Για χρόνια, η Ολλανδία θεωρούνταν μία από τις ασφαλέστερες και πιο προοδευτικές χώρες για τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Ήταν η χώρα που δεν ακολουθούσε απλώς τις εξελίξεις, αλλά συχνά τις οδηγούσε, μετατρέποντας την ισότητα και την ελευθερία σε κομμάτι της σύγχρονης ταυτότητάς της. Γι’ αυτό και τα νέα στοιχεία για τις απόψεις των Ολλανδών εφήβων δεν είναι απλώς απογοητευτικά. Είναι ένα ηχηρό καμπανάκι κινδύνου για μια κοινωνία που ίσως πίστεψε ότι η αποδοχή είχε πλέον κερδηθεί οριστικά.
Στα αγόρια της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, το ποσοστό όσων εκφράζουν θετική στάση απέναντι στην ομοφυλοφιλία έπεσε από 40,3% το 2021 σε μόλις 22,3% το 2025. Στα κορίτσια, η πτώση είναι εξίσου εντυπωσιακή: από 78,1% σε 51,3% μέσα σε τέσσερα χρόνια.
Συνολικά, στους μαθητές ηλικίας 12 έως 16 ετών, το ποσοστό της θετικής στάσης υποχώρησε από 59,1% σε 36,5%. Πρόκειται για μια απότομη αντιστροφή μιας πορείας που, μέχρι πριν από λίγα χρόνια, έδειχνε να κινείται σταθερά προς την αποδοχή.
Τέσσερα χρόνια ήταν αρκετά για να αλλάξει η εικόνα
Τα στοιχεία προέρχονται από τη νέα ολλανδική έκδοση της διεθνούς έρευνας Health Behaviour in School-aged Children, η οποία δημοσιεύτηκε στις 21 Σεπτεμβρίου. Το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης και το Ινστιτούτο Τρίμπος πραγματοποιούν την έρευνα στην Ολλανδία κάθε τέσσερα χρόνια από το 2001, παρακολουθώντας την υγεία, την καθημερινότητα και την ευημερία παιδιών και εφήβων.
Στην έρευνα του 2025 συμμετείχαν 5.103 μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ηλικίας 12 έως 16 ετών. Τα αποτελέσματα σταθμίστηκαν, ώστε να είναι αντιπροσωπευτικά του μαθητικού πληθυσμού της χώρας.
Οι μαθητές κλήθηκαν να απαντήσουν σε τρεις διαφορετικές προτάσεις σχετικά με την ομοφυλοφιλία. Μεταξύ άλλων, ρωτήθηκαν αν ένας γκέι μαθητής θα μπορούσε να είναι φίλος τους και πώς αισθάνονται όταν βλέπουν δύο αγόρια ή δύο κορίτσια να φιλιούνται.
Χρειάζεται, βέβαια, μια σημαντική διευκρίνιση: το γεγονός ότι μόνο το 36,5% κατατάσσεται πλέον στη «θετική στάση» δεν σημαίνει ότι όλοι οι υπόλοιποι έφηβοι είναι ανοιχτά ομοφοβικοί. Σύμφωνα με την έρευνα, το 15% εμφανίζει ξεκάθαρα αρνητική στάση, ενώ οι υπόλοιποι βρίσκονται σε μια ενδιάμεση περιοχή.
Αυτό, όμως, δεν κάνει την πτώση λιγότερο ανησυχητική. Γιατί μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια χάθηκε ένα μεγάλο κομμάτι της θετικής αποδοχής που είχε χτιστεί επί δεκαετίες.
Τα σχολεία γίνονται λιγότερο ασφαλή
Ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν αφορά μόνο όσα πιστεύουν οι μαθητές, αλλά όσα θεωρούν ότι μπορεί να ειπωθούν φωναχτά μέσα στο σχολείο. Το 2021, περίπου έξι στους δέκα εφήβους πίστευαν ότι ένας γκέι ή μία λεσβία μαθήτρια μπορεί να μιλήσει ανοιχτά για τον σεξουαλικό της προσανατολισμό στο σχολείο. Το 2025, το ποσοστό αυτό είχε πέσει στο 44,9%. Στα αγόρια η πτώση ήταν από 53,7% σε 37,4%, ενώ στα κορίτσια από 65,8% σε 52,7%. Πίσω από αυτά τα ποσοστά υπάρχουν παιδιά που προσπαθούν να καταλάβουν ποια είναι, παρατηρώντας ταυτόχρονα αν το περιβάλλον γύρω τους τα αποδέχεται. Υπάρχουν μαθητές που ζυγίζουν κάθε λέξη, αποφεύγουν να μιλήσουν για το ποιον αγαπούν και αναρωτιούνται αν μια απλή αποκάλυψη θα τους κοστίσει φιλίες, ασφάλεια ή αξιοπρέπεια.
Και όταν λιγότερα από τα μισά παιδιά θεωρούν ότι ένας συμμαθητής τους μπορεί να είναι ανοιχτά γκέι στο σχολείο, τότε δεν μιλάμε απλώς για μια αλλαγή απόψεων. Μιλάμε για ένα περιβάλλον που γίνεται πιο εχθρικό.
Τι άλλαξε τόσο γρήγορα;
Οι ερευνητές δε δίνουν μία απλή και οριστική εξήγηση. Επισημαίνουν, όμως, ότι η μεγάλη πτώση συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία η σεξουαλική και η έμφυλη διαφορετικότητα έχουν μετατραπεί σε πεδίο έντονης πολιτικής και κοινωνικής σύγκρουσης.
Σχολικές δράσεις, όπως η ανάρτηση της σημαίας του ουράνιου τόξου ή η διοργάνωση της «Μωβ Παρασκευής» για την υποστήριξη των ΛΟΑΤΚΙ+ μαθητών, συναντούν πλέον περισσότερες αντιδράσεις. Σε ορισμένα σχολεία οι δράσεις έχουν περιοριστεί, αλλάξει μορφή ή μεταφερθεί σε πιο προστατευμένους χώρους, επειδή η δημόσια παρουσία των παιδιών δεν θεωρείται πια ασφαλής.
Την ίδια στιγμή, πολιτικοί, δημόσια πρόσωπα και influencers εκφράζονται όλο και πιο επιθετικά απέναντι στη σεξουαλική και έμφυλη διαφορετικότητα. Μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, αυτές οι απόψεις μπορούν να φτάσουν πολύ γρήγορα στα παιδιά και να επαναλαμβάνονται ασταμάτητα από τους αλγόριθμους.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη λεγόμενη «manosphere»: ένα σύνολο από online κοινότητες και influencers που προβάλλουν άκαμπτα πρότυπα αρρενωπότητας και συχνά κανονικοποιούν ομοφοβικές, τρανσφοβικές και μισογυνιστικές αντιλήψεις.
Σε σχετική έρευνα, το 78% των επαγγελματιών της εκπαίδευσης δήλωσε ότι θεωρεί πως τα αγόρια στο σχολείο του επηρεάζονται, σε κάποιον βαθμό, από τη manosphere. Παράλληλα, το 38% των εκπαιδευτικών ανέφερε ότι παρατηρεί τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα αρνητικές δηλώσεις ή συμπεριφορές αγοριών απέναντι σε τρανς, non-binary ή γκέι άτομα.
Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του μια άμεση σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Δείχνει, όμως, ότι οι έφηβοι μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου η απαξίωση της διαφορετικότητας δεν βρίσκεται πλέον στο περιθώριο. Μπαίνει καθημερινά στην οθόνη τους, ντύνεται με χιούμορ, παρουσιάζεται ως «αντισυστημική άποψη» και επαναλαμβάνεται μέχρι να αρχίσει να μοιάζει φυσιολογική.
Όχι, τα στοιχεία δε δείχνουν ότι «φταίει η μετανάστευση»
Όπως συμβαίνει συχνά σε τέτοιες συζητήσεις, κάποιοι έσπευσαν να συνδέσουν την πτώση της αποδοχής με τη μετανάστευση. Τα ίδια τα δεδομένα, όμως, δεν στηρίζουν αυτό το συμπέρασμα.
Οι μαθητές με μεταναστευτικό υπόβαθρο εμφανίζουν συνολικά χαμηλότερα ποσοστά θετικής στάσης. Ωστόσο, η πτώση καταγράφεται έντονα τόσο στους εφήβους με μεταναστευτικό υπόβαθρο όσο και σε εκείνους χωρίς. Επιπλέον, το ποσοστό των μαθητών με μεταναστευτικό υπόβαθρο στο δείγμα παρέμεινε σχεδόν ίδιο μεταξύ 2021 και 2025.
Δεν πρόκειται, επομένως, για ένα φαινόμενο που μπορεί να φορτωθεί βολικά σε μία συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα. Είναι μια πολύ ευρύτερη αλλαγή, η οποία διαπερνά διαφορετικές τάξεις, σχολεία και κοινωνικά περιβάλλοντα.
Η πρόοδος δεν είναι μόνιμη κατάκτηση
Η Ολλανδία υπήρξε για δεκαετίες σημείο αναφοράς για τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Ένας τόπος στον οποίο πολλοί άνθρωποι μπορούσαν να φανταστούν μια ζωή με λιγότερο φόβο, λιγότερη ντροπή και περισσότερη ελευθερία. Ακριβώς γι’ αυτό, η σημερινή υποχώρηση πρέπει να μας ανησυχεί όλους. Αν η αποδοχή μπορεί να μειωθεί τόσο γρήγορα σε μια χώρα με μακρά ιστορία θεσμικής προστασίας και κοινωνικής προόδου, τότε καμία κοινωνία δεν έχει το δικαίωμα να θεωρεί την ισότητα δεδομένη.
Οι νόμοι μπορούν να προστατεύουν τον γάμο, την εργασία ή την οικογενειακή ζωή ενός γκέι ανθρώπου. Δεν μπορούν, όμως, από μόνοι τους να κάνουν ένα παιδί να αισθανθεί ασφαλές μέσα στην τάξη του. Αυτό απαιτεί καθημερινή δουλειά από τα σχολεία, τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς, τα μέσα ενημέρωσης, τις διαδικτυακές πλατφόρμες και τα δημόσια πρόσωπα.
Χρειάζεται συμπεριληπτική σεξουαλική αγωγή, ουσιαστική στήριξη των εκπαιδευτικών, ασφαλείς σχολικές ομάδες για ΛΟΑΤΚΙ+ μαθητές και άμεση αντιμετώπιση του bullying. Χρειάζεται, επίσης, να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε ομοφοβικό σχόλιο ως «αθώο χιούμορ» και κάθε επίθεση στη διαφορετικότητα ως ακόμη μία ισότιμη άποψη στον δημόσιο διάλογο.
Γιατί η αποδοχή δε χάνεται μέσα σε μία νύχτα. Φθείρεται λίγο λίγο, κάθε φορά που ένα προσβλητικό αστείο μένει αναπάντητο, κάθε φορά που ένας εκπαιδευτικός φοβάται να μιλήσει, κάθε φορά που ένα παιδί μαθαίνει ότι είναι ασφαλέστερο να κρύβεται.
