος Γκούντερμπεργκ ούτε συνέντευξη στην Αργεντινή ούτε μεγάλη ιστορική αποκάλυψη. Υπήρχε μόνο ένα κατασκευασμένο άρθρο που ταξίδεψε από ιστοσελίδα σε ιστοσελίδα, χάνοντας στην πορεία την ένδειξη της σάτιρας. Το αναλυτικό fact check της ιστορίας.
Σήμερα η ίδια ιστορία έχει αρχίσει να κυκλοφορεί ξανά στα social media, αυτή τη φορά με πιο προσεκτική διατύπωση. Οι αναρτήσεις χρησιμοποιούν λέξεις όπως «φέρεται», «ισχυρίστηκε» και «ανεπιβεβαίωτο», δημιουργώντας την εντύπωση ότι μπορεί να υπάρχει έστω ένας μικρός πυρήνας αλήθειας. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν πρόκειται απλώς για έναν ανεπιβεβαίωτο ισχυρισμό. Πρόκειται για μια ιστορία που ξεκίνησε ως μυθοπλασία.
Γιατί ακούγεται τόσο πιστευτή;
Η θεωρία ότι ο Χίτλερ διέφυγε στη Νότια Αμερική δε γεννήθηκε μαζί με το διαδίκτυο. Κυκλοφορεί ήδη από το 1945, όταν οι σοβιετικές Αρχές δημιούργησαν σύγχυση γύρω από την τύχη του και άφησαν να εννοηθεί ότι ίσως παρέμενε ζωντανός. Ακολούθησαν αμέτρητες υποτιθέμενες θεάσεις του στην Ισπανία, στην Κολομβία, στην Αργεντινή, ακόμη και σε μυστικές εγκαταστάσεις στην Ανταρκτική.
Η Αργεντινή δεν επιλέχθηκε τυχαία ως σκηνικό. Πραγματικοί εγκληματίες του ναζιστικού καθεστώτος κατόρθωσαν να διαφύγουν εκεί μετά τον πόλεμο, χρησιμοποιώντας πλαστά στοιχεία. Ο Άντολφ Άιχμαν έζησε στη χώρα με το όνομα Ρικάρντο Κλέμεντ μέχρι τον εντοπισμό του από Ισραηλινούς πράκτορες το 1960. Ο διαβόητος γιατρός του Άουσβιτς Γιόζεφ Μένγκελε εγκαταστάθηκε επίσης στην Αργεντινή, προτού καταφύγει στην Παραγουάη και κατόπιν στη Βραζιλία. Τα στοιχεία του Μουσείου Μνήμης του Ολοκαυτώματος των ΗΠΑ για τους φυγάδες Ναζί.
Αυτός ο απολύτως πραγματικός ιστορικός πυρήνας κάνει τις φανταστικές ιστορίες πιο εύκολο να γίνουν πιστευτές. Εφόσον άλλοι υψηλόβαθμοι Ναζί κατέφυγαν στη Νότια Αμερική, γιατί όχι και ο Χίτλερ; Η απάντηση είναι ότι για τον Χίτλερ υπάρχουν εκτεταμένες μαρτυρίες και φυσικά τεκμήρια που οδηγούν σε εντελώς διαφορετικό συμπέρασμα.
Η ιστορική έρευνα καταλήγει ότι ο Αδόλφος Χίτλερ αυτοκτόνησε στις 30 Απριλίου 1945 στο υπόγειο καταφύγιό του στο Βερολίνο, ενώ η πόλη βρισκόταν περικυκλωμένη από τον Κόκκινο Στρατό. Η Εύα Μπράουν, την οποία είχε παντρευτεί λίγο νωρίτερα, αυτοκτόνησε μαζί του. Συνεργάτες τους μετέφεραν τα σώματα έξω από το καταφύγιο, τα περιέλουσαν με βενζίνη και τα έκαψαν, ακολουθώντας τις εντολές του.
Μετά τον πόλεμο, οι συμμαχικές υπηρεσίες ανέκριναν ανθρώπους που βρίσκονταν στο καταφύγιο τις τελευταίες ημέρες. Οι καταθέσεις τους συνέκλιναν στα βασικά γεγονότα και χρησιμοποιήθηκαν για να αντικρουστούν οι φήμες περί απόδρασης. Το ιστορικό αρχείο της MI5 για τις τελευταίες ημέρες του Χίτλερ.
Το 2018 δημοσιεύτηκε στο European Journal of Internal Medicine βιοϊατρική ανάλυση των οδοντικών καταλοίπων που φυλάσσονται στη Μόσχα. Οι ερευνητές τα συνέκριναν με ακτινογραφίες και οδοντιατρικά στοιχεία του Χίτλερ, καταλήγοντας ότι ανήκαν πράγματι σε εκείνον και επιβεβαίωναν τον θάνατό του το 1945.
Η υπόθεση του 128χρονου «Χίτλερ», επομένως, δεν ανοίγει κάποιο άγνωστο κεφάλαιο της Ιστορίας. Αποκαλύπτει περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η παραπληροφόρηση στο ίντερνετ. Μια κατασκευασμένη αφήγηση δημοσιεύεται ως σάτιρα, αντιγράφεται χωρίς το αρχικό πλαίσιο, ανακυκλώνεται έπειτα από χρόνια και επιστρέφει με τη σαγηνευτική προειδοποίηση «δεν έχει επιβεβαιωθεί».
Και πάλι καλά, γιατί συμφωνούμε όλοι στο οτι, κανείς δε θα ήθελε αυτή η φιγούρα να κυκλοφορεί ακόμη ανάμεσά μας.
