Υπάρχουν πράγματα που δεν φαίνονται σε μια φωτογραφία οικογενειακής ευτυχίας. Δεν αποτυπώνονται στα stories, ούτε στις γιορτινές συγκεντρώσεις. Είναι οι ώρες που δεν μετριούνται. Η κούραση που δεν δηλώνεται. Η σκέψη που τρέχει ασταμάτητα στο πίσω μέρος του μυαλού.
Σύμφωνα με έρευνες – μεταξύ αυτών και δεδομένα από το University of Michigan Institute for Social Research – οι παντρεμένες γυναίκες καταλήγουν να αναλαμβάνουν, κατά μέσο όρο, περίπου επτά επιπλέον ώρες οικιακής εργασίας την εβδομάδα, σε σύγκριση με όταν ήταν ανύπαντρες. Την ίδια στιγμή, πολλοί άνδρες μειώνουν ελαφρώς τον χρόνο που αφιερώνουν στις δουλειές του σπιτιού μετά τον γάμο. Επτά ώρες. Σχεδόν μία ολόκληρη εργάσιμη ημέρα.
Αλλά το θέμα δεν είναι μόνο αριθμητικό. Δεν αφορά αποκλειστικά το σφουγγάρισμα, το μαγείρεμα ή το πλύσιμο. Αφορά το λεγόμενο mental load — το ψυχικό φορτίο της διαρκούς διαχείρισης. Ποιος θα θυμηθεί το ραντεβού στον παιδίατρο; Ποιος θα παρατηρήσει ότι τελείωσε το γάλα; Ποιος θα οργανώσει τις διακοπές, το πρόγραμμα του παιδιού, τα γενέθλια, τις υποχρεώσεις;
Η οικιακή εργασία έχει δύο επίπεδα: το ορατό και το αόρατο. Το ορατό είναι αυτό που «φαίνεται» όταν γίνεται. Το αόρατο είναι αυτό που, αν δεν γίνει, όλα καταρρέουν — αυτό που κάνει ένα σπίτι πραγματικά λειτουργικό. Και εδώ βρίσκεται η ουσία. Πολλά ζευγάρια ξεκινούν με την πρόθεση της ισονομίας. Δηλώνουν σύγχρονα, προοδευτικά και συνειδητοποιημένα. Ωστόσο, μέσα στην καθημερινότητα, οι παραδοσιακοί ρόλοι συχνά επανεμφανίζονται σιωπηλά. Όχι απαραίτητα από πρόθεση, αλλά από συνήθεια, κοινωνική μάθηση, βαθιά ριζωμένες προσδοκίες.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η γυναίκα αναμένεται να «βλέπει» τι πρέπει να γίνει, ενώ ο άνδρας αναμένεται περιμένει να του ζητηθεί. Και εκεί γεννιέται η ανισορροπία που προκύπτει από το στερεότυπο. Γιατί η ευθύνη της υπενθύμισης είναι ήδη ευθύνη. Αν πρέπει να ζητήσεις βοήθεια, εξακολουθείς να κουβαλάς τη διαχείριση. Δεν είναι μόνο το «κάνω», είναι το «σκέφτομαι να γίνει». Με τον καιρό, αυτή η διαρκής εγρήγορση δημιουργεί ψυχική κόπωση. Δεν είναι τυχαίο που πολλές γυναίκες περιγράφουν ότι δεν κουράζονται μόνο σωματικά, αλλά νιώθουν πως «δεν σταματά ποτέ το μυαλό τους». Η οργάνωση ενός σπιτιού είναι project management πλήρους απασχόλησης — απλώς χωρίς μισθό και χωρίς αναγνώριση.
Το ζήτημα, όμως, δεν είναι να στηθεί ένα δικαστήριο μέσα στον γάμο. Δεν είναι θέμα κατηγορίας. Είναι θέμα επίγνωσης και αντίληψης. Όταν ένα ζευγάρι καθίσει ειλικρινά και καταγράψει τι πραγματικά σημαίνει «λειτουργεί το σπίτι», συχνά εκπλήσσεται. Η ισότητα δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι λίστα, είναι χρόνος, είναι ευθύνη. Και η λύση δε βρίσκεται στο να «βοηθά» ο ένας τον άλλον. Η λέξη «βοήθεια», άλλωστε, υπονοεί ότι κάποιος έχει την κύρια ευθύνη. Η ουσία είναι η συνιδιοκτησία. Το σπίτι, τα παιδιά, η καθημερινότητα δεν είναι έργο ενός ατόμου με υποστηρικτικό ρόλο από τον άλλο· είναι ένα κοινό πεδίο.
Η ανακατανομή ξεκινά από τρεις βασικές παραδοχές:
Πρώτον, ότι η ψυχική εργασία είναι εργασία.
Δεύτερον, ότι η πρόθεση ισότητας δεν αρκεί χωρίς πρακτική εφαρμογή.
Τρίτον, ότι οι ρόλοι μπορούν να επαναδιαπραγματευτούν.
Μικρές αλλαγές έχουν μεγάλη σημασία: σταθερός διαμοιρασμός ευθυνών, όχι εκ περιτροπής «χάρες». Ανάληψη ολόκληρων τομέων από τον καθένα, ώστε να μοιράζεται και το mental load — όχι μόνο η εκτέλεση. Γιατί, τελικά, η ισορροπία δε φαίνεται μόνο στο ποιος κρατά τη σκούπα. Φαίνεται στο ποιος κουβαλά την ευθύνη όταν κανείς δεν κοιτά. Οι επτά ώρες δεν είναι απλώς χρόνος. Είναι ενέργεια. Είναι συναισθηματικός χώρος. Είναι προσωπικός χρόνος που χάνεται — από ξεκούραση, δημιουργικότητα, επαγγελματική εξέλιξη ή απλώς από το δικαίωμα να μη σκέφτεσαι για λίγο τίποτα.
Στο τέλος της μέρας, όλο αυτό αποτελεί τη βάση του γάμου και, σε έναν βαθμό, προδιαγράφει και την πορεία του. Γιατί όταν το μυαλό σου δεν σταματά ποτέ, σταδιακά και χωρίς να το καταλάβεις, αρχίζεις να βλέπεις τον σύντροφό σου ως ακόμη μία ευθύνη. Όχι γιατί είναι βάρος ή δεν σε αγαπάει ή δεν προσπαθεί — αλλά γιατί εσύ είσαι ήδη υπερφορτωμένη. Και τότε είναι που έρχεται εκείνη η λεπτή ρωγμή στη σχέση. Όταν σου λέει «έχεις αλλάξει» κι εσύ δεν ξέρεις πώς να του εξηγήσεις ότι δεν άλλαξες — απλώς εξαντλήθηκες. Ότι η επιθυμία δεν εξαφανίστηκε· πνίγηκε σε λίστες, προγράμματα και υποχρεώσεις.
Κακά τα ψέματα, δεν μπορείς να νιώθεις ερωτισμό όταν νιώθεις μόνη στη διαχείριση. Η έλξη δεν ζει εκεί όπου υπάρχει ανισορροπία. Ανθίζει εκεί όπου υπάρχει θαυμασμός. Και ο θαυμασμός γεννιέται όταν βλέπεις τον άλλον να στέκεται δίπλα σου — όχι απέναντι, όχι πίσω, όχι βοηθητικά, αλλά σαν ομάδα. Γιατί το «πες μου τι να κάνω» δεν είναι ισότητα. Ισότητα είναι να το δεις μόνος σου. Να θυμηθείς. Να οργανώσεις. Να αναλάβεις — όχι για να μη σου γκρινιάξει, αλλά γιατί είναι και δικό σου.
Η ισότητα μέσα σε ένα σπίτι δεν είναι πολιτική θεωρία. Είναι ερωτική πράξη. Αυτό, τελικά, είναι το πραγματικό τεστ μιας σχέσης. Όχι πόσα λόγια αγάπης ειπώθηκαν. Όχι πόσες φωτογραφίες ανέβηκαν ή πόσο δεμένο δείχνει ένα ζευγάρι προς τα έξω — αλλά πόσο ελαφριά νιώθει ο καθένας μέσα σε αυτή. Και ίσως το πιο σημαντικό: η ισότητα στο σπίτι διαμορφώνει και τα πρότυπα της επόμενης γενιάς. Τα παιδιά μαθαίνουν όχι από όσα λέμε, αλλά από όσα βλέπουν.
Ο γάμος δεν πρέπει να αυξάνει το βάρος του ενός. Πρέπει να το μοιράζει. Και αυτό δεν είναι ρομαντική ιδέα. Είναι καθημερινή επιλογή. Γιατί ο σωστός σύντροφος δε σου προσθέτει βάρος — σου παίρνει λίγο από αυτό, πριν καν του το ζητήσεις.
Συντάκτης: Έλενα Τσάνου
