Είχες πει να βγάλεις τον Οκτώβριο, να οργανωθείς λίγο τον Νοέμβριο και από Δεκέμβριο να μπεις σε χριστουγεννιάτικο mood. Κράτα μια μικρή επιφύλαξη στο πρόγραμμα, γιατί μια επιστημονική δημοσίευση του 1960 έχει σημειωμένη την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026 ως «Doomsday». Δηλαδή, ημέρα της Αποκάλυψης. Πριν καν προλάβουμε να πούμε «φέτος δε θα στολίσω από νωρίς».

Η μελέτη υπάρχει πράγματι. Δημοσιεύτηκε στις 4 Νοεμβρίου 1960 στο περιοδικό Science, από τον Χάιντς φον Φέρστερ, την Πατρίσια Μόρα και τον Λόρενς Άμιοτ, με τίτλο «Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026». Οι άνθρωποι έβαλαν ημερομηνία κατευθείαν στον τίτλο.

Πριν, ωστόσο, στείλεις στον προϊστάμενο «θεωρώ περιττό να συζητάμε το πλάνο Δεκεμβρίου», υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: η δημοσίευση δεν αποτελεί επιστημονική απόδειξη ότι ο κόσμος θα τελειώσει τον επόμενο μήνα. Η επίμαχη ημερομηνία προέκυπτε από ένα μαθηματικό μοντέλο για την αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού, με την προϋπόθεση ότι η ιστορική τάση θα συνεχιζόταν.

Οι ερευνητές εξέτασαν εκτιμήσεις του παγκόσμιου πληθυσμού σε βάθος περίπου δύο χιλιετιών. Προεκτείνοντας την καμπύλη που προέκυψε, έφτασαν σε ένα σημείο όπου ο πληθυσμός, μέσα στο μοντέλο τους, θα έτεινε στο άπειρο. Ο εφιάλτης που περιέγραφαν ήταν ο ακραίος συνωστισμός. Η ίδια η εργασία, πάντως, έδινε αβεβαιότητα αρκετών ετών στον υπολογισμό. Η εντυπωσιακή ακρίβεια του «Παρασκευή και 13» ήταν πολύ μεγαλύτερη από την ακρίβεια που μπορούσαν να υποστηρίξουν οι αριθμοί.

Και εδώ χρειάζεται να ξεχωρίσουμε δύο πράγματα: μια εξίσωση μπορεί να οδηγείται στο άπειρο, χωρίς η πραγματικότητα να έχει υποχρέωση να την ακολουθήσει. Όταν ένα μοντέλο δίνει ένα φυσικά αδύνατο αποτέλεσμα, πρέπει να εξετάσουμε μέχρι πού λειτουργεί και ποιες παραδοχές του παύουν να ισχύουν. Το σύμπαν δε λαμβάνει ειδοποίηση «η εξίσωσή σας ολοκληρώθηκε, παρακαλούμε εκκενώστε». Άλλωστε, οι δημογραφικές προβολές του ΟΗΕ δίνουν μια πολύ διαφορετική εικόνα. Η αναθεώρηση του 2024 προέβλεπε ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός θα κορυφωθεί περίπου στα 10,3 δισεκατομμύρια στα μέσα της δεκαετίας του 2080, πριν αρχίσει σταδιακά να μειώνεται. Παράλληλα, κατέγραφε πτώση της γονιμότητας: κατά μέσο όρο, οι γυναίκες αποκτούσαν περίπου ένα παιδί λιγότερο σε σχέση με το 1990. Αυτά απέχουν αρκετά από το «τον Νοέμβριο γινόμαστε άπειροι και δε χωράμε στον πλανήτη».

Το ενδιαφέρον στην ιστορία είναι πόσο εύκολα χάνεται εκείνο το μικρό, καθόλου βολικό «αν». «Αν συνεχιστεί αυτή η τάση», λέει μια μελέτη. «Έρχεται το τέλος», καταλαβαίνει ο τίτλος. Μέχρι να φτάσει η πληροφορία στην ομαδική της οικογένειας, κάποιος έχει ήδη ρωτήσει αν πρέπει να αγοράσουμε κ@λόχαρτα.

Κι όσο πιο συγκεκριμένη είναι η ημερομηνία, τόσο πιο εύκολα κολλάμε. Το «υπάρχουν όρια στην προέκταση ενός δημογραφικού μοντέλου» δύσκολα σε κάνει να αφήσεις κάτω τον καφέ. Το «τελειώνουμε Παρασκευή 13» σε κάνει να ανοίξεις το ημερολόγιο και να τσεκάρεις αν τουλάχιστον πέφτει μετά τη μισθοδοσία.

Μπορούμε, λοιπόν, να κρατήσουμε την παράξενη ιστορία της μελέτης, να γελάσουμε με το δραματικό της ημερολόγιο και να συνεχίσουμε τα σχέδιά μας. Ε κι αν τελειώσει ο κόσμος, ας φροντίσουμε τουλάχιστον να φάμε εκείνη την κρέπα και να πούμε κι εκείνα τα σ’αγαπώ.

Δε θα μείνει κι Αύγουστος να χρωστάμε, όχι τίποτ’ άλλο.