Για δεκαετίες, η κοινωνία μάς παρέδιδε ένα πολύ συγκεκριμένο σενάριο ενηλικίωσης. Γνωρίζεις κάποιον, ερωτεύεσαι, κάνεις σχέση, συγκατοικείς, παντρεύεσαι και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά οι φίλοι μετακινούνται διακριτικά στο φόντο. Παραμένουν αγαπημένοι, αλλά όχι πρωταγωνιστές. Είναι εκεί μέχρι να εμφανιστεί ο «ένας» ή η «μία» που υποτίθεται ότι θα καλύψει κάθε συναισθηματική, κοινωνική και πρακτική ανάγκη σου.
Η Gen Z φαίνεται να κοιτάζει αυτό το σενάριο και να απαντά ένα μεγαλοπρεπές «όχι, ευχαριστώ». Ή, για να το πούμε πιο σωστά, δεν απορρίπτει απαραίτητα τον έρωτα. Αρνείται, όμως, να θεωρήσει ότι είναι η μοναδική σχέση που αξίζει δέσμευση, φροντίδα, χρόνο και γιορτή.
Σε μια εποχή κατά την οποία τα ραντεβού κοστίζουν, η ανεξαρτησία γίνεται ολοένα δυσκολότερη και οι εφαρμογές γνωριμιών έχουν μετατρέψει την ανθρώπινη επαφή σε ένα ατελείωτο σκρολάρισμα προσώπων, το να είναι κάποιος single δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μία θλιβερή αίθουσα αναμονής. Για πολλούς νέους είναι συνειδητή επιλογή, διάλειμμα ή ένας διαφορετικός τρόπος να χτίσουν τη ζωή τους.
Και αφού δε συνουσιάζεται, που θα έλεγε και ο Κωνσταντίνος Κατακουζηνός, η Gen Z στρέφει την προσοχή της στους ανθρώπους που ήταν συχνά εκεί πολύ πριν από κάθε σύντροφο και, πιθανότατα, θα παραμείνουν πολύ μετά από αυτόν: τους φίλους.
Λιγότερο σεξ, περισσότερη εξάντληση από το dating
Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι νέοι ενήλικες κάνουν λιγότερο σεξ από τις προηγούμενες γενιές. Σύμφωνα με δεδομένα που παρουσιάστηκαν σε συζήτηση των New York Times για τη λεγόμενη «sex recession», το ποσοστό των νέων που δεν είχαν καθόλου σεξουαλική επαφή μέσα στον προηγούμενο χρόνο διπλασιάστηκε, από 12% το 2010 σε 24% το 2024.
Η αλλαγή έχει περιγραφεί ακόμη και ως περίοδος «σεξουαλικής χειμερίας νάρκης». Οι αιτίες, βέβαια, δεν είναι ίδιες για όλους. Η οικονομική ανασφάλεια, η συγκατοίκηση με τους γονείς, η έλλειψη ιδιωτικότητας, η κοινωνική απομόνωση, το άγχος και η κόπωση από τις dating εφαρμογές δημιουργούν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο το φλερτ δε μοιάζει πάντοτε συναρπαστικό. Μερικές φορές μοιάζει απλώς με ακόμη μία απλήρωτη δουλειά.
Το ατελείωτο swiping, οι ίδιες συζητήσεις από την αρχή, το ghosting και η αίσθηση ότι πίσω από κάθε άνθρωπο υπάρχει μια ατελείωτη σειρά πιθανών «καλύτερων επιλογών» έχουν κουράσει ένα μέρος των χρηστών. Την ίδια στιγμή, η ακρίβεια επηρεάζει και την ερωτική ζωή. Ένα ραντεβού σημαίνει μετακινήσεις, φαγητό, ποτά και γενικότερα έξοδα που αρκετοί νέοι δεν μπορούν να αγνοήσουν.
Αυτό δε σημαίνει ότι η Gen Z σταμάτησε να επιθυμεί τη σύνδεση. Σημαίνει ότι αναζητά τη σύνδεση και έξω από τα όρια του ζευγαριού.
«Θες να γίνουμε κολλητοί;»
Έρευνα που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της Etsy δείχνει ότι σχεδόν οι μισοί εκπρόσωποι της Gen Z, ποσοστό 48%, θεωρούν ότι οι στενότερες φιλίες τους αξίζει να γιορτάζονται όσο και οι ερωτικές σχέσεις.
Το 57% δήλωσε ότι έχει σχεδιάσει, πραγματοποιήσει ή συμμετάσχει σε μία «friend-posal», μία συμβολική πρόταση προς κάποιον φίλο για την επισημοποίηση της σχέσης τους. Αυτό που κάποτε λέγαμε στο δημοτικό με ένα απλό «θες να γίνουμε κολλητοί;» επιστρέφει με γράμματα, δώρα και ολόκληρες μικρές τελετές.
Οι νέοι γιορτάζουν «friendversaries», δηλαδή επετείους φιλίας, ανταλλάσσουν κοσμήματα και προσωποποιημένα δώρα και αντιμετωπίζουν τη σχέση με τον κολλητό τους ως έναν δεσμό που χρειάζεται συνειδητή φροντίδα. Σύμφωνα με την ειδικό τάσεων της Etsy, Ντέινα Άισομ Τζόνσον, το 54% των νέων ηλικίας 18 έως 24 ετών αγοράζει δώρα στους φίλους του χωρίς συγκεκριμένη αφορμή.
Φυσικά, πρόκειται για εμπορική έρευνα που συνδέεται με μία πλατφόρμα πώλησης δώρων και τα ευρήματά της χρειάζονται αυτήν την υποσημείωση. Παρ’ όλα αυτά, αποτυπώνει μια τάση που συναντάμε ήδη στην πραγματική ζωή και στα social media: η πλατωνική αγάπη διεκδικεί τον χώρο και τη σημασία που της στερούσε για χρόνια η εμμονή με το ζευγάρι. (Indy100)
Οι φίλοι δεν είναι «μέχρι να βρεις κάποιον»
Η 29χρονη Λάαρα γιόρτασε πρόσφατα τον πρώτο χρόνο μιας στενής φιλίας αναθέτοντας σε μια εικονογράφο να δημιουργήσει το πορτρέτο της φίλης της. Μαζί με το έργο, της έδωσε ένα γράμμα στο οποίο περιέγραφε τι σημαίνει αυτή η σχέση για τη ζωή της.
«Παρόλο που είμαι ελεύθερη, είμαι σίγουρα πιο ευτυχισμένη», ανέφερε, εξηγώντας ότι μέσα από τους φίλους της έχει αποκτήσει μια ουσιαστική αίσθηση κοινότητας.
Αυτή η φράση πηγαίνει κόντρα σε μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη: ότι ένας άνθρωπος χωρίς σύντροφο είναι μόνος. Στην πραγματικότητα, μπορεί κάποιος να βρίσκεται σε σχέση και να νιώθει τρομερά μόνος, όπως μπορεί να είναι single και να περιβάλλεται από ανθρώπους που τον αγαπούν, τον φροντίζουν και τον στηρίζουν.
Συγκατοίκηση και στεγαστικό με τον κολλητό
Η αλλαγή δεν περιορίζεται στις επετείους και στα δώρα. Το 47% της Gen Z δήλωσε ότι θα συγκατοικούσε ευχαρίστως με έναν μακροχρόνιο φίλο, αν είχε τη δυνατότητα. Για ορισμένους, η κοινή ζωή με έναν φίλο μοιάζει περισσότερο ασφαλής και ρεαλιστική από την αναμονή ενός μελλοντικού συντρόφου.
Η Λάαρα ανέφερε ότι θα εξέταζε ακόμη και το ενδεχόμενο να πάρει στεγαστικό δάνειο με έναν φίλο, εφόσον υπήρχε βαθιά εμπιστοσύνη και αμοιβαία υποστήριξη. Και δεν είναι η μόνη. Άλλη έρευνα της Credit Karma είχε δείξει ότι το 59% της Gen Z στις ΗΠΑ θα ήταν διατεθειμένο να αγοράσει σπίτι μαζί με κάποιον που δεν είναι ερωτικός σύντροφος. (Credit Karma)
Η οικονομική ανάγκη παίζει προφανώς σημαντικό ρόλο. Όταν οι τιμές των ακινήτων και τα ενοίκια κάνουν την αυτόνομη διαβίωση σχεδόν απαγορευτική, οι φίλοι μετατρέπονται και σε πρακτικούς συνοδοιπόρους. Ωστόσο, πίσω από αυτήν τη λύση υπάρχει και κάτι βαθύτερο: η συνειδητοποίηση ότι η ασφάλεια, η οικειότητα και η δέσμευση δεν υπάρχουν αποκλειστικά μέσα στις ερωτικές σχέσεις.
Βέβαια, ένα κοινό στεγαστικό με φίλο χρειάζεται εξίσου σοβαρές νομικές και οικονομικές συμφωνίες με ένα κοινό στεγαστικό μεταξύ συντρόφων. Η φιλία δεν ακυρώνει την ανάγκη για σαφή όρια. Απλώς αποδεικνύει ότι υπάρχουν περισσότεροι από ένας τρόποι να οργανώσεις μια κοινή ζωή.
Ένας σύντροφος δεν μπορεί να είναι τα πάντα
Η Ταμάρα, μία queer Millennial καλλιτέχνιδα, περιέγραψε με ακρίβεια την πίεση που ασκεί το παραδοσιακό μοντέλο του ζευγαριού. Οι φίλοι, όπως είπε, αντιμετωπίζονται συχνά ως «κάτι προσωρινό» μέχρι να εμφανιστεί ένας σύντροφος.
Μόλις συμβεί αυτό, περιμένουμε από έναν άνθρωπο να γίνει τα πάντα ταυτόχρονα: ο καλύτερος φίλος μας, ο βασικός μας εξομολογητής, ο εραστής μας, ο άνθρωπος με τον οποίο θα βγαίνουμε, θα ταξιδεύουμε, θα συγκατοικήσουμε και θα μοιραστούμε κάθε φόβο και κάθε ανάγκη μας.
Μόνο που κανένας άνθρωπος δεν μπορεί και δε χρειάζεται να σηκώσει μόνος του τόσο μεγάλο συναισθηματικό βάρος.
Η αναγνώριση της αξίας των φίλων δεν υποτιμά τον έρωτα. Αντίθετα, μπορεί να κάνει και τις ερωτικές σχέσεις πιο υγιείς, επειδή σταματάμε να απαιτούμε από έναν σύντροφο να καλύψει κάθε πλευρά της ύπαρξής μας.
Η Gen Z μπορεί να κάνει λιγότερο σεξ, να παντρεύεται αργότερα ή να παραμένει single για μεγαλύτερα διαστήματα. Αυτό δε σημαίνει απαραίτητα ότι απομακρύνεται από την οικειότητα. Ίσως απλώς διευρύνει τον ορισμό της.
Γιατί οι φίλοι δεν είναι οι κομπάρσοι που περιμένουν υπομονετικά μέχρι να βρούμε σχέση. Δεν είναι η παρέα «για όσο είμαστε ακόμη μόνοι». Είναι οι άνθρωποι που μας βλέπουν να ερωτευόμαστε, να χωρίζουμε, να αλλάζουμε δουλειές, σπίτια και ζωές και συχνά εξακολουθούν να βρίσκονται εκεί.
Και, όπως το έθεσε η Ταμάρα, οι φιλίες είναι πιθανότατα μερικές από τις μακροβιότερες σχέσεις που θα έχουμε ποτέ. Ίσως ήρθε η ώρα να αρχίσουμε να τις αντιμετωπίζουμε έτσι.
