Αν ο Κώστας Βάρναλης ζούσε σήμερα κι έγραφε τους «Μοιραίους» – αυτό το καταπληκτικό ποίημα που μελοποιήθηκε από τον σπουδαίο Μίκη Θεοδωράκη – η «υπόγεια ταβέρνα» του δε θα είχε απαραίτητα σκοτάδι, υγρασία και καπνούς. Θα έμοιαζε περισσότερο με ένα μικρό μπαράκι κάπου στην Κυψέλη, απ’ αυτά που δεν έχουν πολλά τραπέζια και οι θαμώνες τους πίνουν το ποτό τους όρθιοι στο πεζοδρόμιο, ακουμπώντας τα ποτήρια τους πάνω στα καπό των παρκαρισμένων αυτοκινήτων.
Προσπαθήστε να φανταστείτε τους σύγχρονους μοιραίους: είναι βράδυ Τρίτης. Πεζόδρομος Αγίας Ζώνης. Ένα μπαράκι 32 τετραγωνικά. Ένας μπάρμαν. Πέντε παρέες. Όλοι είναι όρθιοι. Φοράνε τα παλτό τους. Λένε τα νέα τους κρατώντας το ποτό τους στο ένα χέρι. Μοιράζονται όλοι τον ίδιο αναπτήρα. Δε γνωρίζονται μεταξύ τους κι όμως χαμογελάνε ο ένας στον άλλον.
Ένα παλιό πικάπ που υπάρχει στο μαγαζί παίζει το κονσέρτο του Αρανχουέθ, το Adagio. Όλα φαίνεται να κυλούν όμορφα, ήρεμα. Νέοι άνθρωποι πίνουν το ποτό τους ένα απλό βράδυ Τρίτης. Αν, όμως, πλησιάσεις πιο κοντά και κρυφακούσεις τις κουβέντες τους, θα καταλάβεις ότι δε διαφέρουν και πολύ από τους μοιραίους του Βάρναλη. Είναι στο μπαρ και πίνουν το ποτό τους – διπλό ουίσκι με έναν πάγο – για να «πάνε κάτου τα φαρμάκια», που έλεγε και ο ποιητής. Στέκονται ο ένας πλάι στον άλλον, καπνίζουν και μοιράζονται τα βάσανά τους.
«Ψάχνουν να βρουν μιάν άσπρη μέρα» και αποτυγχάνουν. Προσπαθούν να θυμηθούν κάτι όμορφο, ευχάριστο, τρυφερό που τους συνέβη την προηγούμενη εβδομάδα και δε βρίσκουν. Γκρινιάζουν για την ακρίβεια στο σούπερ μάρκετ. Τους φταίει η Αμερική. Στηλιτεύουν την κυβέρνηση. Βρίζουν την αντιπολίτευση. Θυμούνται τους πρώην τους. Τους βρίζουν. Αναθεματίζουν τις επιλογές τους. Απορούν με την κατάσταση του dating σήμερα. Σιχτιρίζουν το αφεντικό τους, το γραφείο, τη δουλειά τους. Θέλουν να παραιτηθούν. Αλλά και πού να πάνε; Ρίχνουν την ευθύνη σε κάτι μεγαλύτερο, απρόσωπο και ανίκητο.
«Φταίει το ζαβό το ριζικό μας;
Φταίει ο Θεός που μας μισεί;
Φταίει το κεφάλι το κακό μας;
Φταίει πρώτ’ απ’ όλα το κρασί!
Ποιος φταίει; Ποιος φταίει;
Κανένα στόμα δεν το ’βρε και δεν το ’πε ακόμα».
Γκρινιάζουμε για αυτά που έχουμε επιλέξει να κάνουμε και ξεχνάμε ότι κανείς δε μας υποχρέωσε να διαμορφώσουμε τη ζωή μας με αυτόν τον τρόπο. Έχουμε μάθει να ανεχόμαστε τις καταστάσεις και τους ανθρώπους, αλλά δεν οδηγούμε τα πράγματα έτσι ώστε να μας είναι ικανοποιητικά. Δεν αναλαμβάνουμε την ευθύνη. Μόνον κατηγορούμε. Κατηγορούμε άπαντες και πανταχόθεν. Φταίει το σύστημα, φταίει η εποχή, φταίει ο αλγόριθμος, το AI, το ΠΑΣΟΚ, η ακρίβεια, τα αφεντικά. Φταίνε, φυσικά. Ουδείς ισχυρίστηκε το αντίθετο. Όμως εμείς – έχοντας αυτή τη γνώση – τι κάνουμε;
Κουνάμε το κεφάλι με νόημα και, όπως εκείνοι – οι παλιοί θαμώνες της υπόγειας ταβέρνας – που «κανείς δεν ήθελε να θυμηθεί ή να στοχαστεί», επιλέγουμε τη νάρκωση μιας συλλογικής, αστικής μελαγχολίας. «Δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι αντάμα προσμένουμε ίσως κάποιο θάμα!»
Ο μπάρμαν κερνάει σφηνάκια. Τεκίλα. Δε σ’ αρέσει, αλλά ας είναι. Χαιρετιέστε και συνεχίζετε για λίγο τον μηρυκασμό της τύχης σας. Κοντεύουν μεσάνυχτα. Πώς πέρασε έτσι η ώρα; Για ένα ποτό βγήκατε. Πληρώνετε και βάζετε πλώρη προς το σπίτι. Έχετε να ξυπνήσετε το πρωί. Πρέπει να πάτε στο γραφείο. «Μακάρι να ήταν Παρασκευή», σκέφτεστε όλοι. Κι ας μην το λέει κανείς δυνατά.
Φτάνεις σπίτι. Δε βγάζεις καν τα παπούτσια σου. Ανοίγεις το ψυγείο. Δεν έχει τίποτα μέσα. Ακούς την κοιλιά σου να γουργουρίζει. «Δεν βαριέσαι; Θα παραγγείλω», σκέφτεσαι. Και παραγγέλνεις. Μακαρόνια. Ανοίγεις την τηλεόραση. Βάζεις «Παρά 5». Βάζεις πιτζάμες και περιμένεις το φαγητό σου. Το κουδούνι χτυπάει. Κατεβαίνεις. Δίνεις τιπ στον ευγενικό κύριο και ανεβαίνεις. Κάθεσαι οκλαδόν στον καναπέ σου και τρως. Τα μακαρόνια χορταίνουν πρώτα την ψυχούλα σου και κατόπιν το στομάχι σου. Ξαπλώνεις και χουζουρεύεις. «Θα γίνω γιαγιά και θα νανουρίζομαι ακόμη με το “Παρά 5”», σκέφτεσαι. Σε παίρνει ο ύπνος. Γλυκά. Ονειρεύεσαι. Χαμογελάς.
Κάποιοι θα σε πουν απόκληρο της ζωής, μοιραίο, δειλό, βολεμένο, ψευτοεπαναστάτη. Φωνάζεις από τον καναπέ σου. Διαμαρτύρεσαι μέσα από το πληκτρολόγιο. Ομολογείς πως δε σου αρέσει η ζωή σου σε ένα μπαράκι. Γκρινιάζεις στους φίλους σου. Σου φταίνε όλοι.
Μεταξύ μας; Τελικά, ίσως και να έχουν δίκιο όσοι μας δείχνουν με το δάχτυλο και μας κατηγορούν πως δεν κάνουμε τίποτε για να αλλάξουμε τον κόσμο. Γιατί, όντως, δεν κάνουμε τίποτε. Δε βγαίνουμε στους δρόμους, δε διεκδικούμε, δεν παίρνουμε ρίσκα. Συμβιβαζόμαστε. Η ζωή μας δεν είναι έτσι όπως ονειρευόμασταν στα 18. Είναι σκληρή, άδικη, δαιδαλώδης, βουβή, σχεδόν τρομακτική.
Το να αλλάξεις τη ζωή σου, να γκρεμίσεις τις βεβαιότητές σου και να ρισκάρεις την αποτυχία είναι δύσκολο. Μοιάζει με το ψηλότερο βουνό. Γι’ αυτό και εμείς το «θάμα» που προσμένουμε στα μπαράκια με σταυρωμένα χέρια δεν είναι απαραίτητα μία μεγάλη κοινωνική ανατροπή. Αλλά μικρά – αθόρυβα – ψήγματα ανθρώπινης σύνδεσης.
Γκρινιάζουμε κάθε μέρα. Όμως γκρινιάζουμε ο ένας στον άλλον. Αγωνιούμε, ματώνουμε για λίγη ανθρώπινη σύνδεση. Μετράμε τις ώρες μέχρι να δούμε τους φίλους μας και να πιούμε εκείνο το έρμο το ποτό.
Μας κατηγορούν συχνά ότι «γκρινιάζουν πως δεν έχουνε λεφτά, όμως όλα τα μπαρ είναι γεμάτα».
Είναι ο μόνος τρόπος να επιβιώσουμε σε αυτόν τον κόσμο που μας παραδώσατε, αγαπητοί.
Δεν πάμε στα μπαράκια μία Τρίτη βράδυ γιατί αδιαφορούμε για τον κόσμο. Δεν περιμένουμε παθητικά το τέλος. Είμαστε απλώς άνθρωποι που νανουρίζονται με τις επαναλήψεις του χθες επειδή το σήμερα τρέχει υπερβολικά γρήγορα. Ψυχές που προσπαθούν να χορτάσουν πρώτα με μια ζεστή μακαρονάδα κι ύστερα με λίγη αγάπη.
Και η αγάπη αυτή κρύβεται στις μικρές ρωγμές της νύχτας: στον αναπτήρα που θα δώσεις σε έναν άγνωστο, στο τασάκι που θα μοιραστείτε, στο ποτό που θα πίνεις για μία ώρα όρθιος κι ας είσαι κουρασμένος, στη μουσική που παίζει στο πικάπ, στα φώτα της πόλης που θα δεις να ανάβουν, στη θαλπωρή που θα νιώσεις όταν συναντήσεις κι άλλους ανθρώπους να μοιράζεστε τα ίδια προβλήματα.
Γιατί αυτά μόνο μας έχουν απομείνει. Οι παρέες, τα μπαρ, τα ποτά και οι ιστορίες μας. Θέλουμε να αλλάξουμε. Να αλλάξουμε εμείς. Να γίνουμε πιο ανθρώπινοι, πιο τρυφεροί, πιο καλοί ακροατές, καλύτεροι φίλοι, καλύτεροι σύντροφοι. Γιατί μόνον έτσι θα μπορέσουμε να διατηρήσουμε τα ψήγματα ζωής που υπάρχουν στη μουντή και ανιαρή μας καθημερινότητα.
Και ποιος ξέρει; Αν αλλάξουμε εμείς, ίσως στο μέλλον να αλλάξει και ο κόσμος.
Συντάκτης: Στέλλα Μπακάλη
