Υπάρχει ένα λεπτό όριο ανάμεσα στην αξιοπρέπεια και στον εγωισμό. Ένα όριο που πολλοί νομίζουμε ότι δεν έχουμε ξεπεράσει, ενώ στην πραγματικότητα το έχουμε αφήσει πολύ πίσω μας. Γιατί η αξιοπρέπεια, στην υγιή της μορφή, σε προστατεύει. Σου βάζει όρια, σου θυμίζει την αξία σου και σε κρατά μακριά από καταστάσεις που σε μειώνουν. Όταν όμως γίνεται άκαμπτη, σιωπηλή και φοβική, μετατρέπεται σε κάτι άλλο: σε τοξική αξιοπρέπεια.
Και η τοξική αξιοπρέπεια δεν σε προστατεύει. Σε κρατά μόνο.
Η παρεξήγηση: Αξιοπρέπεια δε σημαίνει σιωπή
Μας έχουν μάθει ότι η αξιοπρέπεια είναι να μην κυνηγάς, να μην παρακαλάς, να μην δείχνεις ανάγκη. Ότι το να εκφραστείς σε κάνει «λιγότερο». Ότι το να πεις τι νιώθεις σε εκθέτει. Και κάπως έτσι, μεγαλώνουμε με την ιδέα ότι το να σωπαίνεις είναι δύναμη.
Αλλά δεν είναι.
Η σιωπή δεν είναι πάντα αξιοπρέπεια. Πολλές φορές είναι φόβος. Φόβος να πεις «μου λείπεις», «σε θέλω», «θέλω να το προσπαθήσουμε». Φόβος να παραδεχτείς ότι νοιάζεσαι. Και τελικά, αυτή η σιωπή δεν σε προστατεύει από τίποτα – απλά σε απομακρύνει από αυτό που ίσως θα μπορούσε να υπάρξει.
Ο φόβος της απόρριψης ντυμένος «αρχές»
Αν ζητήσεις, υπάρχει πιθανότητα να σου πουν όχι. Και αυτό πονάει. Πονάει γιατί σε φέρνει αντιμέτωπο με την απόρριψη, με το ενδεχόμενο να μην είσαι αρκετός για κάποιον. Οπότε τι κάνεις; Δεν ζητάς.
Κρατάς την «αξιοπρέπειά» σου ανέπαφη και λες στον εαυτό σου ότι έκανες το σωστό. Στην πραγματικότητα, όμως, απλά απέφυγες το ρίσκο. Δεν έχασες επειδή δεν σε ήθελαν. Έχασες γιατί δεν τόλμησες να μάθεις.
Κι αυτό είναι πιο ύπουλο, γιατί μοιάζει με επιλογή, ενώ είναι καθαρή αποφυγή.
Το εγώ πάνω από τη σύνδεση
Η τοξική αξιοπρέπεια βάζει το εγώ πάνω από την ουσία. «Αν ήθελε, θα έστελνε». «Δεν θα κάνω εγώ το πρώτο βήμα». «Δεν θα φανώ διαθέσιμος/η». Όλα αυτά ακούγονται σαν στάση, αλλά στην πραγματικότητα είναι άμυνα.
Δύο άνθρωποι μπορεί να θέλουν ο ένας τον άλλον, αλλά να μην γίνεται τίποτα, γιατί κανείς δεν θέλει να είναι αυτός που θα «ρίξει» τον εγωισμό του. Και κάπως έτσι, η σύνδεση χάνεται πριν καν δοκιμαστεί.
Το παιχνίδι της δύναμης
Σε πολλές σύγχρονες σχέσεις, υπάρχει μια σιωπηλή διαπραγμάτευση δύναμης. Ποιος θα απαντήσει τελευταίος, ποιος θα δείξει λιγότερο ενδιαφέρον, ποιος θα κρατήσει τον έλεγχο.
Αυτό δεν είναι αξιοπρέπεια. Είναι στρατηγική αποφυγής.
Γιατί όταν σε νοιάζει πραγματικά κάποιος, δεν κάθεσαι να μετράς ποιος έστειλε πρώτος. Αυτά είναι παιχνίδια για να μην εκτεθείς. Και στο τέλος, δεν κερδίζεις τίποτα – απλά δεν χάνεις την εικόνα που έχεις χτίσει για τον εαυτό σου.
Η αποφυγή της ευθύνης
Το να μην ζητάς είναι βολικό. Δεν εκτίθεσαι, δεν χρειάζεται να εξηγήσεις τι νιώθεις, δεν χρειάζεται να πάρεις θέση. Μένεις σε μια ασφαλή απόσταση, όπου τίποτα δεν σε ακουμπάει πραγματικά.
Αλλά μαζί με αυτό, δεν ζεις κιόλας.
Γιατί οι σχέσεις απαιτούν ρίσκο. Απαιτούν να πεις τι θέλεις, να διεκδικήσεις, να εκτεθείς. Αν δεν το κάνεις, τότε απλά παρακολουθείς τη ζωή σου να περνάει χωρίς να συμμετέχεις ουσιαστικά.
Το «αν άξιζε, θα το έκανε μόνος/η του»
Αυτή η φράση έχει γίνει σχεδόν δόγμα. «Αν με ήθελε, θα το έδειχνε». «Αν άξιζε, θα προσπαθούσε». Και ναι, υπάρχει μια βάση αλήθειας σε αυτό.
Αλλά όχι πάντα. Γιατί και ο άλλος μπορεί να σκέφτεται ακριβώς το ίδιο. Να περιμένει από εσένα. Να φοβάται κι αυτός. Να μην ξέρει. Κι έτσι, δύο άνθρωποι που ίσως θα μπορούσαν να έχουν κάτι, μένουν σε μια αμήχανη σιωπή, περιμένοντας ο ένας από τον άλλον να κάνει αυτό που κανείς δεν τολμά.
Οι χαμένες ευκαιρίες που βαφτίζονται «σεβασμός στον εαυτό μου»
Υπάρχουν περιπτώσεις που το να φύγεις είναι πράγματι αξιοπρέπεια. Όταν υπάρχει ασέβεια, αδιαφορία ή κακομεταχείριση, το να απομακρυνθείς είναι απαραίτητο.
Αλλά δεν είναι όλες οι καταστάσεις έτσι. Υπάρχουν στιγμές που αυτό που χρειάζεται δεν είναι να φύγεις, αλλά να μείνεις και να μιλήσεις. Να πεις τι σε πείραξε, τι θέλεις, τι σε φοβίζει. Η τοξική αξιοπρέπεια, όμως, δεν ξεχωρίζει. Σε σπρώχνει να φεύγεις πριν καν δοκιμάσεις.
Το παράδοξο: Θέλουμε ειλικρίνεια, αλλά δεν τη δίνουμε
Λέμε ότι θέλουμε ανθρώπους ξεκάθαρους, που να ξέρουν τι θέλουν και να το λένε. Κι όμως, όταν έρχεται η σειρά μας, κρυβόμαστε. Δε λέμε αυτό που νιώθουμε, δεν παίρνουμε πρωτοβουλίες, δεν ρισκάρουμε. Περιμένουμε από τον άλλον να κάνει όλα αυτά που εμείς δεν τολμάμε. Και όταν δεν τα κάνει, απλά επιβεβαιώνουμε ότι «δεν άξιζε».
Πότε η αξιοπρέπεια είναι υγιής; Η υγιής αξιοπρέπεια δε σε κάνει άκαμπτο. Σε κάνει ξεκάθαρο. Σε βοηθά να θέτεις όρια, αλλά δε σε εμποδίζει να εκφραστείς. Δε σε κάνει να σωπαίνεις – σε βοηθά να μιλάς με σεβασμό, και προς τον εαυτό σου και προς τον άλλον. Δεν είναι το να μην ζητάς ποτέ. Είναι το να ξέρεις πότε αξίζει να ζητήσεις και πότε όχι.
Η τοξική αξιοπρέπεια σου δίνει την ψευδαίσθηση ότι κρατάς τον έλεγχο. Δεν εκτέθηκες, δε ρίσκαρες, δεν πληγώθηκες. Αλλά δεν έζησες κιόλας. Γιατί καμιά φορά, το να ζητήσεις δεν είναι αδυναμία. Είναι θάρρος. Το να πεις «σε θέλω» δε σε μικραίνει – σε κάνει ειλικρινή. Και ναι, μπορεί να απορριφθείς. Μπορεί να μην πάει όπως θέλεις. Αλλά τουλάχιστον θα έχεις επιλέξει να ζήσεις την αλήθεια σου, αντί να κρυφτείς πίσω από μια αξιοπρέπεια που, τελικά, σου κόστισε περισσότερα από όσα σε προστάτευσε.
Συντάκτης: Γιώργος Κατρίνης
