Υπάρχει μια φράση που πολλοί άνθρωποι λένε τελευταία χωρίς καν να το πολυσκεφτούν: «Δεν αντέχω άλλο, αλλά δεν ξέρω καν γιατί». Δεν συνέβη απαραίτητα κάτι δραματικό. Δεν περνάμε όλοι μια τεράστια κρίση. Κι όμως, υπάρχει αυτή η μόνιμη κούραση. Αυτή η αίσθηση ότι ξυπνάς και ήδη έχεις κουραστεί. Ότι οι υποχρεώσεις δεν τελειώνουν ποτέ. Ότι ακόμα και τα πράγματα που κάποτε σε χαροποιούσαν μοιάζουν να απαιτούν περισσότερη ενέργεια απ’ όση έχεις διαθέσιμη. Κι ίσως τελικά υπάρχει λόγος.
Η ψυχολόγος και συγγραφέας Naomi Holdt έχει περιγράψει αυτή την κατάσταση σαν μια συλλογική εξάντληση που δεν προέρχεται μόνο από την καθημερινότητα, αλλά από όλα όσα κουβαλήσαμε τα τελευταία χρόνια. Γιατί μπορεί να επιστρέψαμε σε μια «κανονικότητα», όμως ο οργανισμός μας δεν λειτουργεί με διακόπτη. Για μεγάλο διάστημα πολλοί άνθρωποι έζησαν σε μια κατάσταση συνεχούς επιφυλακής: αβεβαιότητα, φόβος, αλλαγές, απώλειες, ανατροπές. Το νευρικό σύστημα έμαθε να βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού.
Και μετά, όταν η ζωή άρχισε ξανά να τρέχει, κάναμε αυτό που κάνει ο άνθρωπος συχνά: πατήσαμε γκάζι. Προσπαθήσαμε να καλύψουμε τον χαμένο χρόνο. Να ξαναμπούμε σε ρυθμούς. Να προλάβουμε δουλειές, σχέσεις, στόχους, εμπειρίες. Σαν να λέγαμε στον εαυτό μας: «Τώρα που τελείωσε όλο αυτό, πρέπει να ζήσουμε περισσότερο». Μόνο που το σώμα δεν είχε προλάβει να ξεκουραστεί. Είναι λίγο σαν να έχεις περάσει μια βαριά αρρώστια και μόλις πέσει ο πυρετός να σηκώνεσαι και να τρέχεις μαραθώνιο επειδή νομίζεις ότι είσαι καλά.
Το μυαλό λέει «πάμε». Το σώμα λέει «περίμενε λίγο». Και κάπου εκεί γεννιέται αυτή η περίεργη εξάντληση που πολλοί βιώνουν. Δεν είναι μόνο η κούραση της δουλειάς. Είναι η κούραση του να προσαρμόζεσαι συνέχεια. Του να πρέπει συνεχώς να διαχειρίζεσαι κάτι καινούριο. Του να κρατάς μέσα σου πράγματα που ίσως δεν πρόλαβες ποτέ να επεξεργαστείς. Και υπάρχει και κάτι ακόμη. Ζούμε σε μια εποχή όπου η εξάντληση σχεδόν έχει γίνει παράσημο. Το να είσαι απασχολημένος θεωρείται επιτυχία. Το να λες «δεν προλαβαίνω» μοιάζει πολλές φορές σαν απόδειξη ότι προσπαθείς αρκετά. Αλλά ο άνθρωπος δεν είναι μηχανή.
Δεν γίνεται να λειτουργούμε για πάντα με την ένδειξη «χαμηλή μπαταρία» και να περιμένουμε από τον εαυτό μας να αποδίδει σαν να είναι στο 100%. Ίσως λοιπόν η ερώτηση δεν είναι «γιατί είμαι τόσο κουρασμένος;». Ίσως η ερώτηση είναι: «Πόσα πράγματα κουβαλάω ακόμα που δεν έχω αφήσει κάτω;» Γιατί μερικές φορές δεν χρειαζόμαστε άλλη μία συμβουλή παραγωγικότητας. Δεν χρειαζόμαστε να μάθουμε να χωράμε περισσότερα μέσα στη μέρα.
