Υπάρχουν άνθρωποι που δε νιώθουν την αξία τους αν δεν τους την καθρεφτίσει κάποιος άλλος. Δεν αρκεί να είναι καλοί στη δουλειά τους. Πρέπει να τους το πουν. Δεν αρκεί να είναι όμορφοι. Πρέπει να το δουν στα μάτια κάποιου. Δεν αρκεί να αγαπιούνται. Πρέπει να το επιβεβαιώνουν συνεχώς. Και κάπως έτσι, η αυτοεκτίμηση μετατρέπεται σε δημόσιο δημοψήφισμα. Ένα compliment και πετάς. Ένα αδιάφορο ύφος και πέφτεις ψυχολογικά για μέρες. Ένα «σε θέλω» και νιώθεις ασφαλής. Ένα «seen» και ξεκινά εσωτερική κατάρρευση στις 2 το βράδυ. Και το πιο ύπουλο κομμάτι; Το έχεις συνηθίσει τόσο πολύ, που νομίζεις ότι έτσι λειτουργούν όλοι.
External validation: όταν ο καθρέφτης σου είναι οι άλλοι
Στην ψυχολογία λέγεται external validation dependence. Με απλά λόγια; Η αξία σου εξαρτάται από την αντίδραση των άλλων. Δεν αρκεί να πιστεύεις κάτι για τον εαυτό σου. Πρέπει να στο επιβεβαιώσει κάποιος. Να σου πουν ότι είσαι όμορφος. Να σου δείξουν ότι σε θέλουν. Να πάρεις αντίδραση, attention, αποδοχή. Αλλιώς κάτι μέσα σου δεν «γράφει». Και κάπου εκεί ξεκινάει η εξάρτηση. Γιατί η αυτοεκτίμησή σου δεν χτίζεται εσωτερικά. Νοικιάζεται εξωτερικά.
Το dopamine economy των social media
Τα social media δεν δημιούργησαν την ανάγκη για validation. Απλά την έκαναν 24ωρο σύστημα επιβράβευσης. Likes. Views. Replies. Reaction emojis. Μικρές δόσεις ντοπαμίνης που σε εκπαιδεύουν να μετράς την αξία σου αριθμητικά.
Και κάπου εκεί αρχίζεις να λειτουργείς σαν προϊόν. Δεν ανεβάζεις τι σου αρέσει. Ανεβάζεις τι θα «πάει καλά». Δεν λες τι σκέφτεσαι. Λες τι θα πάρει αποδοχή. Και χωρίς να το καταλάβεις, αρχίζεις να χτίζεις προσωπικότητα based on audience retention.
Approval addiction: ο εθισμός στο να σε εγκρίνουν
Η ανάγκη για αποδοχή είναι ανθρώπινη. Ο εθισμός σε αυτήν όμως είναι άλλο πράγμα. Γιατί δεν μιλάμε πια για χαρά όταν σε εκτιμούν. Μιλάμε για ανάγκη επιβίωσης.
Αν κάποιος απομακρυνθεί, πανικοβάλλεσαι. Αν δεν πάρεις απάντηση, υπεραναλύεις. Αν δεν σε επιβεβαιώσουν, πέφτεις. Και ξαφνικά, οι άλλοι αποκτούν τεράστια εξουσία πάνω σου χωρίς καν να το ξέρουν. Γιατί τους έδωσες το δικαίωμα να καθορίζουν πώς βλέπεις τον εαυτό σου.
People pleasing: η πιο socially acceptable αυτοεγκατάλειψη
Το people pleasing δεν είναι «καλοσύνη». Είναι στρατηγική επιβίωσης. Μαθαίνεις να διαβάζεις τους άλλους, να προσαρμόζεσαι, να μη δυσαρεστείς, να λες αυτό που πρέπει για να μη χάσεις την αποδοχή.
Και φαίνεσαι εύκολος άνθρωπος. Στην πραγματικότητα όμως είσαι μόνιμα σε επιφυλακή. Γιατί δεν λειτουργείς με βάση το «τι θέλω». Λειτουργείς με βάση το «τι θα με κρατήσει αποδεκτό». Και αυτό είναι εξαντλητικό.
Attachment wounds: όταν η αποδοχή έγινε ανάγκη από μικρός
Πολλοί άνθρωποι δεν έμαθαν ποτέ να νιώθουν αρκετοί χωρίς επιβεβαίωση. Γιατί μεγάλωσαν με conditional acceptance. Αγάπη όταν ήσουν «καλός». Αποδοχή όταν απέδιδες. Προσοχή όταν ικανοποιούσες.
Οπότε το νευρικό σου σύστημα έμαθε κάτι πολύ απλό: «Για να αξίζω, πρέπει να με εγκρίνουν». Και μετά απορείς γιατί ένα μήνυμα μπορεί να σου καταστρέψει ολόκληρη τη μέρα. Δεν είναι υπερβολή. Είναι conditioning.
Self-objectification: βλέπεις τον εαυτό σου σαν project προς αξιολόγηση
Κάποια στιγμή σταματάς να ζεις. Και αρχίζεις να παρατηρείς τον εαυτό σου να ζει. Πώς φαίνεσαι. Πώς μιλάς. Αν άρεσες. Αν εντυπωσίασες. Αυτό λέγεται self-objectification. Δεν είσαι πλέον άνθρωπος μέσα στην εμπειρία. Είσαι performance manager του εαυτού σου. Και κουράζεσαι χωρίς να καταλαβαίνεις γιατί. Γιατί δεν χαλαρώνεις ποτέ πραγματικά. Είσαι συνέχεια υπό αξιολόγηση. Ακόμα κι όταν είσαι μόνος.
Το validation δεν κρατάει ποτέ αρκετά
Εδώ είναι το πιο άβολο σημείο. Ακόμα κι όταν παίρνεις validation… δεν σε γεμίζει για πολύ. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν σου το δίνουν αρκετά. Το πρόβλημα είναι ότι δεν το πιστεύεις εσωτερικά. Οπότε χρειάζεσαι κι άλλο. Κι άλλο. Κι άλλο. Ένα ακόμα μήνυμα. Μία ακόμα επιβεβαίωση. Ένα ακόμα «σε θέλω». Είναι emotional bottomless pit. Τίποτα δεν μένει μέσα αρκετά.
Rejection sensitivity: όταν η απόρριψη μοιάζει με προσωπική καταστροφή
Άτομα με υψηλή ανάγκη validation συχνά έχουν και rejection sensitivity. Δηλαδή υπερευαισθησία στην απόρριψη.
Ένα ψυχρό ύφος αρκεί για να σκεφτείς:
«έκανα κάτι λάθος»
«δεν με θέλει»
«δεν είμαι αρκετός»
Ο εγκέφαλος δεν επεξεργάζεται την απόρριψη σαν ένα φυσιολογικό κομμάτι της ζωής. Τη βιώνει σαν απειλή για την αξία σου. Και κάπως έτσι, κάθε κοινωνική αλληλεπίδραση αποκτά υπερβολικό βάρος.
Το πιο θλιβερό κομμάτι: χάνεις τον πραγματικό εαυτό σου
Όταν προσαρμόζεσαι συνέχεια για να πάρεις αποδοχή, κάποια στιγμή δεν ξέρεις καν τι είσαι χωρίς αυτήν. Τι σου αρέσει πραγματικά; Τι πιστεύεις; Τι θέλεις όταν δεν προσπαθείς να αρέσεις;
Και εκεί αρχίζει το κενό. Γιατί πέρασες τόσο καιρό χτίζοντας versions του εαυτού σου για τους άλλους, που ξέχασες να έχεις σχέση με τον κανονικό.
Η σκληρή αλήθεια που δεν θα σου αρέσει
Όσο χρειάζεσαι τους άλλους για να νιώσεις αρκετός, θα είσαι εύκολα χειρίσιμος. Γιατί όποιος ελέγχει την επιβεβαίωση, ελέγχει και εσένα. Ένα μήνυμα μπορεί να σε ανεβάσει. Μια αδιαφορία να σε διαλύσει.
Αυτό δεν είναι αυτοεκτίμηση. Είναι emotional outsourcing. Έχεις δώσει τη διαχείριση της αξίας σου σε εξωτερικό συνεργάτη.
Συμπέρασμα: Δεν είναι αυτοπεποίθηση αν χρειάζεται κοινό
Το validation είναι ωραίο. Όλοι το θέλουμε. Το πρόβλημα ξεκινάει όταν δεν μπορείς να λειτουργήσεις χωρίς αυτό. Όταν χρειάζεσαι συνέχεια επιβεβαίωση για να νιώσεις ότι υπάρχεις. Γιατί τότε δεν ζεις με βάση το ποιος είσαι. Ζεις με βάση την ανταπόκριση. Και αυτό είναι επικίνδυνο. Γιατί οι άνθρωποι αλλάζουν γνώμη. Απομακρύνονται. Βαριούνται. Φεύγουν. Αν λοιπόν όλη σου η αξία εξαρτάται από το αν σε χειροκροτάνε, τι μένει όταν το δωμάτιο αδειάσει;
Και το πιο άβολο ερώτημα είναι άλλο: αν αύριο κανείς δεν σε επιβεβαίωνε για τίποτα… θα ήξερες ακόμα ποιος είσαι;
Συντάκτης: Γιώργος Κατρίνης
