Με αφορμή το πρόσφατο περιστατικό σε σταθμό του ΗΣΑΠ, όπου μια νεαρή γυναίκα κατήγγειλε σεξουαλική παρενόχληση σε δημόσιο χώρο, ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν και οι αντιδράσεις που εμφανίστηκαν κάτω από σχετικές αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Αρκετοί άντρες επέλεξαν να αντιδράσουν με emoji γέλιου. Χωρίς λέξεις. Χωρίς κάποιο επιχείρημα. Μόνο ένα «χαχα» απέναντι σε μια καταγγελία σεξουαλικής παρενόχλησης.
Και ακριβώς αυτό είναι που κάνει την εικόνα ακόμη πιο αποκαλυπτική. Γιατί όταν μια ιστορία που αφορά παραβίαση προσωπικών και σεξουαλικών ορίων προκαλεί γέλιο, το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στην πράξη του ανθρώπου που κατηγορείται ότι την προκάλεσε. Αφορά και την κοινωνική στάση απέναντι σε τέτοιες συμπεριφορές. Ένα emoji μπορεί να φαίνεται ασήμαντο. Στην πραγματικότητα, όμως, μεταφέρει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: «δεν το θεωρώ σοβαρό», «το βρίσκω αστείο», «σιγά τι έγινε».
Και αυτή ακριβώς η νοοτροπία είναι που επιτρέπει στη σεξουαλική παρενόχληση να υποβαθμίζεται, να κανονικοποιείται και πολλές φορές να αντιμετωπίζεται σαν υπερβολή του θύματος. Δε χρειάζεται να υπάρχει άμεσο σχόλιο υποστήριξης προς τον δράστη για να φανεί η στάση κάποιου. Μερικές φορές αρκεί ένα emoji γέλιου κάτω από την καταγγελία μιας γυναίκας.
Το ζήτημα δεν είναι ότι όλοι οι άντρες σκέφτονται έτσι. Θα ήταν άδικο και ανακριβές να γίνει μια τέτοια γενίκευση. Το γεγονός, όμως, ότι υπάρχουν άντρες που αντιμετωπίζουν μια τέτοια ιστορία ως αστείο δείχνει πως για ένα μέρος της κοινωνίας η παραβίαση των ορίων μιας γυναίκας εξακολουθεί να μη θεωρείται κάτι πραγματικά σοβαρό. Σαν να υπάρχει ακόμη η πεποίθηση ότι ένας άντρας μπορεί να κάνει ό,τι θέλει, αρκεί να το παρουσιάσει ως «πλάκα», «ένστικτο» ή κάτι που «δεν είναι και τόσο σημαντικό».
Όμως ο δημόσιος χώρος δεν είναι χώρος όπου παύουν να ισχύουν τα όρια. Καμία γυναίκα δεν οφείλει να ανέχεται σεξουαλικές πράξεις, χειρονομίες ή συμπεριφορές που της επιβάλλονται χωρίς τη συναίνεσή της. Δεν έχει σημασία αν βρίσκεται σε τρένο, σε δρόμο, σε πλατεία, σε κλαμπ ή οπουδήποτε αλλού. Η σεξουαλική ελευθερία δε σημαίνει ελευθερία παραβίασης των άλλων.
Κι αυτό είναι κάτι που πρέπει να γίνει απολύτως ξεκάθαρο. Ακόμα πιο προβληματικό είναι ότι το γέλιο λειτουργεί πολλές φορές ως κοινωνική επιβράβευση. Όταν μια τέτοια συμπεριφορά προκαλεί γέλια αντί για αποδοκιμασία, δημιουργείται η εντύπωση ότι τελικά «δεν έγινε και κάτι». Ότι η προσβολή, ο φόβος ή η αηδία που μπορεί να ένιωσε μια γυναίκα έχουν μικρότερη σημασία από τη διασκέδαση όσων βλέπουν την ιστορία από την ασφάλεια μιας οθόνης.
Αυτό όμως δεν είναι χιούμορ. Το χιούμορ προϋποθέτει ότι υπάρχει κάτι αστείο. Η σεξουαλική παρενόχληση δεν είναι αστεία. Και ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο αυτής της ιστορίας να μην είναι μόνο ότι συνέβη ένα τέτοιο περιστατικό σε έναν δημόσιο χώρο, αλλά ότι υπήρξαν άνθρωποι που, διαβάζοντάς το, η πρώτη τους αντίδραση ήταν να γελάσουν.
Γιατί τα emoji γέλιου μπορεί να μη γράφουν λέξεις, αλλά λένε πολλά. Λένε πόσο δρόμο έχουμε ακόμη μέχρι να γίνει αυτονόητο ότι τα όρια, η συναίνεση και η αξιοπρέπεια του άλλου δεν είναι αντικείμενο διασκέδασης.
Συντάκτης: Ερμιόνη Φράγκου
