Για λίγες ώρες, η Ελλάδα είχε αποκτήσει το πιο επείγον πρόβλημα δημόσιας υγείας της: μια πλατφόρμα του ΕΟΠΥΥ εμφάνιζε τέσσερις επιλογές στο πεδίο του φύλου. Όχι οι αναμονές, ελλείψεις, ασθενείς που παλεύουν με τη γραφειοκρατία για να πάρουν τη θεραπεία τους ή το γεγονός ότι μιλάμε για ανθρώπους που χρειάζονται Φάρμακα Υψηλού Κόστους και, άρα, βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με σοβαρά προβλήματα υγείας. Το πρόβλημα ήταν οι λέξεις «Άλλο» και «Ακαθόριστο».
Στην πλατφόρμα «ΦΥΚ κατ’ οίκον» του ΕΟΠΥΥ, μέσα από την οποία οι ασφαλισμένοι μπορούν να ζητούν την αποστολή των φαρμάκων τους στο σπίτι, εμφανίζονταν οι επιλογές «Άρρεν», «Θήλυ», «Άλλο» και «Ακαθόριστο». Αυτό ήταν αρκετό για να ξεκινήσει ακόμη μία συζήτηση περί «woke ατζέντας», δημογραφικού προβλήματος, οικογένειας και ελληνικών αξιών. Γιατί ως γνωστόν, αν ένας άνθρωπος επιλέξει «Άλλο» σε μια ηλεκτρονική φόρμα, κάπου στην Ελλάδα διαλύεται μία οικογένεια.
Ο Αντώνης Σαμαράς μίλησε για «συνειδητή κυβερνητική επιλογή» και υποστήριξε πως η συγκεκριμένη διαμόρφωση της πλατφόρμας δεν έχει σχέση με τις αρχές και τις αξίες της πλειονότητας του ελληνικού λαού. Ο ΕΟΠΥΥ, από την πλευρά του, εξήγησε ότι οι επιλογές είχαν ενσωματωθεί από την ανάδοχο εταιρεία βάσει του διεθνούς τεχνικού προτύπου ISO/IEC 5218. Το συγκεκριμένο πρότυπο, παρεμπιπτόντως, δεν αναγνωρίζει «τέσσερα φύλα», όπως βιάστηκαν πολλοί να διακηρύξουν. Χρησιμοποιεί τέσσερις αριθμητικούς κωδικούς για την ανταλλαγή δεδομένων: «άγνωστο», «άρρεν», «θήλυ» και «μη εφαρμόσιμο». Μάλιστα, η νεότερη εκδοχή του διευκρινίζει ότι δεν αφορά την ταυτότητα φύλου.
Μέσα σε λίγες ώρες, πάντως, η πλατφόρμα άλλαξε και πλέον δίνει τη δυνατότητα επιλογής ενός από τα «δύο βιολογικά φύλα». Ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, υποστήριξε ότι έδωσε εντολή να γίνει η αλλαγή, επειδή ο αυτοπροσδιορισμός στη χρήση φαρμάκων θα μπορούσε δυνητικά να αποδειχθεί επικίνδυνος για την υγεία, όπως δημοσίευσε σε ρεπορτάζ του το Έθνος.
Υπάρχει, όμως, μια μικρή λεπτομέρεια που κάνει ολόκληρο το επιχείρημα να καταρρέει: ο ίδιος ο ΕΟΠΥΥ διευκρίνισε ότι η πληροφορία για το φύλο δε χρησιμοποιείται κατά την επεξεργασία των δεδομένων του ασφαλισμένου για την παροχή των υπηρεσιών του. Αν, λοιπόν, το συγκεκριμένο στοιχείο δε χρησιμοποιείται, τι ακριβώς εξυπηρετεί η υποχρεωτική δήλωσή του; Αν δεν επηρεάζει το φάρμακο, τη δοσολογία, την έγκριση ή την αποστολή του, γιατί πρέπει ένας άνθρωπος να δηλώσει υποχρεωτικά οτιδήποτε για το φύλο του προκειμένου να λάβει τη θεραπεία του; Και γιατί η λύση δεν ήταν απλώς να αφαιρεθεί ένα άχρηστο πεδίο, αλλά να περιοριστούν οι επιλογές του;
Να κάνεις misgender τον εαυτό σου για να πάρεις το φάρμακό σου
Για κάποιους ανθρώπους αυτή είναι άλλη μία βαρετή ερώτηση σε μια ηλεκτρονική φόρμα. Πατάνε «Άρρεν» ή «Θήλυ» και συνεχίζουν. Για ένα τρανς ή non-binary άτομο, όμως, δεν είναι πάντοτε τόσο απλό. Όταν η πλατφόρμα απαιτεί να επιλέξεις ανάμεσα σε δύο κατηγορίες που δε σε εκφράζουν, σε αναγκάζει ουσιαστικά να κάνεις misgender τον ίδιο σου τον εαυτό. Να δηλώσεις κάτι που δεν είσαι ή να αποδεχτείς τον τρόπο με τον οποίο επιμένει να σε βλέπει ένα κρατικό σύστημα, ώστε να μπορέσεις να φτάσεις στο επόμενο βήμα.
Και δε μιλάμε για εγγραφή σε newsletter ή για δημιουργία λογαριασμού σε κάποιο κοινωνικό δίκτυο. Μιλάμε για πρόσβαση σε φάρμακα. Για ανθρώπους που δεν μπαίνουν στην πλατφόρμα για να συμμετάσχουν σε μία ιδεολογική συζήτηση, αλλά επειδή χρειάζονται τη θεραπεία τους. Το κράτος δε σου κάνει χάρη όταν σου χορηγεί τα φάρμακα που δικαιούσαι. Δεν έχει, λοιπόν, κανέναν λόγο να απαιτεί προηγουμένως να χωρέσεις τον εαυτό σου σε πρότυπα, απλώς και μόνο για χάρη των προτύπων. Φυσικά, το βιολογικό φύλο μπορεί να αποτελεί σημαντική ιατρική πληροφορία σε συγκεκριμένες εξετάσεις, θεραπείες και παθήσεις. Όταν πράγματι χρειάζεται, πρέπει να καταγράφεται με ακρίβεια και να αξιολογείται από τους αρμόδιους επαγγελματίες υγείας, μαζί με το πλήρες ιατρικό ιστορικό του ασθενούς. Δεν είναι, όμως, το ίδιο πράγμα με ένα γενικό πεδίο σε μια διοικητική πλατφόρμα — και κυρίως σε μια πλατφόρμα της οποίας ο ίδιος ο φορέας παραδέχεται ότι δε χρησιμοποιεί αυτή την πληροφορία και δεν την αξιολογεί για τον σκοπό αυτό.
Δε γίνεται το πεδίο να είναι ταυτόχρονα τόσο ιατρικά κρίσιμο ώστε να αποκλείει κάθε άλλη επιλογή και τόσο άχρηστο ώστε να μην παίζει κανέναν ρόλο στην επεξεργασία των δεδομένων. Ένα από τα δύο πρέπει να ισχύει.
Η επιλεκτική ευαισθησία όσων θυμήθηκαν ξαφνικά τους ασθενείς
Το πιο εξοργιστικό σε όλη αυτή την ιστορία είναι η επιλεκτική ευαισθησία. Άνθρωποι που σπάνια έχουν κάτι να πουν για τις πραγματικές δυσκολίες των ασθενών εμφανίστηκαν ξαφνικά βαθιά προβληματισμένοι για τον τρόπο με τον οποίο θα πάρει κάποιος τα φάρμακά του. Όχι επειδή μια γραφειοκρατική αστοχία μπορεί να του στερήσει τη θεραπεία του. Αλλά επειδή η φόρμα τού έδινε περισσότερες από δύο επιλογές.
Η ύπαρξη του «Άλλο» δεν αφαιρούσε τίποτα από κανέναν. Δεν άλλαζε το φύλο κανενός άλλου, δεν υπονόμευε καμία οικογένεια και δεν απειλούσε τη δημόσια υγεία. Έδινε απλώς σε κάποιους ανθρώπους τη δυνατότητα να μη δηλώσουν κάτι που δεν τους αντιπροσωπεύει. Η αφαίρεσή του, αντίθετα, στέλνει ένα απολύτως σαφές μήνυμα: η δική σας ύπαρξη μπορεί να παραμεριστεί, αρκεί να σταματήσουν να ενοχλούνται όσοι δε χρειάστηκε ποτέ να εξηγήσουν ποιοι είναι για να πάρουν ένα φάρμακο.
Αν μας απασχολούσε πραγματικά η ασφάλεια των ασθενών, θα συζητούσαμε για σωστούς ιατρικούς φακέλους, διασταύρωση στοιχείων, αλληλεπιδράσεις φαρμάκων, αλλεργίες και έγκαιρη πρόσβαση στις θεραπείες. Αν μας απασχολούσε πραγματικά η αξιοπρέπεια, θα φροντίζαμε καμία κρατική υπηρεσία να μην αναγκάζει έναν άνθρωπο να αρνηθεί την ταυτότητά του για να εξυπηρετηθεί.
Αυτό που συνέβη, όμως, ήταν μία ακόμη πολιτική μάχη πάνω στις πλάτες ανθρώπων που ήθελαν απλώς να παραλάβουν τα φάρμακά τους.
Το φύλο ενός ασθενούς δεν είναι πεδίο για επικοινωνιακά παιχνίδια ούτε ασφαλώς δείγμα ότι κάποιος χρήζει ψυχιάτρου, όπως αισχρά υποστήριξε ο κος Πορτοσάλτε. Και η υγεία, ασφαλώςμ δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν η ύπαρξή του χωρά στις ιδεολογικές βεβαιότητες κάποιου άλλου. Αν το πεδίο είναι ιατρικά απαραίτητο, ο ΕΟΠΥΥ οφείλει να εξηγήσει με σαφήνεια πώς χρησιμοποιείται και γιατί. Αν δε χρησιμοποιείται, όπως ο ίδιος ανακοίνωσε, τότε ας το αφαιρέσει εντελώς.
Γιατί το μόνο που δε θα έπρεπε ποτέ να χρειάζεται να δηλώσει ένας άνθρωπος για να πάρει το φάρμακό του είναι ότι είναι κάποιος άλλος.
