Από τις πιο γνωστές ταινίες μέχρι και τα πιο δημοφιλή τραγούδια, στην ποπ κουλτούρα μπορούμε πάντα να ξεχωρίσουμε μια συγκεκριμένη σύνδεση μεταξύ του έρωτα και του δράματος. Είναι ξεκάθαρο σε κάθε περίπτωση.
Είτε μιλάμε για εφηβικούς έρωτες είτε για κάποιο άλλο είδος, συνοδεύεται πάντα από το δράμα. Σήμερα, αυτό έχει περάσει στο υποσυνείδητο των ανθρώπων και πλέον ένας ήρεμος, σταθερός έρωτας φαντάζει… βαρετός.
Ενώ οι έρωτες οι οποίοι περιέχουν δράμα, πάντα μας τραβούν περισσότερο το ενδιαφέρον λίγο περισσότερο. Το πρόβλημα είναι πως ό,τι λειτουργεί συναρπαστικά στην αφήγηση δεν είναι απαραίτητα υγιές στην πραγματική ζωή.
Η ποπ κουλτούρα δεν εξιδανικεύει μόνο τον έρωτα. Το ίδιο κάνει συχνά και με άλλες εμπειρίες, παρουσιάζοντάς τες πιο έντονες, πιο θεαματικές και πιο ελκυστικές απ’ όσο είναι. Το βλέπουμε πολύ χαρακτηριστικά στα τυχερά παιχνίδια στο διαδίκτυο, όπου τα φρουτακια συγκαταλέγονται στα πιο δημοφιλή , ακόμη και σε demo. Τα συγκεκριμένα τυχερά παιχνίδια στη μαζική κουλτούρα εμφανίζονται συχνά ως κάτι γεμάτο ένταση και ενθουσιασμό. Για αρκετούς ανθρώπους όμως είναι απλώς μια εύκολη μορφή ψυχαγωγίας, γι’ αυτό αρκετοί δοκιμάζουν πρώτα demo εκδόσεις.
Η αφήγηση του “παθιασμένου αλλά τοξικού” έρωτα
Στην ποπ κουλτούρα, για να είναι ένας έρωτας “αληθινός και παθιασμένος”, δεν μπορεί ποτέ να είναι απλά τρυφερός. Πρέπει να υπάρχουν συγκρούσεις και εντάσεις. Επίσης είναι απαραίτητες ακραίες αντιδράσεις όπως, ζήλεια και γενικότερα τοξικές συμπεριφορές. Και όλα αυτά, παρουσιάζονται από την ποπ κουλτούρα. Εμφανίζονται ως ένδειξη χημείας ενός ζευγαριού και όχι ως σημάδια πως δύο άτομα δεν ταιριάζουν μεταξύ τους.
Έρευνες επιβεβαιώνουν τη διαπίστωση αυτή. Φαίνεται πως σχεδόν το 24% των νέων ενηλίκων επηρεάζεται από ριάλιτι και κοινωνικά δίκτυα άμεσα. Μιλάμε για παράγοντες όπως η διαμόρφωση των προσδοκιών για τις σχέσεις. Έτσι γίνεται πιο δύσκολη η αναγνώριση των ορίων ανάμεσα σε πάθος και κακοποιητική συμπεριφορά.
Αν αυτό υιοθετηθεί στην πραγματική ζωή από κάποιον, η σχέση δεν θα θυμίζει έρωτα. Θα θυμίζει μια διαρκή δοκιμασία για ηρεμία και σταθερότητα. Φυσικά, αυτό δεν είναι κάτι που ψάχνουν ενεργά οι περισσότεροι άνθρωποι. Και οι συμπεριφορές αυτές δεν αποδεικνύουν βάθος συναισθήματος, αλλά δυσκολία στη συνεννόηση, έλλειψη ορίων ή συναισθηματική ανωριμότητα.
Το κακό της υπόθεσης είναι πως αυτά τα χαρακτηριστικά και αυτές τις συμπεριφορές, η ποπ κουλτούρα επιμένει να τις “ντύνει” με ρομαντισμό και έτσι έχει πλέον δημιουργηθεί μια σύγχυση στα μυαλά των ανθρώπων ως προς το τι είναι έρωτας και τι τοξικό.
Γιατί η ποπ κουλτούρα διαμορφώνει την αντίληψή μας για την αγάπη
Η ποπ κουλτούρα επηρεάζει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την αγάπη. Για πολλούς αποτελεί μία από τις πρώτες πηγές μέσα από τις οποίες μαθαίνουν πώς «μοιάζει» ένας έρωτας. Μέσα από ταινίες, σειρές, τραγούδια και πλέον τα social media, διαμορφώνονται συγκεκριμένες ιδέες. Εκεί βλέπουμε τι θεωρείται ρομαντικό και τι είναι επιθυμητό σε μια σχέση. Βλέπουμε επίσης ποια συναισθηματική ένταση εκλαμβάνεται ως απόδειξη αληθινού συναισθήματος.
Ερευνητές προειδοποιούν πως η συστηματική υιοθέτηση των κινηματογραφικών προτύπων οδηγεί σε μη ρεαλιστικές προσδοκίες. Το τελικό αποτέλεσμα είναι να υπάρχει μειωμένη ικανοποίηση από τις αληθινές σχέσεις. Επιπλέον ενισχύονται οι “πεποιθήσεις πεπρωμένου”. Μια έρευνα της American Psychological Association έδειξε ότι το 58% των νέων ενηλίκων νιώθουν ανεπαρκείς όταν συγκρίνουν τη σχέση τους με αυτές που βλέπουν στα social media.
Αυτό συμβαίνει και επειδή η ποπ κουλτούρα λειτουργεί ως βιομηχανία περιεχομένου: βασικός της στόχος δεν είναι να παρουσιάσει τις σχέσεις όπως πραγματικά είναι ή όπως θα έπρεπε να είναι. Στόχος της είναι να κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον του κοινού. Και επειδή το δράμα τραβά περισσότερο την προσοχή από την ηρεμία, οι ιστορίες αγάπης παρουσιάζονται συχνά με υπερβολή, ένταση και συγκρούσεις.
Γι’ αυτό και τα πιο συνηθισμένα αφηγηματικά εργαλεία της ποπ κουλτούρας είναι:
- οι χωρισμοί και οι θεαματικές επιστροφές
- τα ερωτικά τρίγωνα
- οι μεγάλες παρεξηγήσεις
- οι εκρήξεις ζήλιας και possessiveness
- οι έντονες συναισθηματικές μεταπτώσεις
Όλα αυτά δίνουν ρυθμό, κορύφωση και αγωνία σε μια ιστορία. Την κάνουν πιο εθιστική, πιο απρόβλεπτη και πιο «κινηματογραφική». Όταν όμως επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά, αρχίζουν να επηρεάζουν και τις δικές μας προσδοκίες, κάνοντάς μας να συνδέουμε την αγάπη με το χάος, την ένταση και τη διαρκή αβεβαιότητα.
Η γοητεία του δράματος στις ρομαντικές αφηγήσεις
Είναι γεγονός πως το δράμα έχει τις περισσότερες φορές πιο ισχυρή δύναμη αφηγηματικά. Μιλάμε πάντα όταν τη συγκρίνουμε με την ηρεμία. Ο λόγος είναι επειδή δημιουργεί ένταση, προσφέρει αγωνία, αλλά ταυτόχρονα και συναισθηματική κορύφωση με διάρκεια.
Στις ρομαντικές αφηγήσεις παρατηρούμε συχνά πως οι συγκρούσεις, οι παρεξηγήσεις και οι έντονες αντιδράσεις έχουν συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Διατηρούν αμείωτο το ενδιαφέρον του κοινού. Έτσι το αποτέλεσμα είναι μια ιστορία να φαίνεται ότι είναι αρκετά πιο παθιασμένη και να μένει τελικά αξέχαστη.
Το δράμα επικρατεί της ηρεμίας στην αφήγηση λόγω έντασης. Οδηγεί την ποπ κουλτούρα σε υπερβολικές απεικονίσεις του έρωτα. Έτσι δημιουργούνται παρερμηνείες, καθώς το 27% έχει έρθει σε ρήξη με τον σύντροφό του λόγω προσδοκιών που διαμορφώθηκαν από ταινίες.
Συνηθισμένα μοτίβα της ποπ κουλτούρας που κάνουν δύσκολα διακριτά τα όρια αγάπης και δράματος
Ο περισσότερος κόσμος έρχονται σε επαφή με την ποπ κουλτούρα αρκετά νωρίς, δηλαδή πριν αποκτήσει ο ίδιος προσωπικά ερωτικές εμπειρίες. Βλέπουμε λοιπόν πως ταινίες, σειρές και τραγούδια δεν λειτουργούν μόνο προσφέροντάς μας ψυχαγωγία, αλλά και ως ένα πρώτο «μάθημα» με το οποίο γνωρίζουμε την αγάπη. Θα πρέπει να σημειώσουμε ωστόσο πως αρκετές από αυτές τις αφηγήσεις παρουσιάζουν ως ρομαντικά κάποια μοτίβα. Αυτό αποτελεί πρόβλημα καθώς στην πραγματική ζωή συνδέονται περισσότερο με έννοιες όπως η αστάθεια, η ανασφάλεια, καθώς επίσης και η συναισθηματική ένταση.
Όσο πιο συχνά βλέπουμε αυτά τα μοτίβα, τόσο πιο εύκολο είναι να τα μπερδέψουμε με τον ρομαντισμό. Παρατηρούμε πολύ συχνά παράλληλα ότι η ένταση εμφανίζεται ως απόδειξη της αγάπης. Στην πραγματικότητα βέβαια δείχνει ακριβώς το αντίθετο.
Γιατί αισθανόμαστε έλξη στις δραματικές σχέσεις
Οι δραματικές σχέσεις έχουν την τάση να μας ελκύουν. Αυτό συμβαίνει επειδή πολλές φορές η ένταση και η αβεβαιότητα δημιουργούν την αίσθηση ότι ζούμε κάτι πολύ δυνατό. Το αποτέλεσμα είναι να μπερδεύει κανείς τις συνεχείς συναισθηματικές μεταπτώσεις με το πάθος και το βάθος. Στην πραγματικότητα αυτό φανερώνει απλά την αστάθεια.
Αντίθετα, η αγάπη όταν είναι υγιής και δεν βασίζεται σε κρίσεις και σε ακραίες αντιδράσεις, φαίνεται να είναι σημαντική. Μπορεί ενδεχομένως να είναι λιγότερο θεαματική, αλλά από την άλλη προσφέρει κάτι πολύ πιο ουσιαστικό. Συγκεκριμένα, προσφέρει σταθερότητα, ασφάλεια και χώρο στον οποίο έχουμε τη δυνατότητα να αισθανθούμε πραγματικά ο εαυτός μας.
Οι συνέπειες της σύγχυσης αυτής στην πραγματική μας ζωή
Τα κοινωνικά δίκτυα ενισχύουν ακόμη περισσότερο τη σύγχυση που εκδηλώνεται ανάμεσα στην αγάπη και το δράμα στα νεαρά άτομα στις μέρες μας. Ο έρωτας παρουσιάζεται πολλές φορές ως ένα διαρκές θέαμα που οφείλει μάλιστα να είναι έντονο, εντυπωσιακό και να φαίνεται συνέχεια προς τα έξω. Μέσα από βίντεο στο TikTok, στις δημοσιεύσεις στο Instagram, στα memes που αφορούν τις σχέσεις αλλά και σε δημοφιλείς αφηγήσεις, πολύς κόσμος αρχίζει να θεωρεί πως μια σχέση έχει αξία μόνο όταν προκαλεί έντονα συναισθήματα, αλλά και προσφέροντας διαρκή επιβεβαίωση.
Ωστόσο, κάτι τέτοιο επηρεάζει τις πραγματικές σχέσεις. Ουσιαστικά δημιουργεί μη ρεαλιστικές προσδοκίες και με τον τρόπο αυτόν η σταθερότητα μπορεί να εκλαμβάνεται ως βαρεμάρα. Αντίστοιχα, η ηρεμία μπορεί να θεωρείται ως έλλειψη πάθους και η ασφάλεια ως κάτι λιγότερο σημαντικό σε σχέση με την ένταση. Έτσι λοιπόν γίνεται πιο δύσκολο να αναγνωρίσουμε τι είναι πραγματικά υγιές και τι μοιάζει απλά ελκυστικό σε εμάς ως μια απλή εικόνα.
Βγάζοντας χρήσιμα συμπεράσματα
Είναι σίγουρο πως η ποπ κουλτούρα δεν δημιούργησε από μόνη της τις λανθασμένες αντιλήψεις μας που σχηματίζουμε σήμερα για τον έρωτα. Συνέβαλε βέβαια σίγουρα στο να τις ενισχύσει. Όταν βλέπουμε την αγάπη συνέχεια να ταυτίζεται με το χάος, τη ζήλια, την εμμονή και τη διαρκή αναστάτωση, τότε ακριβώς αρχίζουμε σχεδόν ασυναίσθητα να πιστεύουμε ότι χωρίς δράμα δεν μπορεί ουσιαστικά να υπάρξει πραγματικό συναίσθημα.
Ποια είναι η λύση στο πρόβλημα αυτό; Οφείλουμε από την πλευρά μας να αναγνωρίζουμε τι είναι εκείνο που αποτελεί κινηματογραφικό θέαμα, τι αποτελεί αντίστοιχα πραγματική ζωή και ποιες μπορούν να είναι τελικά οι ρεαλιστικές προσδοκίες.
