Γράφω κατά καιρούς για διάφορα. Έρωτες που αντικαθίστανται πριν καν προλάβεις να αποθηκεύσεις το νούμερό τους στις επαφές σου. Καψούρες που εξαιτίας τους διαλύθηκαν αγάπες που άξιζαν. Σχέσεις που νόμιζες ότι ήταν για πάντα και χάθηκαν μέσα σε μια στιγμή. Κι όμως, τίποτα δεν με γέμισε και δεν με βάρυνε όσο αυτό που κλήθηκα να γράψω σήμερα. Είναι βαρύ. Είναι αληθινό. Και δεν χωράει εύκολες λέξεις. Είμαι η Ηλιάννα και θα σου πω πως ναι, ανήκω στις γυναίκες που ξέρουν τι σημαίνει να περιμένεις. Να ελπίζεις. Να φοβάσαι. Να παλεύεις με τη σιωπή. Και ξέρω πως εσύ εκεί έξω ίσως σήμερα διαφωνήσεις μαζί μου. Ίσως σκεφτείς «καλά τα λέει αυτή, δεν είναι όμως έτσι». Κι όμως, θα σου πω αυτά που θέλω, ακόμα κι αν σε θυμώσω.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του NEWS 24/7, περισσότερα από τα μισά δημόσια νοσοκομεία της περιφέρειας στην Ελλάδα αρνούνται να πραγματοποιήσουν αμβλώσεις, παρότι η διαδικασία είναι νόμιμη. Από τα 80 νοσοκομεία που εξετάστηκαν εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης, τα 46 δήλωσαν ότι δεν παρέχουν την υπηρεσία, επικαλούμενα κυρίως «λόγους συνείδησης» γιατρών ή οργανωτικά εμπόδια. Σε αρκετές περιπτώσεις αναφέρθηκε ότι οι γυναίκες παραπέμπονται σε άλλα νοσοκομεία ή στον ιδιωτικό τομέα, γεγονός που δημιουργεί σοβαρές ανισότητες πρόσβασης, ειδικά για όσες δεν έχουν οικονομική δυνατότητα ή ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές.
Παρότι ο νόμος επιτρέπει τη διακοπή κύησης έως τη 12η εβδομάδα χωρίς ιατρική ένδειξη, η έρευνα κατέγραψε αυθαίρετα όρια, άτυπες προϋποθέσεις και περιστατικά όπου γιατροί αρνήθηκαν τη δημόσια παροχή αλλά πρότειναν την ίδια πράξη ιδιωτικά. Το ζήτημα επαναφέρει τη συζήτηση για τη λειτουργία των Μονάδων Οικογενειακού Προγραμματισμού που είχαν θεσμοθετηθεί από το Υπουργείο Υγείας, αλλά φαίνεται ότι σε πολλές περιοχές δεν καλύπτουν πλέον τις ανάγκες, αφήνοντας ένα νόμιμο δικαίωμα να μετατρέπεται στην πράξη σε προνόμιο για λίγες.
Η έρευνα βασίστηκε σε επικοινωνία με 80 γενικά νοσοκομεία εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Από αυτά, τα 46 (57,5%) δήλωσαν ότι δεν πραγματοποιούν αμβλώσεις, 27 (33,7%) απάντησαν θετικά και 7 απέφυγαν σαφή απάντηση. Με άλλα λόγια, μόλις 3 στα 10 δημόσια νοσοκομεία στην επαρχία επιβεβαίωσαν ότι παρέχουν την υπηρεσία. Οι απαντήσεις που δόθηκαν αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που συχνά ξεπερνά τα όρια της ιατρικής δεοντολογίας. Σε πολλές περιπτώσεις, η άρνηση δεν βασιζόταν σε έλλειψη υποδομών αλλά σε «συνειδησιακούς» λόγους. «Εγώ προσωπικά δεν κάνω. Έχω κάποιες αρχές», είπε χαρακτηριστικά γυναικολόγος σε τηλεφωνική επικοινωνία, ενώ άλλος γιατρός σε νησί ανέφερε ότι «θα μας αφορίσουν αν γίνει κάτι τέτοιο», επικαλούμενος το μικρό μέγεθος της τοπικής κοινωνίας.
Ιδιαίτερα έντονο εμφανίζεται το πρόβλημα στη Βόρεια Ελλάδα, όπου σε 11 περιφερειακές ενότητες κανένα νοσοκομείο δεν δήλωσε ότι πραγματοποιεί αμβλώσεις. Αντίστοιχα αρνητική εικόνα καταγράφεται σε μεγάλο μέρος της Πελοποννήσου, των νησιών του Αιγαίου και της Κρήτης. Για μια γυναίκα που ζει σε αυτές τις περιοχές, η επιλογή συχνά περιορίζεται σε μετακίνηση εκατοντάδων χιλιομέτρων ή σε ιδιωτική κλινική με κόστος που μπορεί να φτάσει τα 1.000 ευρώ. Παρά το ότι ο νόμος επιτρέπει τη διακοπή κύησης έως τη 12η εβδομάδα χωρίς ιατρική ένδειξη, αρκετοί επαγγελματίες υγείας φαίνεται να θέτουν δικά τους όρια. Σε ορισμένες περιπτώσεις δηλώθηκε ότι γίνονται επεμβάσεις μόνο έως 6–8 εβδομάδες, επειδή «μετά είναι ολόκληρο μωρουδάκι», ενώ αλλού ζητήθηκαν προϋποθέσεις όπως έγκριση κοινωνικής υπηρεσίας — κάτι που δεν προβλέπεται από τη νομοθεσία.
Δεν έλειψαν και περιστατικά όπου γιατροί αρνήθηκαν τη δημόσια παροχή αλλά πρότειναν την ίδια υπηρεσία ιδιωτικά στο ιατρείο τους, άμεσα και με αμοιβή. Παράλληλα, αρκετές γυναίκες που έλαβαν θετική απάντηση περιέγραψαν κλίμα ντροπής και αποδοκιμασίας, με ερωτήσεις για το αν έχουν ήδη παιδιά ή παραινέσεις να «το ξανασκεφτούν». Ο γυναικολόγος Στέλιος Μανουσάκης, που μίλησε στο μέσο, τόνισε ότι η άμβλωση είναι ασφαλής όταν γίνεται σε νοσοκομειακό περιβάλλον με αναισθησιολόγο, ενώ μέχρι την 7η εβδομάδα μπορεί να εφαρμοστεί και φαρμακευτική μέθοδος. Υπογράμμισε επίσης ότι δεν υπάρχουν στοιχεία πως η διαδικασία προκαλεί στειρότητα και ότι οι ψυχολογικές δυσκολίες που βιώνουν ορισμένες γυναίκες συνδέονται κυρίως με το κοινωνικό στίγμα.
Η κατάσταση εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία των Μονάδων Οικογενειακού Προγραμματισμού, οι οποίες θεσμοθετήθηκαν ήδη από το 1980 ως υποχρέωση του δημόσιου συστήματος υγείας. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του Υπουργείο Υγείας, το 2015 λειτουργούσαν 13 τέτοιες μονάδες εκτός μεγάλων πόλεων — ωστόσο ακόμη και σε ορισμένα από αυτά τα νοσοκομεία σήμερα δεν πραγματοποιούνται αμβλώσεις. Η Άννα Βουγιούκα από το Κέντρο Διοτίμα χαρακτήρισε τα ευρήματα «σοκαριστικά», τονίζοντας ότι το δικαίωμα στην άμβλωση στην Ελλάδα παραμένει σε μεγάλο βαθμό «δικαίωμα στα χαρτιά». Όπως εξήγησε, η πραγματικότητα πλήττει δυσανάλογα τις πιο ευάλωτες γυναίκες, όσες δεν έχουν οικονομική δυνατότητα για ιδιωτική φροντίδα ή μετακινήσεις. Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι σαφές: όταν ένα δημόσιο νοσοκομείο αρνείται την άμβλωση, η γυναίκα δεν αλλάζει απόφαση — απλώς καλείται να πληρώσει, να ταξιδέψει ή να μείνει χωρίς φροντίδα. Και έτσι, ένα νόμιμο δικαίωμα μετατρέπεται σε ταξικό προνόμιο.
Το γεγονός αυτό έχει ανοίξει μια έντονη κοινωνική και πολιτική συζήτηση. Από τη μία πλευρά, τίθεται το ζήτημα της πρόσβασης σε μια νομικά κατοχυρωμένη ιατρική πράξη. Από την άλλη, αναδεικνύεται το δικαίωμα συνείδησης των γιατρών και η ηθική διάσταση της ίδιας της πράξης. Αυτό δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Δεν είναι μια παράγραφος σε δελτίο ειδήσεων. Είναι ιστορίες. Είναι πρόσωπα. Είναι αποφάσεις που βαραίνουν μια ζωή ολόκληρη. Υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν βαθιά ότι κάθε κύηση είναι μια αρχή που δεν πρέπει να διακόπτεται. Ότι η κοινωνία οφείλει να προστατεύει τη ζωή από την πρώτη της στιγμή. Ότι δεν μπορεί μια τόσο ιερή διαδικασία να μετατρέπεται σε κάτι μηχανικό, γρήγορο, απρόσωπο. Θα σου πουν ότι η ελευθερία έχει συνέπειες. Ότι η απόλαυση δεν μπορεί να είναι αποκομμένη από την ευθύνη. Ότι καμία ευκολία και κανένα μηχάνημα δεν πρέπει να αποφασίζει για το αν μια ζωή θα προχωρήσει ή θα σταματήσει.
Και την ίδια στιγμή, υπάρχει και η άλλη αλήθεια. Η γυναίκα που δεν είναι έτοιμη. Που φοβάται. Που δεν έχει στήριξη. Που ζει σε μια κοινωνία που συχνά κρίνει εύκολα αλλά βοηθά δύσκολα. Που μετράει χρήματα, μέρες, αντοχές. Και μέσα σε αυτή τη σύγκρουση δεν υπάρχουν απλοί διαχωρισμοί. Υπάρχει μόνο ανθρώπινη πραγματικότητα. Υπάρχουν γυναίκες που πέρασαν χρόνια σε ιατρεία. Που άκουσαν «λυπάμαι» περισσότερες φορές απ’ όσες άντεχαν. Που είδαν τα όνειρά τους να σβήνουν πριν καν αρχίσουν. Υπάρχουν γυναίκες που έφυγαν από αυτή τη ζωή με το μαράζι ότι δεν άκουσαν ποτέ τη λέξη που περίμεναν. Που δεν ένιωσαν ποτέ μια μικρή καρδιά να χτυπά μέσα τους. Αυτός ο πόνος δεν είναι θεωρία. Είναι βουβός. Είναι βαθύς. Είναι πραγματικός και γι’ αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ούτε με κραυγές ούτε με συνθήματα. Χρειάζεται σοβαρότητα. Χρειάζεται θεσμική ευθύνη. Χρειάζεται στήριξη σε κάθε γυναίκα, όποια απόφαση κι αν πάρει.
Όμως θέλω να σου αφήσω ένα μήνυμα. Ένα μήνυμα καθαρό. Σε όποια κατάσταση κι αν βρίσκεται μια γυναίκα, φοβισμένη, μόνη, μπερδεμένη, πληγωμένη, όταν της δοθεί η ευλογία της ζωής, όταν κρατήσει στα χέρια της το παιδί της, όταν ακούσει για πρώτη φορά τη λέξη «μαμά», εκείνη τη στιγμή τίποτα δεν είναι ίδιο. Η λέξη «μαμά» δεν είναι απλώς μια προσφώνηση. Είναι ταυτότητα. Είναι δύναμη. Είναι ευθύνη. Είναι αγάπη χωρίς όρους. Είναι η ιερότερη λέξη στον κόσμο γιατί γεννιέται από ζωή. Και ίσως τελικά εκεί να βρίσκεται η ουσία της συζήτησης. Όχι στο να νικήσει η μία πλευρά την άλλη. Αλλά στο να ξαναθυμηθούμε την αξία της ζωής, την αξία της γυναίκας και την ευθύνη της κοινωνίας να στηρίζει όχι να διχάζει. Μπορεί να διαφωνείς μαζί μου. Αλλά αν κάτι αξίζει να ακουστεί δυνατά, είναι αυτό: Η ζωή δεν είναι στατιστική. Δεν είναι ιδεολογία. Είναι θαύμα. Και κάθε φορά που ακούγεται η λέξη «μαμά», ο κόσμος γίνεται λίγο πιο ανθρώπινος.
Συντάκτης: Ηλιάννα Βασιλείου
