Τι σημαίνει να έχεις άγχος υγείας ή αλλιώς υποχονδρίαση

Ο γιατρός σου λέει ότι οι εξετάσεις σου είναι άψογες. Εσύ ανακουφίζεσαι…για ένα μήνα το πολύ. Αν αυτή η συνθήκη σου φαίνεται γνώριμη, τότε ίσως οι επόμενες γραμμές να σε αφορούν.

Ας πάρουμε για παράδειγμα ένα άτομο που νιώθει έντονους πονοκεφάλους. Ξεκινάει να σκέφτεται τι θα μπορούσε να είναι. Ψάχνει στο ίντερνετ τα συμπτώματα, διαβάζει, ρωτάει. Και ξεκινάει η καταστροφολογία. Σκέψεις για σπάνιες και ανίατες ασθένειες, νευρολογικά προβλήματα ακόμη και για έναν πιθανό θάνατο κατακλύζουν το μυαλό του. Δεν μπορεί να σκεφτεί τίποτα άλλο, η σκέψη του επικεντρώνεται εκεί. Όλη η εστίαση είναι στο σύμπτωμα, το οποίο φαντάζει όλο και μεγαλύτερο. Και στην πραγματικότητα δεν είναι στη φαντασία του, όντως υπάρχει. Απλώς η τόση ενασχόληση με αυτό το κάνει εντονότερο και μεγαλώνει τον φόβο. Ο φόβος με τη σειρά του κάνει πιο έντονο το σύμπτωμα και πάει λέγοντας. Είναι ένας αέναος φαύλος κύκλος.

Γιατί στο άγχος υγείας το πρόβλημα δεν είναι το σύμπτωμα. Το πρόβλημα είναι η ερμηνεία και η αδυναμία να την σταματήσεις. Αρχικά, ας κάνουμε μια παύση να ορίσουμε κλινικά τι σημαίνει άγχος υγείας.

Άγχος υγείας λοιπόν, ή αλλιώς υποχονδρίαση, είναι η υπερβολική και επίμονη ανησυχία για την ύπαρξη σοβαρής ασθένειας, ακόμη κι αν οι ιατρικές εξετάσεις είναι αρνητικές.

Το άτομο ψάχνει συνεχώς επιβεβαιώσεις ότι είναι καλά και καταφεύγει πολύ συχνά στους γιατρούς αναζητώντας ανακούφιση. Όταν αυτή έρχεται, η χαρά κρατάει λίγο. Αμέσως μετά τα ηνία παίρνουν σκέψεις όπως “οι εξετάσεις μπορεί να ήταν λανθασμένες”, “ο γιατρός να έκανε λάθος εκτίμηση” ή ακόμη και “έχω κάτι σοβαρό που δεν μπορεί να φανεί εύκολα”.

Δεν είναι κάτι απλό, ούτε κάτι που είναι στον έλεγχο του ατόμου. Δυστυχώς καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της ζωής του, δυσκολεύει την καθημερινότητα και δημιουργεί μια μόνιμη ανασφάλεια. Σε πιο ακραίες περιπτώσεις, το άγχος αυτό γενικεύεται προς όλες τις ασθένειες, ακόμη και αν δεν υπάρχει το παραμικρό σύμπτωμα και ο φόβος φαντάζει πλέον ανίκητος.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το άτομο να νιώθει θλίψη, θυμό, ταραχή και σωματικά να αισθάνεται συνεχώς ένα σφίξιμο ή κόμπο. Όταν αυτά τα συμπτώματα γίνονται δυσβάσταχτα, ξανά τρέχει να βρει παρηγοριά στις εξετάσεις και τους γιατρούς. Σύντομα όμως ανακαλύπτει ότι αυτό δεν αρκεί και το άγχος έρχεται πάλι “ορμητικά”.

Όλη αυτή η ανησυχία γύρω από την υγεία, ίσως οφείλεται σε παλαιότερη ασθένεια του ίδιου ή στενού συγγενικού ή φιλικού προσώπου. Ενώ συχνά μεγάλη επιρροή ασκούν εξωτερικοί παράγοντες. Το άκουσμα, για παράδειγμα, ότι κάποιος του περιβάλλοντος πάσχει από κάποια ασθένεια ή ακόμη και η αναφορά σε ασθένειες, τραυματισμούς και θανάτους από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

Εκεί τα πάντα παραλύουν και οι σκέψεις του τύπου “αφού πολλοί γύρω παθαίνουν κάτι, άρα θα πάθω κι εγώ” γίνονται όλο και πιο ισχυρές. Δεν είναι σπάνιο ακόμη, άτομα που υποφέρουν από άγχος υγείας να έχουν προβλήματα με τον έλεγχο στη ζωή τους. Άτομα δηλαδή που θέλουν να ελέγχουν τα πάντα στη ζωή τους, γιατί φοβούνται το απρόβλεπτο και το ξαφνικό είναι πολύ πιθανόν να παρουσιάσουν άγχος υγείας. Ως μια ύστατη προσπάθεια ελέγχου της ζωής τους ολόκληρης.

Το δύσκολο κομμάτι είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που πάσχουν από άγχος υγείας δύσκολα θα πάνε σε κάποιο ειδικό ψυχικής υγείας καθώς θεωρούν ότι το πρόβλημα είναι καθαρά οργανικό. Ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις που δεν πιστεύουν ότι ο συχνός έλεγχος δηλώνει κάτι ανησυχητικό. Θεωρούν πως είναι απλώς προσεκτικοί και προληπτικοί με την υγεία τους.

Στην αντίπερα όχθη, υπάρχουν και κάποιοι που ενώ έχουν πολύ έντονο άγχος υγείας δεν πάνε ποτέ στο γιατρό και δεν κάνουν εξετάσεις. Είναι τόσο σίγουροι ότι κάτι θα βρεθεί, που ο φόβος τους ακινητοποιεί. Είναι άνθρωποι που θα τους ακούσεις να λένε “έλα μωρέ, ο, τι είναι να γίνει θα γίνει” ή ” θα πάω κάποια στιγμή για ένα τσεκ απ, θα δούμε”. Πίσω από αυτή την φαινομενικά ατάραχη εικόνα και τη μάσκα της αδιαφορίας κρύβουν καλά το φόβο τους. Όχι από τους γύρω, αλλά από τον ίδιο τους τον εαυτό. Στην ιδέα και μόνο ότι μπορεί να υπάρχει κάποιο πρόβλημα παγώνουν, δεν το αντέχουν. Κι έτσι προτιμούν να μην ξέρουν και να απασχολούν τον εαυτό τους για να μην σκέφτονται.

Βέβαια είτε ανήκεις στην μια πλευρά του νομίσματος είτε στην άλλη, η λύση είναι η ψυχοθεραπεία. Μόνο μέσα από βαθιά αναζήτηση του εαυτού σου, των εμπειριών και των τραυμάτων σου θα μπορέσεις να αναγνωρίσεις τα δυσλειτουργικά σου κομμάτια. Κι αφού τα αναγνωρίσεις τότε θα είσαι ένα βήμα πιο κοντά στο να τα αλλάξεις.

Όπως και στις περισσότερες μορφές άγχους έτσι κι εδώ μια αρκετά αποτελεσματική μέθοδος έχεις φανεί η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT). Αυτό γιατί βασική της αρχή είναι πως δεν είναι μια συγκεκριμένη κατάσταση που προκαλεί άγχος, αλλά το νόημα που δίνουμε σε αυτή. Έτσι εξατομικεύεται κατά περίπτωση και δίνει εργαλεία που μπορούν να βοηθήσουν στην αλλαγή των δυσλειτουργικών σκέψεων και συμπεριφορών.

Βέβαια υπάρχουν πολλές ακόμη θεραπευτικές μέθοδοι που μπορούν να φανούν εξίσου χρήσιμες. Το μόνο που έχεις να κάνεις είναι εκείνο το τηλέφωνο στον ψυχολόγο που τόσο φοβάσαι.