Ναρκισσιστικά στοιχεία σε σύντροφο ΟΚ, το 'χεις δει σε ολόκληρη παρέα φίλων;

Τον τελευταίο καιρό, ο όρος <<toxic σχέση >> ακούγεται παντού. Στα social media, σε podcasts, σε άρθρα αυτοβελτίωσης, ακόμα και σε συζητήσεις μεταξύ φίλων που ξεκινούν χαλαρά και καταλήγουν σε μικρές αναλύσεις ζωής με καφέ στο χέρι. Μιλάμε για συντρόφους που χειρίζονται, που μειώνουν, που στραγγίζουν συναισθηματικά. Και πολύ καλά κάνουμε. Toxic εννοούμε ανθρώπους δυσκολεμένους οι οποίοι ακόμη δεν έχουν αντιμετωπίσει τη δυσκολία τους και γι’ αυτό σου κάνουν τη ζωή πατίνι. Όμως κάπου εκεί, μέσα σε όλη αυτή τη συζήτηση, υπάρχει ένα θέμα που περνάει σχεδόν απαρατήρητο, οι “toxic” παρέες.

Γιατί ενώ αναγνωρίζουμε πιο εύκολα πότε μια ερωτική σχέση μας κάνει κακό, δυσκολευόμαστε πολύ περισσότερο να δούμε το ίδιο μοτίβο στις φιλίες μας. Ίσως επειδή οι παρέες συνδέονται με αναμνήσεις, νέες εμπειρίες, κοινά αστεία, εσωτερικούς κώδικες και μια αίσθηση “ανήκω κάπου”. Ίσως επειδή η φιλία, θεωρητικά, δεν έχει υποχρεώσεις, άρα «δεν μπορεί» να είναι προβληματική. Και βέβαια μπορεί δεν αποτελεί εξαίρεση και συχνά είναι .

Μια παρέα με άτομα τα οποία διαχειρίζονται τις δυσκολίες τους δημιουργώντας ίντριγκες, τσακωμούς, ζήλειες, περιττό ανταγωνισμό και κουτσομπολιά δεν χρειάζεται να είναι δραματική ή εμφανώς συγκρουσιακή. Δεν σημαίνει απαραίτητα φωνές, καβγάδες ή ξεκάθαρη απόρριψη. Μπορεί να είναι πολύ πιο ύπουλη. Είναι εκείνη η παρέα όπου τα σχόλια “για πλάκα” αφήνουν ένα μικρό βάρος μέσα σου. Όπου οι επιτυχίες σου περνούν στα ψιλά, αλλά τα λάθη σου γίνονται θέμα συζήτησης. Όπου φεύγεις από τη συνάντηση πιο κουρασμένος απ’ ό,τι ήσουν πριν πας και όχι επειδή ξενυχτήσατε.

Υπάρχουν παρέες που λειτουργούν με άγραφους κανόνες. Να μην ξεχωρίσεις πολύ. Να μην αλλάξεις πολύ. Να μην πας μπροστά αν οι άλλοι μένουν πίσω. Αν το κάνεις, θα στο θυμίσουν. Όχι απαραίτητα άμεσα, αλλά με ειρωνεία, με υπονοούμενα ή με τη σιωπή τους. Και κάπου εκεί αρχίζεις να μικραίνεις τον εαυτό σου χωρίς να το καταλάβεις. Λίγο λιγότερο ενθουσιασμό, λίγο λιγότερα όνειρα, λίγο λιγότερο “εγώ”.

Ένα, από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια μιας τέτοιας παρέας είναι η έλλειψη συναισθηματικής ασφάλειας. Δεν νιώθεις άνετα να μιλήσεις ανοιχτά. Φιλτράρεις τι θα πεις, πώς θα το πεις και σε ποιον. Υπάρχει πάντα ο φόβος ότι κάτι θα παρεξηγηθεί, θα σχολιαστεί ή θα χρησιμοποιηθεί αργότερα. Κι ενώ θεωρητικά βρίσκεσαι με φίλους, πρακτικά παίζεις έναν μικρό ρόλο για να διατηρηθεί η ισορροπία.

Και μετά υπάρχει και το χιούμορ. Το “σκληρό” χιούμορ. Εκείνο που πάντα έχει έναν στόχο κι, όλως τυχαίως, ο στόχος είσαι συχνά εσύ. Αν αντιδράσεις, είσαι υπερβολικός. Αν δεν αντιδράσεις, απλώς συνεχίζεται. Γιατί, όπως όλοι ξέρουμε, «έλα μωρέ, πλάκα κάνουμε». Η φράση που λειτουργεί σαν ασπίδα κάθε δυναμικής που σε θέλει να ρίχνεις το φως σου για να νιώσουν οι άλλοι καλύτερα.

Το πιο δύσκολο κομμάτι, όμως, δεν είναι να αναγνωρίσεις αυτή την παρέα. Είναι να την αφήσεις. Γιατί οι φιλίες δεν τελειώνουν με ξεκάθαρα φινάλε. Δεν υπάρχει επίσημος χωρισμός, ούτε κάποιο σημείο όπου και οι δύο πλευρές συμφωνούν ότι “αυτό ήταν”. Υπάρχει μόνο μια αργή απομάκρυνση, γεμάτη ενοχές και δεύτερες σκέψεις. “Μήπως είμαι εγώ το πρόβλημα;”, “μήπως το παίρνω πολύ προσωπικά;”, “μήπως έτσι είναι οι φιλίες;”.

Η αλήθεια είναι ότι οι υγιείς παρέες δεν σε κάνουν να αμφισβητείς συνεχώς την αξία σου. Δεν χρειάζεται να περπατάς στις μύτες των ποδιών σου για να χωρέσεις. Υπάρχει χώρος για εξέλιξη, αλλαγή και διαφορετικές φάσεις ζωής. Και κυρίως, υπάρχει μια αίσθηση ότι μπορείς να είσαι ο εαυτός σου, ακόμα κι αν αυτός ο εαυτός αλλάζει.

Ίσως, τελικά, να μιλάμε λιγότερο για παρέες που δεν σε κάνουν να αισθάνεσαι άνετα, γιατί είναι πιο εύκολο να τις ανεχτούμε. Είναι “η παρέα τόσα χρόνια”, “οι άνθρωποι που μεγαλώσαμε μαζί”. Αλλά το ότι κάτι είναι γνώριμο, δεν σημαίνει ότι είναι και υγιές. Και το να επιλέγεις αποστάσεις από ανθρώπους που σε βαραίνουν, δεν σε κάνει αντικοινωνικό. Σε κάνει ειλικρινή με τον εαυτό σου.

Γιατί οι φιλίες, όπως και οι σχέσεις, δεν υπάρχουν για να σε εξαντλούν. Υπάρχουν για να σου θυμίζουν ποιος είσαι, όχι για να σε κάνουν να το ξεχνάς. Και αν κάποιος σου πει ότι “υπεραναλύεις”, μπορείς απλώς να χαμογελάσεις ευγενικά. Άλλωστε, η αυτογνωσία είναι πιο cool και πιο συμπεριληπτική.