Με το ταίρι μου αποφασίσαμε να πάμε να κάνουμε εξετάσεις για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Τόσο απλά. Πας, κάνεις τις απαραίτητες εξετάσεις, ανάλογα με το τι ελέγχεται μπορεί να χρειαστεί αίμα, ούρα ή άλλο δείγμα, και μετά περιμένεις. Και κάπου εκεί αρχίζει το άγχος. Γιατί αυτή η αναμονή είναι αγχωτική, ακόμη κι όταν πιστεύεις ότι τα έχεις κάνει όλα «σωστά».
Θεωρητικά πάντα. Γιατί, όταν άρχισα να συζητάω περισσότερο με τους γιατρούς και να κάνω ερωτήσεις, συνειδητοποίησα κάτι που με προβλημάτισε περισσότερο από τις ίδιες τις εξετάσεις: πόσο ελλιπής ήταν τελικά η ενημέρωσή μου γύρω από τα ΣΜΝ. Και τότε σκέφτηκα: γιατί; Δεν κάνουμε σεξ; Δεν είμαστε σεξουαλικά ενεργοί; Γιατί, λοιπόν, δυσκολευόμαστε τόσο πολύ να μιλήσουμε για τη σεξουαλική μας υγεία;
Και, όπως φαίνεται, η έλλειψη ενημέρωσης δεν είναι μόνο δική μου εντύπωση. Σε ελληνική μελέτη του 2021, στην οποία συμμετείχαν 1.833 νέοι ηλικίας 18 έως 30 ετών, το 48,6% δήλωσε ότι δεν είχε εξεταστεί ποτέ για ΣΜΝ, ενώ υπήρχαν σημαντικά κενά και στις γνώσεις γύρω από τους τρόπους μετάδοσης. Δηλαδή, μιλάμε για ανθρώπους που κάνουν σεξ, αλλά σχεδόν οι μισοί δεν είχαν εξεταστεί ποτέ. Και ίσως αυτό συμβαίνει επειδή γύρω από τα ΣΜΝ δεν υπάρχει μόνο άγνοια. Υπάρχει και ντροπή.
Μια ντροπή που αλλάζει μορφή ανάλογα με το αν είσαι single ή αν βρίσκεσαι σε σχέση. Αν είσαι single και πεις ότι πας να κάνεις εξετάσεις, μπορεί κάποιος να υποθέσει ότι είχες «πολλούς» συντρόφους, ότι δεν πρόσεχες ή ότι κάτι συνέβη. Αλλά γιατί ο αριθμός των σεξουαλικών μας συντρόφων πρέπει να αποτελεί λόγο ντροπής; Δεν είναι ντροπή να έχεις πολλούς συντρόφους. Δεν είναι ντροπή να είσαι single και να απολαμβάνεις τη σεξουαλική σου ζωή.
Αυτό που έχει σημασία είναι η συναίνεση, η ενημέρωση, η προστασία και η φροντίδα για την υγεία τη δική μας και των ανθρώπων με τους οποίους ερχόμαστε σε επαφή. Η σεξουαλική υπευθυνότητα δεν μετριέται στον αριθμό των συντρόφων. Μετριέται στον τρόπο που φροντίζουμε τον εαυτό μας και τους άλλους. Η επιστημονική βιβλιογραφία έχει αναγνωρίσει το στίγμα γύρω από τα ΣΜΝ ως πραγματικό εμπόδιο στην εξέταση και στην αναζήτηση υπηρεσιών πρόληψης. Και αυτό είναι σημαντικό: η ντροπή δεν μένει μόνο στο επίπεδο ενός άβολου σχολίου. Μπορεί τελικά να επηρεάσει το αν κάποιος θα εξεταστεί.
Και μετά υπάρχουν τα ζευγάρια. Εκεί το στίγμα αποκτά άλλη μορφή. «Γιατί θέλετε να εξεταστείτε — δεν εμπιστεύεστε ο ένας τον άλλον;» Σαν δύο άνθρωποι που βρίσκονται σε μια σταθερή σχέση να μην έχουν λόγο να ελέγξουν τη σεξουαλική τους υγεία. Σαν το να προτείνεις εξετάσεις στον σύντροφό σου να σημαίνει ότι τον υποψιάζεσαι. Και αν μια εξέταση βγει θετική;
Τότε μπορεί να εμφανιστεί ένας ακόμη μεγαλύτερος φόβος: «Θα νομίζει ότι τον απάτησα;» Κι εδώ υπάρχει κάτι που πρέπει να λέμε πολύ πιο συχνά: ένα θετικό αποτέλεσμα δεν είναι τεστ πίστης. Δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη απιστίας ούτε ηθική ετυμηγορία για έναν άνθρωπο.
Με απλά λόγια, μπορεί κάποιος να έχει μια λοίμωξη και να μην το γνωρίζει. Και αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι εξετάσεις δεν θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται σαν ανάκριση για το ποιος έκανε τι και πότε. Κι όμως, ο φόβος της αντίδρασης του άλλου είναι υπαρκτός. Συστηματική ανασκόπηση 32 μελετών σχετικά με την ενημέρωση ενός σεξουαλικού συντρόφου για ένα ΣΜΝ έδειξε ότι ανάμεσα στους λόγους για τους οποίους κάποιοι δυσκολεύονται να μιλήσουν είναι ο φόβος της αντίδρασης, της απόρριψης ή ακόμη και του τέλους της σχέσης. Κάπως έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.
Ο single φοβάται μήπως χαρακτηριστεί «εύκολος» ή ανεύθυνος. Ο άνθρωπος που βρίσκεται σε σχέση φοβάται μήπως θεωρηθεί άπιστος. Πρώτα, λοιπόν, ντρεπόμαστε να εξεταστούμε. Μετά φοβόμαστε το αποτέλεσμα. Και αν το αποτέλεσμα είναι θετικό, μπορεί να φοβόμαστε ακόμη περισσότερο να ενημερώσουμε τον άνθρωπο που πρέπει να γνωρίζει.
Το παράδοξο είναι ότι δεν ντρεπόμαστε εξίσου για το πόσο λίγα γνωρίζουμε. Ίσως, λοιπόν, δεν είναι ότι δεν θέλουμε να μάθουμε. Ίσως είναι ότι δεν μάθαμε ποτέ να συζητάμε αυτά τα θέματα φυσιολογικά. Μεγαλώσαμε ακούγοντας «να προσέχεις», χωρίς να μαθαίνουμε πάντα τι ακριβώς σημαίνει αυτό. Μάθαμε να φοβόμαστε τα ΣΜΝ, αλλά όχι απαραίτητα να τα καταλαβαίνουμε.
Προσωπικά, μετά από αυτή τη διαδικασία, μεγαλύτερη ντροπή ένιωσα για όλα όσα δεν γνώριζα παρά για το γεγονός ότι πήγα να κάνω τις εξετάσεις μου. Και ίσως εκεί πρέπει να αλλάξει η συζήτηση. Το να κάνεις σεξ δεν είναι ντροπή. Το να είσαι single δεν είναι ντροπή. Το να έχεις πολλούς συντρόφους δεν είναι ντροπή.
Το να βρίσκεσαι σε σχέση και να θέλεις να εξεταστείς δεν σημαίνει ότι δεν εμπιστεύεσαι τον άνθρωπό σου. Και ένα θετικό αποτέλεσμα δεν είναι τεστ πίστης. Αντί, λοιπόν, να ρωτάμε «με πόσους έχεις πάει;», «γιατί θέλεις να εξεταστείς;» ή «ποιος απάτησε ποιον;», ίσως πρέπει να αρχίσουμε να ρωτάμε κάτι πιο ουσιαστικό: ενημερωνόμαστε, προστατευόμαστε, εξεταζόμαστε, μπορούμε να μιλήσουμε ανοιχτά με τους ανθρώπους με τους οποίους κάνουμε σεξ; Γιατί ίσως τελικά το πραγματικό ταμπού να μην είναι τα ΣΜΝ. Είναι ότι, ενώ το σεξ αποτελεί φυσιολογικό κομμάτι της ζωής μας, εξακολουθούμε να δυσκολευόμαστε τόσο πολύ να μιλήσουμε για την υγεία που το συνοδεύει.
Συντάκτης: Ερμιόνη Φράγκου
