Ένα από τα πιο παράξενα θαλάσσια φαινόμενα των τελευταίων ετών συνεχίζει να προκαλεί συζητήσεις στην επιστημονική κοινότητα: ομάδες από όρκες φαίνεται να αλληλεπιδρούν με σκάφη στα νερά της Ιβηρικής Χερσονήσου, προκαλώντας ζημιές ακόμη και βυθίσεις. Από το 2020, επτά ιστιοπλοϊκά έχουν βυθιστεί μετά από περιστατικά με όρκες κοντά στην Ισπανία και την Πορτογαλία, με το πιο πρόσφατο περιστατικό να καταγράφεται τον Οκτώβριο του 2025, ανοιχτά του Peniche στην Πορτογαλία.
Στο επίκεντρο της ιστορίας βρίσκεται μια θηλυκή όρκα που οι ερευνητές έχουν ονομάσει «White Gladis». Σύμφωνα με την επικρατέστερη θεωρία, η συμπεριφορά αυτή ίσως ξεκίνησε όταν η συγκεκριμένη όρκα είχε μια τραυματική εμπειρία με σκάφος, πιθανότατα μετά από σύγκρουση, και στη συνέχεια άρχισε να αλληλεπιδρά με τα πηδάλια των σκαφών. Το εντυπωσιακό στοιχείο είναι πως η συμπεριφορά φαίνεται να μεταδίδεται μέσα στην ομάδα. Μάρτυρες έχουν περιγράψει ενήλικες όρκες να δείχνουν τη συγκεκριμένη «τεχνική» σε νεότερα μέλη, με μικρότερες όρκες να παρατηρούν και στη συνέχεια να μιμούνται τις κινήσεις τους.
Οι νεαρές όρκες έχουν καταγραφεί να χτυπούν τα πηδάλια αφού πρώτα έχουν παρακολουθήσει τις μεγαλύτερες, γεγονός που κάνει πολλούς επιστήμονες να θεωρούν πως δεν πρόκειται για επίθεση με την ανθρώπινη έννοια, αλλά για μια μορφή κοινωνικής μάθησης ή παιχνιδιού. Παρότι οι όρκες θεωρούνται εξαιρετικά ευφυή και κοινωνικά ζώα, η δύναμή τους μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημιές σε ένα σκάφος. Οι ναυτικοί που κινούνται στον Πορθμό του Γιβραλτάρ και στις ακτές της Ισπανίας και της Πορτογαλίας έχουν πλέον ενημερωθεί να λαμβάνουν προληπτικά μέτρα.
Το φαινόμενο έχει ανοίξει ένα μεγαλύτερο ερώτημα: μπορούν οι συμπεριφορές των ζώων να αλλάξουν μέσα από μια μεμονωμένη εμπειρία και να εξαπλωθούν σε μια ολόκληρη ομάδα; Οι επιστήμονες συνεχίζουν να παρακολουθούν τις κινήσεις των συγκεκριμένων πληθυσμών, προσπαθώντας να καταλάβουν αν πρόκειται για ένα προσωρινό φαινόμενο, μια μορφή παιχνιδιού που θα ξεχαστεί με τον χρόνο ή μια νέα συμπεριφορά που θα συνεχίσει να περνά από γενιά σε γενιά. Και κάπου ανάμεσα στην επιστήμη και στο μυστήριο, οι όρκες μάς θυμίζουν κάτι: οι ωκεανοί κρύβουν ακόμη συμπεριφορές που δεν έχουμε καταφέρει να αποκωδικοποιήσουμε πλήρως.
