Για χρόνια τα γένια αντιμετωπίστηκαν σαν πιστοποιητικό ανδρισμού. Το κλασικό αφήγημα λέει ότι ένα ωραίο μούσι κάνει έναν άντρα πιο rugged, πιο γοητευτικό, πιο «δεν ξέρω να σου εξηγήσω αλλά κάτι παθαίνω». Και ναι, πολύς κόσμος όντως τα βρίσκει ακαταμάχητα. Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Εκείνη που κοιτάζει ένα πυκνό μούσι και σκέφτεται όχι «τι άντρας», αλλά «εκεί μέσα πρέπει να υπάρχει ολόκληρη κοινωνία μικροβίων με δήμαρχο και δημοτικό συμβούλιο». Και, δυστυχώς για τους fan του μουσάτου άντρα, η επιστήμη δεν έρχεται ακριβώς να καθησυχάσει.
Η αλήθεια είναι ότι το ανθρώπινο δέρμα από μόνο του δεν είναι ποτέ αποστειρωμένο. Πάνω μας ζουν δισεκατομμύρια μικροοργανισμοί και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό. Δεν είμαστε χειρουργικά απολυμασμένοι οργανισμοί· είμαστε μικρές κινητές πλατφόρμες ζωής. Το θέμα είναι ότι τα γένια δημιουργούν ένα πάρα πολύ βολικό περιβάλλον για να ευδοκιμήσουν όλα αυτά. Ζέστη, υγρασία, σμήγμα, νεκρά κύτταρα, ρύποι της πόλης, ίχνη από καφέ, ψίχουλα από το κουλούρι που έφαγες βιαστικά και μετά έγλειψες λίγο το μουστάκι πιστεύοντας ότι το έσωσες. Όχι, δεν το έσωσες. Απλώς μετέφερες το πρόβλημα πιο βαθιά. Με απλά λόγια, το γένι είναι για τα μικρόβια ό,τι είναι μια βίλα με πισίνα για digital nomads: ιδανικό.
Η μικροβιακή ζωή στο δέρμα, όπως έχουν δείξει επιστημονικές δημοσιεύσεις, επηρεάζεται από παράγοντες όπως το pH, η θερμοκρασία και η υγρασία. Και εκεί ακριβώς μπαίνει το beard και λέει «άσε το πάνω μου». Η παρουσία τρίχας στο πρόσωπο αλλάζει όλη αυτή την ισορροπία. Δε σημαίνει ότι κάθε γενειοφόρος κυκλοφορεί σαν βιολογικό όπλο, αλλά σίγουρα σημαίνει ότι χρειάζεται περισσότερη φροντίδα απ’ όση φαντάζονται πολλοί. Γιατί υπάρχει πάντα αυτός ο τύπος που νομίζει ότι το beard maintenance είναι «το αφήνω να μεγαλώσει και του βάζω λίγο λαδάκι κάθε τρεις Κυριακές όταν θυμηθώ». Δεν είναι έτσι. Το γένι δεν είναι φυτό να ποτίζεται περιστασιακά. Είναι μέρος του σώματός σου και, κυρίως, μέρος του σώματός σου που λειτουργεί σαν φίλτρο, σφουγγάρι και αποθήκη.
Κάπου εδώ έρχεται και εκείνη η περίφημη μελέτη που έκανε πολλούς να κοιτάξουν το μούσι τους με καχυποψία. Ερευνητές συνέκριναν τα μικρόβια που υπήρχαν σε αντρικά γένια και σε τρίχωμα σκύλων μέσα σε περιβάλλον μαγνητικού τομογράφου. Και το αποτέλεσμα ήταν τόσο αμήχανο που σχεδόν ακούς τα γένια να ζητούν συγγνώμη. Τα αντρικά γένια βρέθηκαν να φιλοξενούν περισσότερα μικρόβια και, σε ορισμένες περιπτώσεις, πιο επιβλαβή από αυτά που βρέθηκαν στο τρίχωμα των σκύλων. Με λίγα λόγια, υπήρξε μια στιγμή στην ιστορία της επιστήμης που ο σκύλος βγήκε πιο καθαρός από τον τύπο με το προσεγμένο barbershop look. Είναι από εκείνες τις πληροφορίες που δεν ζητάς, αλλά μόλις τις μάθεις δεν μπορείς να τις ξεμάθεις.
Βέβαια, για να μην αρχίσουμε όλοι να αντιμετωπίζουμε τους γενειοφόρους σαν επικίνδυνες επιφάνειες σε δημόσια τουαλέτα, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Στον χώρο της υγείας, για παράδειγμα, το debate για τα γένια κρατάει χρόνια. Υπάρχουν έρευνες που δείχνουν ότι οι άντρες με γένια έχουν μεγαλύτερο συνολικό βακτηριακό φορτίο από τους ξυρισμένους συναδέλφους τους. Υπάρχουν όμως και άλλες μελέτες που κατέληξαν στο ότι οι γενειοφόροι γιατροί ήταν λιγότερο πιθανό να φέρουν Staphylococcus aureus, το βακτήριο που συνδέεται με πολύ σοβαρές νοσοκομειακές λοιμώξεις. Ναι, η επιστήμη μερικές φορές είναι σαν τοξική σχέση: τη μια σου λέει «τα γένια είναι πρόβλημα» και την άλλη «κοίτα, εξαρτάται». Το βασικό πάντως είναι ότι, όταν οι γιατροί φορούσαν σωστά τις χειρουργικές μάσκες, δεν παρατηρήθηκε αύξηση στις λοιμώξεις των ασθενών. Άρα δεν φταίει απλώς το ότι έχεις γένια. Φταίει το πώς τα διαχειρίζεσαι.
Και κάπου εδώ είναι το σημείο που πρέπει να κάνουμε ένα reality check. Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι η γενειάδα ως έννοια. Δεν είναι ότι η τρίχα ξύπνησε ένα πρωί και αποφάσισε να γίνει εστία μικροβίων. Το πρόβλημα είναι η αμέλεια. Ένα παρατημένο γένι μπορεί να οδηγήσει σε ερεθισμούς, φλεγμονές και δερματικά προβλήματα. Μια από τις καταστάσεις που συνδέονται με κακή υγιεινή της περιοχής είναι το μολυσματικό κηρίο, μια δερματική λοίμωξη που συχνά προκαλείται από σταφυλόκοκκο. Και επειδή η ζωή μερικές φορές γράφει σενάρια που ούτε το Netflix δεν θα ενέκρινε, έχουν καταγραφεί ακόμη και περιπτώσεις με ψείρες στο πρόσωπο, συνήθως σε συνθήκες πολύ κακής υγιεινής ή στενής επαφής με μολυσμένο άτομο. Δηλαδή ναι, θεωρητικά γίνεται και αυτό. Αν διαβάζεις αυτή τη στιγμή και χαϊδεύεις το γένι σου σκεπτικός, μπράβο, αυτός ήταν ο σωστός συναισθηματικός στόχος.
Η μεγάλη ειρωνεία είναι ότι πολλοί άντρες επενδύουν τεράστια ποσά στο να δείχνει το beard «σωστό», αλλά όχι απαραίτητα στο να είναι καθαρό. Θα δώσουν λεφτά για fade, contour, ειδικό trimmer, beard oil με άρωμα κέδρο και μπαχαρικά λες και είναι limited edition κερί, αλλά δε θα το πλύνουν σωστά κάθε μέρα. Είναι λίγο σαν να νοικιάζεις ρετιρέ και να μην καθαρίζεις ποτέ το μπάνιο. Εξωτερικά εντυπωσιακό, εσωτερικά ας μην το συζητήσουμε. Οι δερματολόγοι είναι σαφείς: η γενειάδα χρειάζεται τακτικό πλύσιμο, ενυδάτωση, χτένισμα και περιποίηση. Όχι μόνο για αισθητικούς λόγους, αλλά γιατί όταν συσσωρεύονται σμήγμα, νεκρό δέρμα, τροφές και ρύποι, αυτά γίνονται κυριολεκτικά «τροφή» για την ανάπτυξη βακτηρίων και μυκήτων. Οπότε το «έλα μωρέ, ένα γένι είναι» δεν στέκει ιδιαίτερα. Όχι, φίλε μου, δεν είναι απλώς ένα γένι. Είναι ένα περιβάλλον.
Το πιο ενδιαφέρον απ’ όλα είναι ότι τα γένια κουβαλούν μια τελείως παράδοξη φήμη. Θεωρούνται sexy ακριβώς επειδή δείχνουν άγρια, ακατέργαστα, λίγο ανεπιτήδευτα. Αλλά αυτό το ίδιο στοιχείο είναι που τα κάνει και ύποπτα. Γιατί το μούσι δεν είναι σαν τα μαλλιά σου που τα λούζεις σχεδόν μηχανικά. Βρίσκεται πάνω στο πρόσωπο, δίπλα στο στόμα, μέσα σε όλη την καθημερινή κίνηση, το φαγητό, τον ιδρώτα, τη ρύπανση, τα αγγίγματα. Είναι σαν να φοράς συνέχεια ένα μικρό χαλάκι κάτω από τη μύτη σου και να ελπίζεις ότι όλα πάνε καλά. Καμιά φορά πάνε. Καμιά φορά όχι.
Οπότε, ποιο είναι το τελικό συμπέρασμα; Όχι, τα γένια δεν είναι αυτομάτως αηδιαστικά. Δεν είναι ούτε εκ φύσεως βρόμικα ούτε ένας λόγος να αλλάζεις πεζοδρόμιο μόλις δεις γενειοφόρο να πλησιάζει. Αλλά ούτε και αυτή η υπερρομαντική εικόνα του «αρσενικού των βουνών» βγαίνει αλώβητη όταν μπαίνει στη μέση η μικροβιολογία. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο απλή και πολύ πιο άβολη: το γένι είναι όσο καθαρός είναι και ο άνθρωπος που το έχει. Αν το πλένεις, το φροντίζεις, το κουρεύεις και του φέρεσαι σαν σεβαστό μέρος του σώματός σου, τότε μια χαρά. Αν το αντιμετωπίζεις σαν διακοσμητικό θάμνο προσώπου που αυτοσυντηρείται, τότε μην αποκλείεις το ενδεχόμενο να κουβαλάς στο πηγούνι σου κάτι περισσότερο από προσωπικότητα.
Με λίγα λόγια, το beard μπορεί να είναι sexy. Μπορεί να είναι iconic. Μπορεί να είναι το στοιχείο που κάνει κάποιον να μοιάζει λες και βγήκε από editorial μόδας. Αλλά για να συμβαίνει αυτό, χρειάζεται και ένα βασικό πράγμα: σαπούνι. Πολύ ταπεινό, πολύ αντι-σέξι σαν λέξη, αλλά απολύτως απαραίτητο. Γιατί κανείς δε θέλει να φιλάει έναν άντρα που το πρόσωπό του έχει περισσότερη βιολογική δραστηριότητα από το τρίχωμα ενός σκύλου.
