Έχεις νιώσει ποτέ ότι έξω απ’ το σπίτι σου ο κόσμος δε σε χωράει; Έχεις αισθανθεί ένα σφίξιμο στο στομάχι την ώρα που περπατάς στο δρόμο ή είσαι σε ένα μέρος με πολλούς αγνώστους; Αν ναι, τότε μείνε μαζί μου να μιλήσουμε για μια μάστιγα που πολλοί αντιμετωπίζουν, αλλά λίγοι παραδέχονται.
Και ναι, καλά κατάλαβες, μιλάμε για το κοινωνικό άγχος.
Ας ορίσουμε όμως για αρχή τι είναι το κοινωνικό άγχος, για να μπορούμε να το διακρίνουμε. Μιλάμε λοιπόν για τον έντονο φόβο ή δυσφορία που βιώνει ένα άτομο σε κοινωνικές καταστάσεις, όπου καλείται να αλληλεπιδράσει με άλλα άτομα ή όταν πρέπει να κάνει μια δραστηριότητα δημόσια. Το άτομο κατακλύζεται από σκέψεις ότι θα ταπεινωθεί, θα ρεζιλευτεί, θα φανεί κατώτερο και εντέλει θα απορριφθεί από τους γύρω του. Διαφέρει από μια απλή ντροπαλότητα στη συχνότητα και την ένταση που εμφανίζεται, καθώς και στο πόσο δύσκολη κάνει την καθημερινότητα του ατόμου που το αντιμετωπίζει.
Συχνά συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα, όπως εφίδρωση, κοκκίνισμα, κόμπο στο στομάχι, ζάλη και δυσκολία έκφρασης. Ακόμη μπορεί να εμφανιστούν ταχυπαλμίες, τάσεις φυγής ή ακόμη και κρίσεις πανικού.
Αν αυτό συμβαίνει επαναλαμβανόμενα τότε οδηγεί το άτομο ακόμη και στην αποφυγή κοινωνικών συναναστροφών και μείωση της λειτουργικότητάς του. (Clark & Wells, 1995). Σε αυτή την περίπτωση δεν είναι απίθανο να εξελιχθεί σε κοινωνική αγχώδη διαταραχή και να επηρεάζει όλη τη ζωή και τις σχέσεις του πάσχοντος.
Για να μιλήσουμε πρακτικά όμως, στην καθημερινότητα το άγχος αυτό μπορεί να εμφανιστεί οπουδήποτε. Στον δρόμο, όπου το άτομο κάνει σκέψεις όπως: «με κοιτάνε όλοι», «φαίνομαι χάλια», «καλύτερα να πάω σπίτι μου έτσι όπως είμαι». Σε ένα εστιατόριο, όπου ίσως να δυσκολευτεί ακόμη και να φάει για να μη φαίνεται «περίεργο» στους γύρω. Και τέλος, πολύ έντονο γίνεται σε συναντήσεις ή συνεντεύξεις για δουλειά, όπου οι σκέψεις θα είναι «δεν ξέρω τι να πω», «θα φανώ χαζ@ και δε θα με προσλάβουν» και άλλες πολλές υποτιμητικές και καταστροφικές σκέψεις.
Ακόμη ένας σημαντικός τομέας στον οποίο ένα άτομο με κοινωνικό άγχος περνά πολύ δύσκολα είναι οι σχέσεις με το άλλο φύλο. Συνεχής αγωνία πως φαίνεται σε άτομα του άλλου φύλου, αν τα ελκύει ή τα απωθεί και μια ανάγκη να φανεί τέλειο. Σε βλέμματα και φλερτ συνήθως η αντίδραση είναι το άγχος και η αποστροφή του βλέμματος, ενώ οι σκέψεις εδώ είναι: «με κοιτάνε γιατί είμαι ασχημ@», «με κοροϊδεύουν» κ.ο.κ.
Όσον αφορά την εμφάνιση, υπάρχει μια έντονη δυσκολία στο έντονο βάψιμο, έντονα χρώματα και ψηλά παπούτσια. Οτιδήποτε δηλαδή μπορεί να τραβήξει την προσοχή. Για αυτό επιλέγονται συνήθως πιο απλά στυλ, με μονοχρωμίες που δημιουργούν την αίσθηση ότι περνάει απαρατήρητο. Υπάρχουν όμως και κάποιοι που παρόλο το φόβο, τολμούν να ντυθούν όπως τους αρέσει, ακόμη και πιο εκκεντρικά. Δεν παύουν όμως να κατακλύζονται από σκέψεις πως όλοι θα τους κοιτάνε και θα τους κρίνουν και σωματικά μπορεί να νιώθουν έντονο σφίξιμο στο σώμα και δυσφορία.
Όλα δείχνουν λοιπόν, ότι το κοινωνικό άγχος συνδέεται με την χαμηλή αυτοεκτίμηση και μπορεί να προκληθεί από παλαιότερα τραύματα, μαθημένη συμπεριφορά στην οικογένεια, ή ακόμη και να προκαλείται από βιολογικούς παράγοντες. Ενώ έρευνες έχουν δείξει ότι υπάρχει κληρονομική διάθεση περίπου στο 30%. Οι επιπτώσεις του, μπορούν να πλήξουν μέχρι και τη σωματική υγεία, καθώς φαίνεται πως άτομα με αυξημένο άγχος είναι πιο επιρρεπείς σε αλκοόλ και ουσίες, προκειμένου να το κατευνάσουν. Ενώ όσον αφορά την ψυχική υγεία, μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη, αυτοτραυματισμούς, ακόμη και τάσεις αυτοκτονία σύμφωνα με τον Hoffman.
Κι αν έφτασες μέχρι εδώ και αρχίζεις να σκέφτεσαι πως μάλλον σου συμβαίνει κι εσένα, μην απελπίζεσαι. Η ψυχοθεραπεία είναι το κλειδί.
Ένας εξειδικευμένος ειδικός μπορεί να σε βοηθήσει να κάνεις βήματα και να μειώσεις το άγχος σου, κάνοντας έτσι την καθημερινότητα λιγότερο επίπονη. Ιδιαίτερα χρήσιμη έχει φανεί η CBT (γνωσιακή – συμπεριφοριστική προσέγγιση), όπου μέσα από τεχνικές έκθεσης και ασκήσεις, το άτομο εκπαιδεύεται να κατευνάζει το άγχος και τις σκέψεις του και να κοινωνικοποιείται με μεγαλύτερη ευκολία.
Παράλληλα σε περιπτώσεις όπου έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις, η συζήτηση με ένα ψυχίατρο για τη χορήγηση αγχολυτικών ίσως να φανεί χρήσιμη. Δεν παύει όμως να αποτελεί σημαντικό εργαλείο και η δική σου θέληση για αλλαγή. Μικρά βήματα τη φορά και περισσότερη τόλμη μπορεί να φανούν χρήσιμα. Κι αν πιστεύεις πως είσαι μόνο εσύ εκεί έξω που σκέφτεσαι έτσι, κοίτα μια φορά γύρω σου και θα δεις πόσοι ακόμη βασανίζονται και δεν λένε κουβέντα.
Μίλα λοιπόν και λάβε τη βοήθεια που χρειάζεσαι για να ζήσεις μια ζωή ελεύθερη.
Συντάκτης: Αλεξάνδρα Παπαθανασίου
