Φαντάσου: όλα στη ζωή σου πάνε καλά. Η δουλειά κυλάει, οι σχέσεις είναι ήρεμες, τα οικονομικά δεν σε πνίγουν, και για πρώτη φορά εδώ και καιρό δεν υπάρχει δράμα. Αντί να χαρείς όμως νιώθεις μια περίεργη ανησυχία. Σαν να περιμένεις κάτι κακό. Σαν να λες στον εαυτό σου: «Δεν μπορεί, κάτι θα γίνει». Too good to be true που λένε στα Λονδίνα.
Αν αυτό σου ακούγεται γνώριμο, δεν είσαι μόνος. Υπάρχει ένας ψυχολογικός όρος γι’ αυτή την εμπειρία: cherophobia, δηλαδή ο φόβος της ευτυχίας.
Τι είναι η Cherophobia
Η λέξη προέρχεται από το ελληνικό χαίρω και φόβος και περιγράφει την πεποίθηση ότι η χαρά είναι επικίνδυνη. Ότι αν αφεθείς στην ευτυχία, κάτι κακό θα ακολουθήσει, σαν κοσμική τιμωρία για τον ενθουσιασμό σου. Είναι εκείνη η εσωτερική φωνή που σου λέει «μην ενθουσιάζεσαι πολύ», ακόμη και όταν όλα δείχνουν ότι αξίζει να ενθουσιαστείς.
Δεν πρόκειται για επίσημη ψυχιατρική διάγνωση, αλλά για έναν όρο που χρησιμοποιείται στην ψυχολογική έρευνα για να περιγράψει μια ευρέως διαδεδομένη στάση απέναντι στη χαρά. Και αν είσαι ειλικρινής με τον εαυτό σου, είναι πιο κοινή απ’ όσο θέλεις να παραδεχτείς.
Εγκέφαλος: ένας υπερπροστατευτικός γονέας
Η cherophobia δεν είναι τόσο παράλογη όσο ακούγεται. Ο εγκέφαλός σου δεν εξελίχθηκε για να σε κάνει ευτυχισμένο· εξελίχθηκε για να σε κρατά ζωντανό. Και η ευτυχία σημαίνει και κάτι άλλο: έχεις κάτι να χάσεις.
Αν στο παρελθόν μια καλή περίοδος ακολουθήθηκε από απώλεια, χωρισμό ή κρίση, ο εγκέφαλός σου μαθαίνει να συνδέει τη χαρά με τον κίνδυνο. Είναι μια μορφή συναισθηματικής «ασφάλισης»: καλύτερα λίγο λιγότερη χαρά, παρά πολύς πόνος αργότερα.
Ο ψυχολόγος Mohsen Joshanloo έχει δείξει ότι σε πολλούς πολιτισμούς υπάρχει η πεποίθηση πως η υπερβολική ευτυχία οδηγεί σε αρνητικά γεγονότα, είτε λόγω τύχης, είτε λόγω κοινωνικού φθόνου, είτε λόγω μιας υποτιθέμενης κοσμικής ισορροπίας. Με άλλα λόγια, δεν είσαι απλώς απαισιόδοξος· είσαι πολιτισμικά εκπαιδευμένος να είσαι επιφυλακτικός απέναντι στη χαρά.
Η ελληνική εκδοχή της Cherophobia
Αν το καλοσκεφτείς, η cherophobia δεν είναι κάτι εξωτικό. Την συναντάς στις μικρές φράσεις που όλοι έχουμε ακούσει ή έχουμε πει, δήθεν για «το καλό μας»:
«Μην ενθουσιάζεσαι, για κάθε καλό υπάρχει και κακό.»
«Μην είσαι πολύ χαρούμενος, θα σου γυρίσει ανάποδα.»
«Μην το πεις σε κανέναν, αλλιώς θα σου χαλάσει τη στιγμή.»
«Καλό είναι, αλλά μην το συνηθίσεις — ποτέ δεν ξέρεις.»
«Άσε λίγο χώρο για τα προβλήματα.»
«Μην το φωνάζεις πολύ, αλλιώς θα προσελκύσεις γρουσουζιά.»
«Μη δείχνεις ότι περνάς καλά, αλλιώς θα ζηλέψουν ή θα σου χαλάσουν τη στιγμή.»
Στην ουσία, αυτές οι φράσεις λένε: «Σου κάνω καλό», αλλά υπονοούν έναν φόβο ότι η χαρά είναι επικίνδυνη. Η λαϊκή σοφία το είπε πρώτη· η ψυχολογία απλώς το έγραψε σε επιστημονικό άρθρο και του έδωσε λατινικό όνομα.
Το περιβάλλον σε εκπαιδεύει στη Cherophobia
Και μην νομίζεις ότι φταις μόνο εσύ. Οι γύρω σου, με τις καλύτερες προθέσεις — κατά δήλωση του πάντα — σε μαθαίνουν να κρατάς τη χαρά σε απόσταση ασφαλείας. Η γιαγιά σου λέει «Μη χαρείς πολύ, θα πληγωθείς», ο φίλος σου προσθέτει «Μην το πεις σε κανέναν, αλλιώς θα χαλάσει τη στιγμή», και γύρω σου η κοινωνία ψιθυρίζει ότι η υπερβολική χαρά μπορεί να φέρει γρουσουζιά ή ζήλια.
Από τη μια, οι φράσεις αυτές λέγονται για προστασία: να μην απογοητευτείς, να μην πληγωθείς ή να μην προκαλέσεις ζηλοφθόνους. Από την άλλη, σου στέλνουν μήνυμα ότι η χαρά είναι επικίνδυνη. Έτσι, από μικρ@ μαθαίνεις να κρατάς χαμηλά τα συναισθήματά σου, να μην ενθουσιάζεσαι υπερβολικά και να ψάχνεις πάντα κάτι να σε “μαζέψει”.
Το αποτέλεσμα; Μαθαίνεις να βλέπεις τα καλά σαν προσωρινά, σαν κάτι που θα διαλυθεί αν χαρείς πολύ. Κάθε φορά που αισθάνεσαι χαρά, υπάρχει αυτή η υποσυνείδητη φωνή: «Πρόσεξε, κάτι θα στραβώσει». Αυτό περιορίζει τη δημιουργικότητα, την πρωτοβουλία και την ικανότητά να απολαμβάνεις τη ζωή.
Πώς να ξεφύγεις από την Cherophobia των γύρω σου
Και τώρα τι κάνεις με όλες αυτές τις φράσεις-«προστασίες»; Αρχικά, καταλαβαίνεις ότι δεν μιλάνε πάντα για να σε πονέσουν, αλλά για να σε προστατεύσουν με τον δικό τους τρόπο:
- Αναγνώρισε τη φράση για αυτό που είναι: γνώμη ή προειδοποίηση, όχι νόμος της ζωής.
- Μείνε στον δικό σου ρυθμό: χαίρεσαι με τρόπο που νιώθεις ασφαλής, σταδιακά χτίζεις εμπιστοσύνη στη χαρά σου.
- Χιούμορ: ένα σαρκαστικό «Μην ανησυχείς, ξέρω τι κάνω» δείχνει στον εαυτό σου και στους γύρω σου ότι δεν αφήνεις τον φόβο να σε καθορίσει.
- Εστίαση στη χαρά: «Η χαρά δεν είναι πολυτέλεια, είναι επιλογή.» Κράτησέ την, ζήσε την και μην αφήνεις τον φόβο να σου κλέβει τη στιγμή.
Με λίγα λόγια, μπορείς να ακούσεις τις προειδοποιήσεις των γύρω σου, αλλά να κρατάς την ευτυχία σου υπό τον έλεγχο σου, να τη βιώνεις πλήρως και να την καλλιεργείς, αντί να την αφήνεις να μαραζώνει από φόβο ή συμβουλές «για το καλό σου». Ίσως τελικά το πιο επικίνδυνο πράγμα δεν είναι να είσαι ευτυχισμένος. Είναι να φοβάσαι να είσαι. Γιατί όπως έγραψε ο James Allen: “Where your attention goes, your energy flows.” Μην αφήνεις λοιπόν τον φόβο να καθορίζει πού πηγαίνει η χαρά σου.
Συντάκτης: Σοφία Τρέπα
Επιμέλεια κειμένου: Αγγελική Θεοχαρίδη
Επιμέλεια κειμένου: Αγγελική Θεοχαρίδη
