Κάποια παιδιά γεννιούνται με ένα επίθετο που τα προλαβαίνει. Πριν πουν ποια είναι, πριν δείξουν τον χαρακτήρα τους, οι άλλοι νομίζουν πως τα ξέρουν ήδη. Όχι επειδή τα γνώρισαν, αλλά επειδή γνωρίζουν —ή νομίζουν πως γνωρίζουν— τον γονιό τους.
Και αυτό δεν είναι πάντα εύκολο. Στην Ελλάδα, μάλιστα, το φαινόμενο αυτό έχει γίνει ιδιαίτερα ορατό τα τελευταία χρόνια, ειδικά όταν πρόκειται για παιδιά ανθρώπων που βρέθηκαν στο επίκεντρο δημόσιων σκανδάλων ή δικαστικών υποθέσεων. Η περίπτωση του Δημήτρη Φιλιππίδη, γιου του ηθοποιού Πέτρου Φιλιππίδη, είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική μιλώντας για όλα όσα έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια. Ένας νέος άνθρωπος που βρέθηκε ξαφνικά να κουβαλά δημόσια ένα όνομα που για χρόνια ήταν συνδεδεμένο με τη δημοσιότητα — και στη συνέχεια με μια πολύ δύσκολη και βαριά υπόθεση που απασχόλησε την ελληνική κοινωνία.
Στο σπίτι, όμως, η ζωή είναι απλή. Ο γονιός είναι εκείνος που τα μεγάλωσε, που τα φρόντισε, που έκανε λάθη όπως κάθε άνθρωπος. Είναι η καθημερινότητα, οι μικρές στιγμές, οι οικογενειακές συνήθειες. Έξω όμως, ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να είναι πρόσωπο δημόσιο, πολυσυζητημένο, άλλοτε αγαπητό κι άλλοτε αμφιλεγόμενο. Κι έτσι το παιδί μεγαλώνει ανάμεσα σε δύο εικόνες που δεν μοιάζουν πάντα.
Τα τελευταία χρόνια η ελληνική πραγματικότητα έχει φέρει στο φως αρκετές τέτοιες περιπτώσεις. Παιδιά γνωστών προσώπων βρέθηκαν να δέχονται βλέμματα, σχόλια ή ακόμη και επιθέσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για πράξεις που δεν έκαναν οι ίδιοι. Στο παρελθόν, στις πολύκροτες υποθέσεις της 17 Νοέμβρη, τα παιδιά και οι συγγενείς ανθρώπων που καταδικάστηκαν για τρομοκρατία βρέθηκαν αντιμέτωποι με κοινωνική καχυποψία, λες και η ευθύνη μπορούσε να κληρονομηθεί. Στην πολιτική, έπειτα, τα παιδιά πολιτικών προσώπων συχνά μεγαλώνουν με μια ταυτότητα που τους αποδίδεται πριν ακόμη μιλήσουν. Το επίθετο προηγείται της προσωπικότητας. Άλλοτε προκαλεί θαυμασμό, άλλοτε προκατάληψη.
Ο Δημήτρης Φιλιππίδης, μιλώντας για το προηγούμενο παράδειγμα, σε δημόσιες εμφανίσεις του έχει βρεθεί αντιμέτωπος με αμήχανες ερωτήσεις, σχόλια ή υπαινιγμούς, παρότι ο ίδιος δεν έχει καμία εμπλοκή στις πράξεις για τις οποίες κατηγορήθηκε ο πατέρας του. Και δεν είναι ο μόνος. Αντίστοιχες δυσκολίες έχουν αντιμετωπίσει και παιδιά άλλων γνωστών προσώπων που βρέθηκαν στο επίκεντρο δημόσιων αντιπαραθέσεων, δικαστικών υποθέσεων ή έντονων κοινωνικών συζητήσεων.
Στο σχολείο, στις παρέες, αργότερα στη δουλειά, το επίθετο συχνά προηγείται. Μπορεί να προκαλεί θαυμασμό, μπορεί όμως και σχόλια, πειράγματα, ακόμη και σκληρές κουβέντες. Το παιδί νιώθει πως πρέπει διαρκώς να αποδείξει ότι είναι κάτι παραπάνω από μια ταμπέλα. Ότι έχει δικές του σκέψεις, δικά του όνειρα, δική του πορεία.
Υπάρχει και μια σιωπηλή αγωνία που δύσκολα λέγεται φωναχτά: «Με πλησιάζουν για μένα ή για το όνομά μου;». Στις φιλίες, αυτή η αμφιβολία μπορεί να ριζώσει. Κάποιοι δείχνουν περιέργεια. Άλλοι κρατούν απόσταση από προκατάληψη. Κι έτσι το παιδί γίνεται πιο προσεκτικό, πιο συγκρατημένο, ίσως και πιο μοναχικό. Στις σχέσεις της καρδιάς τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο ευαίσθητα. Γιατί όταν κουβαλάς μια φήμη που δεν δημιούργησες, χρειάζεται χρόνος και εμπιστοσύνη για να σε δει ο άλλος καθαρά. Να ξεχωρίσει τον άνθρωπο από το επίθετο. Να αγαπήσει εσένα, όχι την ιστορία που σε συνοδεύει.
Η επαγγελματική ζωή φέρνει μια άλλη δοκιμασία. Αν τα καταφέρεις, κάποιοι θα πουν πως ήταν αναμενόμενο. Αν όχι, θα βιαστούν να συνδέσουν την αποτυχία με το όνομα που φέρεις. Η προσπάθεια συχνά δεν κρίνεται ουδέτερα. Κι αυτό κουράζει. Γιατί κάθε άνθρωπος θέλει να κερδίζει ή να χάνει με τους δικούς του όρους.
Κι όμως, μέσα σε αυτή τη δυσκολία γεννιέται συχνά μια βαθιά δύναμη: η ανάγκη να ορίσεις εσύ τον εαυτό σου. Να πεις «αυτός είμαι» χωρίς υποσημειώσεις. Να κρατήσεις ό,τι σε έχει διαμορφώσει και να αφήσεις πίσω ό,τι δεν σου ανήκει. Γιατί η ευθύνη δεν κληρονομείται. Ούτε τα λάθη, ούτε οι επιλογές των άλλων είναι βάρος που πρέπει να σηκώσει ένα παιδί. Κάθε άνθρωπος είναι μια ξεχωριστή διαδρομή. Με τα δικά του βήματα, τις δικές του πτώσεις, τις δικές του μικρές και μεγάλες νίκες.
Ίσως το πιο δίκαιο που μπορούμε να κάνουμε ως κοινωνία είναι να δίνουμε χώρο. Να ακούμε πριν κρίνουμε. Να θυμόμαστε ότι πίσω από κάθε «βαρύ» επίθετο υπάρχει ένας άνθρωπος που απλώς θέλει να ζήσει όπως όλοι: να αγαπηθεί, να δοκιμαστεί, να προχωρήσει.
Να τον φωνάζουν με το μικρό του όνομα. Και να του αρκεί αυτό.
Συντάκτης: Σοφία Γεωργούλα
