Κανείς δεν θυμάται συνήθως ποιος μίλησε πρώτος σε μια εκδήλωση ή πόσα λεπτά κράτησε κάθε χαιρετισμός. Θυμάται όμως τις στιγμές που οι θεσμοί δείχνουν να συγκρούονται αντί να συνεργάζονται. Και αυτό ακριβώς συνέβη στη Ρόδο, όπου μια τελετή εγκαινίων που θα έπρεπε να έχει στο επίκεντρο την πολιτιστική κληρονομιά του νησιού κατέληξε να ανοίξει μια πολύ διαφορετική συζήτηση: ποιος έχει τελικά δικαίωμα να μιλά εξ ονόματος μιας τοπικής κοινωνίας.
Η αντιπαράθεση που προέκυψε ανάμεσα στη Λίνα Μενδώνη και τον δήμαρχο Ρόδου, Αλέξανδρο Κολιάδη, μετά τα εγκαίνια σημαντικών έργων στη Μεσαιωνική Πόλη, μας άφησε εξαιρετικά αμήχανους. Ο ίδιος ο δήμαρχος κατήγγειλε ότι δεν του επετράπη να απευθύνει χαιρετισμό και υποστήριξε πως αυτό συνδέεται με την κριτική που έχει ασκήσει κατά καιρούς στο Υπουργείο Πολιτισμού. Αν πράγματι ισχύει κάτι τέτοιο, τότε το πρόβλημα είναι βαθιά θεσμικό.
Τα εγκαίνια του τεμένους Ρετζέπ Πασά, των επιθαλάσσιων οχυρώσεων της Μεσαιωνικής Πόλης και του οθωμανικού αρχοντικού Χασάν Μπέη ήταν ο λόγος της επίσκεψης της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη, στη Ρόδο. Ωστόσο, λίγες ώρες μετά το τέλος της εκδήλωσης, το ενδιαφέρον μετατοπίστηκε αλλού. Ο δήμαρχος του νησιού, Αλέξανδρος Κολιάδης, κατήγγειλε δημόσια ότι αποκλείστηκε από τις ομιλίες, παρά το γεγονός ότι εκπροσωπεί θεσμικά τους κατοίκους της Ρόδου.
Η κριτική δεν είναι αγένεια ή προσπάθεια να πέσει ο βασιλιάς από τον θρόνο, όπως συχνά λέγεται στον δημόσιο διάλογο. Είναι μέρος της δουλειάς ενός δημάρχου. Αν οι τοπικοί άρχοντες δεν επισημαίνουν προβλήματα, καθυστερήσεις ή δυσλειτουργίες που επηρεάζουν τους πολίτες τους, τότε ποιος ακριβώς είναι ο ρόλος τους;
Τα μνημεία, οι αρχαιολογικοί χώροι και η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι αφηρημένες έννοιες. Δεν υπάρχουν μέσα σε γυάλινες προθήκες, αποκομμένες από την κοινωνία. Συνυπάρχουν με τους ανθρώπους που ζουν γύρω τους, εργάζονται δίπλα τους και συχνά καλούνται να προσαρμόσουν ολόκληρη την καθημερινότητά τους στους κανόνες που τα διέπουν. Γι’ αυτό και πολλοί Ροδίτες δεν είδαν στο συγκεκριμένο περιστατικό μια προσωπική κόντρα ανάμεσα σε δύο πολιτικά πρόσωπα. Είδαν μια σύγκρουση ανάμεσα στην κεντρική εξουσία και την τοπική φωνή. Είδαν έναν δήμαρχο να λέει «στην πόλη μου δε με άφησαν να μιλήσω» και αναρωτήθηκαν αν τελικά οι τοπικές κοινωνίες έχουν θέση στο τραπέζι όταν λαμβάνονται αποφάσεις που τις αφορούν άμεσα.
Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι ότι όλη αυτή η συζήτηση επισκίασε τα ίδια τα έργα που εγκαινιάστηκαν. Έργα σημαντικά για τη Ρόδο, για την ιστορία της και για το μέλλον της. Κι αυτό ίσως είναι το πιο λυπηρό κομμάτι της υπόθεσης. Όταν η πολιτική αντιπαράθεση γίνεται μεγαλύτερη από το ίδιο το έργο, όλοι βγαίνουν χαμένοι.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, οι πολίτες δεν ενδιαφέρονται τόσο για το ποιος είχε δίκιο σε μια λεκτική σύγκρουση. Θέλουν να βλέπουν ανθρώπους που εκπροσωπούν θεσμούς να μπορούν να συνυπάρχουν, ακόμη κι όταν διαφωνούν. Θέλουν να νιώθουν ότι η κριτική ακούγεται και δεν τιμωρείται. Και κυρίως θέλουν να πιστεύουν ότι οι δημόσιοι θεσμοί λειτουργούν με γνώμονα το κοινό συμφέρον και όχι τις προσωπικές σχέσεις ή τις προσωπικές αντιπαραθέσεις.
Γιατί οι φωνές των τοπικών κοινωνιών μπορεί να ενοχλούν κάποιες φορές. Αλλά όταν αρχίζουν να περισσεύουν από τη συζήτηση, τότε το πρόβλημα δεν είναι δικό τους.
