Στους δρόμους του Όσλο, ανάμεσα στο πλήθος που βιάζεται, στέκεται μια μπρούτζινη γυναίκα που έχει τα χέρια στις τσέπες, το κεφάλι ψηλά, και το βλέμμα της είναι σταθερό, σχεδόν αφοπλιστικό. Αν κοιτάξεις, όμως, λίγο πιο προσεκτικά το στήθος της, θα δεις μια τομή. Μια μαστεκτομή.
Το γλυπτό αυτό ονομάζεται «Cecilie» και αποτελεί το πρώτο δημόσιο μνημείο στον κόσμο αφιερωμένο στις γυναίκες που ζουν με μεταστατικό, μη ιάσιμο καρκίνο του μαστού. Δημιουργήθηκε από τον Νορβηγό γλύπτη Håkon Anton Fagerås, σε συνεργασία με τη Νορβηγική Εταιρεία Καρκίνου του Μαστού. Μοντέλο για το έργο ήταν η Cecilie Flatval, μητέρα τριών παιδιών, που διαγνώστηκε στα 42 της χρόνια. Αποφάσισε να εκθέσει την ουλή της στο μέταλλο, για να δώσει ορατότητα σε μια ομάδα ασθενών που συχνά παραμένει στη σκιώδη πλευρά των εκστρατειών πρόληψης. Αποκαλύφθηκε τον Ιούνιο του 2022 έξω από το Νορβηγικό Κοινοβούλιο, πριν τοποθετηθεί μόνιμα στην κεντρική πλατεία Spikersuppa, στο Όσλο. Η ίδια η Cecilie κατάφερε να δει το έργο ολοκληρωμένο πριν φύγει από τη ζωή, τον Απρίλιο του 2023.
Η εικόνα αυτή γεννά μια αμήχανη σιωπή και μας αναγκάζει να έρθουμε αντιμέτωποι με τις δικές μας ανασφάλειες. Αντέχεις να βλέπεις ένα γυναικείο σώμα χωρίς μαστό; Πόσο δύσκολο είναι τελικά να αποδεχτούμε αυτή τη μορφή;
Τα ποσοστά των γυναικών που υποβάλλονται σε μαστεκτομή έχουν αυξηθεί κατακόρυφα. Σχεδόν κάθε ένας από εμάς έχει στο περιβάλλον του μια μητέρα, μια φίλη ή μια σύντροφο που έχει δώσει αυτή τη μάχη. Κι όμως, η κοινωνία φαίνεται να δυσκολεύεται, καθώς συνεχίζει να αποστρέφει το βλέμμα, αδυνατώντας να χωρέσει την εικόνα αυτή στα αψεγάδιαστα πρότυπα ομορφιάς που έχει μάθει να καταναλώνει. Έχουμε εκπαιδευτεί να ταυτίζουμε τη γυναικεία φύση, την ελκυστικότητα και την ομορφιά με ένα πολύ συγκεκριμένο, αψεγάδιαστο πρότυπο. Όταν αυτό το πρότυπο σπάει, όταν η αρρώστια αφήνει τα σημάδια της πάνω στο δέρμα, η πρώτη αντίδραση του κόσμου είναι συχνά το στρίψιμο του βλέμματος. Όχι από κακία, αλλά από φόβο. Γιατί η τομή στο στήθος μιας γυναίκας θυμίζει την τρωτότητα της ανθρώπινης φύσης.
Το πιο παράλογο, όμως, δεν είναι μόνο η κοινωνική αμηχανία· είναι η ίδια η πολιτεία. Στην Ελλάδα, τα ΚΕΠΑ αντιμετωπίζουν τη μαστεκτομή ως «μερική αναπηρία» και χορηγούν ποσοστό αναπηρίας αυστηρά για 5 χρόνια. Δηλαδή, μετά τα 5 χρόνια, τι ακριβώς συμβαίνει;
Η ιατρική αιτιολογία πίσω από την πενταετία αφορά την παρακολούθηση της υποτροπής της νόσου, όμως η γραφειοκρατία εθελοτυφλεί μπροστά στη μόνιμη ανατομική αλλαγή. Το κράτος αναγκάζει τις γυναίκες να περνούν ξανά και ξανά από επιτροπές, λες και η απώλεια ενός μέλους του σώματος είναι κάτι που θεραπεύεται με την πάροδο του χρόνου.
Η «Cecilie» δεν στέκεται εκεί ως θύμα ούτε ζητά τον οίκτο κανενός. Στέκεται με περηφάνια, υπενθυμίζοντας ότι η θηλυκότητα δεν μετριέται σε εκατοστά ούτε χάνεται σε ένα χειρουργικό τραπέζι. Η θηλυκότητα είναι η ψυχή, η δύναμη να κοιτάς τη ζωή στα μάτια και η γενναιότητα να αποδέχεσαι το σώμα σου σε κάθε του φάση.
Ίσως είναι καιρός να σταματήσουμε να υποκρινόμαστε. Να απαιτήσουμε από την πολιτεία τον σεβασμό που οφείλει και να αγκαλιάσουμε τις ουλές όχι ως σημάδια απώλειας, αλλά ως παράσημα μάχης και επιβίωσης. Γιατί η πραγματική ομορφιά δεν ήταν ποτέ η συμμετρία — ήταν πάντα η αλήθεια.
Συντάκτης: Κατερίνα Γεωργίου
