Αν έλεγες σε έναν millennial των 00s ότι θα έρθει μια γενιά που θα βγαίνει για ποτό και θα παραγγέλνει mocktail χωρίς αλκοόλ, μάλλον θα σε κοιτούσε δύσπιστα. Κι όμως, η Gen Z φαίνεται να αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού. Οι νέοι που γεννήθηκαν περίπου από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 έως τις αρχές του 2010 πίνουν λιγότερο, καπνίζουν λιγότερο και γενικά δείχνουν μικρότερο ενδιαφέρον για συνήθειες που κάποτε θεωρούνταν σχεδόν υποχρεωτικό κομμάτι της νεανικής ζωής.
Η σημερινή Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος έρχεται να φωτίσει ακριβώς αυτή τη μετατόπιση. Αν και η νικοτίνη εξακολουθεί να βρίσκει νέους τρόπους να προσεγγίζει τους νέους μέσω ηλεκτρονικών τσιγάρων και άλλων προϊόντων, οι στάσεις της Gen Z απέναντι στο κάπνισμα και το αλκ0όλ είναι αισθητά διαφορετικές από εκείνες των προηγούμενων γενεών.
Ένας από τους βασικούς λόγους είναι η αυξημένη ευαισθητοποίηση γύρω από την υγεία. Η Gen Z μεγάλωσε με πρόσβαση σε τεράστιο όγκο πληροφοριών. Από μικρή ηλικία έχει εκτεθεί σε συζητήσεις για την ψυχική υγεία, τη φυσική κατάσταση, τη διατροφή και τις επιπτώσεις των εξαρτήσεων. Πολλοί νέοι θεωρούν πλέον το αλκ0όλ και το τσιγάρο περισσότερο εμπόδιο παρά μέσο διασκέδασης.
Παράλληλα, η κουλτούρα του «sober curious» γνωρίζει μεγάλη άνθηση. Πρόκειται για μια τάση που δεν απαιτεί πλήρη αποχή από το αλκ0όλ, αλλά ενθαρρύνει τους ανθρώπους να εξετάσουν γιατί πίνουν και αν πραγματικά το απολαμβάνουν. Οι εκδηλώσεις χωρίς αλκοόλ, τα mocktails και οι εναλλακτικές μορφές διασκέδασης αυξάνονται συνεχώς σε δημοτικότητα μεταξύ των νέων ενηλίκων.
Υπάρχει όμως και ένας πιο πρακτικός λόγος: το κόστος. Σε μια εποχή που τα ενοίκια, οι λογαριασμοί και το γενικό κόστος ζωής πιέζουν τους νέους περισσότερο από ποτέ, το να ξοδεύεις σημαντικό μέρος του εισοδήματός σου σε ποτά και τσιγάρα δεν φαίνεται ιδιαίτερα ελκυστικό. Πολλοί νέοι προτιμούν να διαθέσουν τα χρήματά τους σε ταξίδια, εμπειρίες, τεχνολογία ή χόμπι.
Ένας ακόμη παράγοντας είναι τα social media. Όχι γιατί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν πάντα θετικά, αλλά επειδή η ζωή της Gen Z καταγράφεται διαρκώς. Οι νέοι γνωρίζουν ότι μια νυχτερινή υπερβολή μπορεί να βρεθεί την επόμενη μέρα σε stories, βίντεο ή φωτογραφίες. Η εικόνα, η αυτοδιαχείριση και ο έλεγχος του προσωπικού brand παίζουν μεγαλύτερο ρόλο από ό,τι στις προηγούμενες γενιές.
Όσον αφορά το κάπνισμα, οι παραδοσιακές καμπάνιες ενημέρωσης φαίνεται ότι έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους. Η σύνδεση του τσιγάρου με σοβαρά προβλήματα υγείας είναι πλέον ευρέως αποδεκτή και λιγότεροι νέοι το αντιμετωπίζουν ως σύμβολο επανάστασης ή ενηλικίωσης. Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η μάχη δεν έχει τελειώσει, καθώς η βιομηχανία νικοτίνης συνεχίζει να προωθεί νέα προϊόντα με ελκυστικό σχεδιασμό, γεύσεις και ψηφιακό μάρκετινγκ που απευθύνονται κυρίως στους νέους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Gen Z είναι μια γενιά αγίων. Πίνει, καπνίζει και κάνει λάθη όπως όλες οι γενιές πριν από αυτήν. Η διαφορά είναι ότι φαίνεται να αμφισβητεί περισσότερο τις συνήθειες που κάποτε θεωρούνταν αυτονόητες. Για πολλούς νέους σήμερα, το «δεν πίνω» ή το «δεν καπνίζω» δεν χρειάζεται καμία δικαιολογία. Είναι απλώς μια προσωπική επιλογή.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη επανάσταση της Gen Z να μην είναι αυτά που κάνει, αλλά αυτά που επιλέγει να μην κάνει. Και σε μια εποχή όπου η υπερβολή συχνά παρουσιάζεται ως τρόπος ζωής, αυτό από μόνο του λέει πολλά.
