Υπάρχουν μέρες που νιώθεις ότι μιλάς στον τοίχο. Τέλεια. Γιατί αν το παιδί σου άκουγε πάντα, κάτι θα πήγαινε ύποπτα λάθος. Τα παιδιά δεν γεννήθηκαν για να είναι ήσυχα project επιβεβαίωσης, ούτε για να εκτελούν εντολές. Γεννήθηκαν για να γίνουν άνθρωποι. Και οι άνθρωποι αμφισβητούν…
Κάπως έτσι, συχνά μπορεί να λες «όχι» και να κάνει «ίσως», να λες «τώρα» και να απαντά «σε λίγο», να λες «έλα» και να σε κοιτάει, συνεχίζοντας αυτό που έκανε. Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε ενοχές, θυμό και κούραση, σκέφτεσαι: Τι κάνω λάθος; Γιατί δεν με ακούει;
Ας σου πω κάτι που δε λέγεται συχνά: Το παιδί που δε σε ακούει πάντα, δεν είναι κακομαθημένο. Είναι ζωντανό.
1) Γιατί μαθαίνει να έχει φωνή – δε μεγαλώνεις στρατιωτάκι
Ένα παιδί που διαφωνεί, που αντιστέκεται, που δεν υπακούει μηχανικά, μαθαίνει κάτι πολύτιμο: ότι η γνώμη του έχει αξία και δεν εκπαιδεύεται μηχανικά. Δεν μεγαλώνει για να γίνει «βολικό». Μεγαλώνει για να γίνει άνθρωπος που ξέρει να μιλά, να λέει όχι, να διεκδικεί χώρο. Και αυτό, όσο κι αν κουράζει τώρα, αύριο θα το προστατεύσει. Γιατί μαθαίνει να σκέφτεται πριν υπακούσει — και αυτό είναι επικίνδυνο μόνο για όσους θέλουν ανθρώπους εύκολους.
2) Γιατί δε φοβάται να σε απογοητεύσει – δε φοβάται την εξουσία σου
Τα παιδιά που φοβούνται υπερβολικά να μη στεναχωρήσουν τους γονείς τους μεγαλώνουν συχνά με ένα βάρος: να είναι πάντα «καλά παιδιά». Όταν το παιδί σου τολμά να μην σε ακούσει, σου δείχνει ότι νιώθει ασφαλές. Ότι η αγάπη σου δεν εξαρτάται από την υπακοή του. Και αυτό είναι τεράστια βάση ψυχικής υγείας. Όχι, ο φόβος δεν είναι σεβασμός. Ο πραγματικός σεβασμός φαίνεται όταν το παιδί διαφωνεί και μένει στη σχέση.
3) Γιατί δοκιμάζει τα όριά του (και τα δικά σου)
Η ανυπακοή δεν είναι επίθεση. Είναι πείραμα. Το παιδί δοκιμάζει: μέχρι πού φτάνω; Τι γίνεται αν επιμείνω; Ποιος είμαι; Και εσύ, μέσα από αυτό, μαθαίνεις να θέτεις όρια όχι με φόβο, αλλά με παρουσία. Όχι με φωνές, αλλά με σταθερότητα. Μαθαίνεις ότι η επικοινωνία είναι το κλειδί.
4) Γιατί δεν εκπαιδεύεται να υπακούει σε όλους – δεν είναι το «καλό παιδί»
Ένα παιδί που ακούει τυφλά, αύριο μπορεί να ακούει και λάθος ανθρώπους. Το παιδί που σκέφτεται, αμφισβητεί, κοντράρει — αύριο θα ξέρει να πει «όχι» εκεί που πρέπει. Και αυτό, ειδικά στον κόσμο που ζούμε, είναι δύναμη. Όχι πρόβλημα. Το «καλό παιδί» συνήθως είναι αυτό που καταπίνει τα πάντα: συναισθήματα, θυμό, ανάγκες. Και κάπου εκεί, στην ενήλικη ζωή, πληρώνει τον λογαριασμό.
5) Γιατί σου δείχνει ποιος πραγματικά είναι
Η ανυπακοή είναι χαρακτήρας που χτίζεται. Πείσμα, ευαισθησία, ένταση, δημιουργικό χάος. Δεν είναι πάντα εύκολο να μεγαλώνεις ένα παιδί που δεν χωράει σε καλούπια. Αλλά είναι προνόμιο. Γιατί βλέπεις μπροστά σου έναν άνθρωπο που δεν φοβάται να είναι ο εαυτός του. Και αύριο-μεθαύριο θα ξέρει να πει όχι στον λάθος φίλο, στον λάθος σύντροφο, στον λάθος εργοδότη. Στον λάθος άνθρωπο που θα προσπαθήσει να το ελέγξει. Η ανυπακοή σήμερα είναι το «όχι» που θα το σώσει αύριο.
6) Γιατί σου μαθαίνει κι εσένα κάτι – δε μεγαλώνει για να σε βολεύει
Σε αναγκάζει να σταματήσεις, να σκεφτείς, να διαλέξεις τις μάχες σου. Να ρωτήσεις: το θέλω αυτό επειδή είναι σημαντικό ή επειδή έτσι έμαθα; Το παιδί που δεν ακούει πάντα σε ξεβολεύει — και σε εξελίσσει. Μεταξύ μας, καταλαβαίνω πόσο ανάγκη έχεις εκείνα τα ήρεμα απογεύματα και παρακαλάς για λίγη ώρα ηρεμίας. Αλλά το παιδί δεν σου χρωστάει άνεση. Εσύ του χρωστάς ειλικρίνεια.
Σε καμία περίπτωση, βέβαια, δε μιλάω για παιδιά χωρίς όρια. Δε μιλάω για χάος, ασέβεια ή «κάνει ό,τι θέλει». Μιλάω για όρια που δεν μπαίνουν με φόβο, αλλά με παρουσία. Για κανόνες που εξηγούνται, όχι που επιβάλλονται με απειλή. Για γονείς που αντέχουν τη διαφωνία χωρίς να τη βαφτίζουν ασέβεια. Είναι άλλο το παιδί χωρίς όρια και άλλο το παιδί χωρίς άποψη. Το πρώτο χάνεται, το δεύτερο ξέρει πού πατά. Και ναι — θέλω το παιδί μου να με ακούει όταν κινδυνεύει, όταν αφορά την ασφάλειά του και τις αξίες μας. Αλλά δεν το θέλω σιωπηλό. Δεν το θέλω βολικό. Δεν το θέλω εκπαιδευμένο να καταπίνει.
Δεν μεγαλώνεις ένα παιδί για να σε ακούει πάντα. Το μεγαλώνεις για να ακούει τον εαυτό του. Για να ξέρει πότε να συνεργάζεται και πότε να αντιστέκεται. Για να μην σωπαίνει από φόβο και να μην υποτάσσεται από ανάγκη. Κάποιες μέρες θα κουραστείς. Κάποιες θα θυμώσεις. Κάποιες θα νιώσεις ότι αποτυγχάνεις. Αλλά μια μέρα θα δεις μπροστά σου έναν άνθρωπο που στέκεται όρθιος, που δεν χειραγωγείται εύκολα, που ξέρει να αγαπά χωρίς να χάνεται και να σέβεται χωρίς να ακυρώνεται.
Ένα παιδί με όρια και φωνή δεν γίνεται εύκολος άνθρωπος. Γίνεται ελεύθερος άνθρωπος.
Συντάκτης: Έλενα Τσάνου
