Οι εργαζόμενοι πρέπει να δηλώνονται, να ασφαλίζονται και να πληρώνονται για τις ώρες που δουλεύουν. Απλό ακούγεται, αλλά για κάποιους εργοδότες αποτελεί μάλλον δυσεπίλυτο πρόβλημα. Τόσο δυσεπίλυτο, ώστε αντί να εφαρμόσουν τον νόμο, προτιμούν να κρύβουν ανθρώπους σε ψυγεία, δοκιμαστήρια, ακόμη και μέσα σε φέρετρα.
Άλλοι δηλώνουν σχεδόν όλο το προσωπικό ως «υπεύθυνους», ζητούν από τους εργαζομένους να παριστάνουν τους πελάτες ή τους στέλνουν στις ξαπλώστρες μόλις εμφανιστούν οι επιθεωρητές. Όλα αυτά για να παρακάμψουν την Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας και να μη φανεί ποιος εργάζεται, πόσες ώρες δουλεύει και αν πληρώνεται όπως προβλέπει ο νόμος.
Οι ιστορίες ακούγονται τόσο παράλογες, που αρχικά προκαλούν γέλιο. Μόνο που το αστείο τελειώνει μόλις θυμηθούμε ότι πίσω από κάθε «πατέντα» βρίσκεται ένας άνθρωπος που δουλεύει αδήλωτος ή απλήρωτος και φοβάται ότι θα χάσει ακόμη κι αυτό το μεροκάματο.
Θες υπεύθυνο στα αλλαντικά ή στα χαρτικά;
Σε έλεγχο που πραγματοποιήθηκε σε σούπερ μάρκετ, οι επιθεωρητές διαπίστωσαν ότι σχεδόν όλοι οι εργαζόμενοι εμφανίζονταν στα χαρτιά ως υπεύθυνοι κάποιου τμήματος. Υπεύθυνος στα αλλαντικά, υπεύθυνος στα ταμεία, υπεύθυνος στους διαδρόμους, υπεύθυνος στα χαρτικά. Αν υπήρχε και υπεύθυνος για τον υπεύθυνο, πιθανότατα θα είχε δηλωθεί κι αυτός.
Στην πραγματικότητα, όμως, οι συγκεκριμένοι άνθρωποι εκτελούσαν κανονικά καθήκοντα υπαλλήλων. Ο τίτλος δεν συνοδευόταν απαραιτήτως από πραγματικές διοικητικές αρμοδιότητες ή, φυσικά, από τον αντίστοιχο μισθό. Χρησίμευε κυρίως ως ένα βολικό «βάφτισμα», ώστε να εμφανίζονται ως διευθυντικά στελέχη και να παρακάμπτεται η καταγραφή του πραγματικού ωραρίου τους.
Η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας υπάρχει ακριβώς για να καταγράφει πότε ξεκινά και πότε ολοκληρώνεται η εργασία. Κι όμως, ακόμη και απέναντι σε ένα σύστημα που μετρά απλώς τον χρόνο, κάποιοι επιχειρούν να εξαφανίσουν ώρες, υπερωρίες και τελικά χρήματα που δικαιούνται οι εργαζόμενοι.
Μόλις εμφανιστεί ο έλεγχος, γίνε πελάτης
Ένα από τα πιο παλιά κόλπα είναι η στιγμιαία μεταμόρφωση του εργαζομένου σε πελάτη. Εφαρμόζεται ιδιαίτερα στην εστίαση, όπου ο σερβιτόρος μπορεί να αφήσει τον δίσκο και να καθίσει σε ένα τραπέζι μέχρι να ολοκληρωθεί ο έλεγχος.
Σε περιστατικό που κατέγραψε το ρεπορτάζ, εργαζόμενος που μέχρι εκείνη τη στιγμή εξυπηρετούσε πελάτες έγινε ξαφνικά λουόμενος. Κάθισε στην ξαπλώστρα, ενώ ο ιδιοκτήτης ανέλαβε το σέρβις. Προφανώς, ο άνθρωπος πήγε για μπάνιο, είδε έναν δίσκο αφύλακτο και σκέφτηκε να βοηθήσει για λίγο. Πάντα υπάρχει μια απολύτως λογική εξήγηση, αρκεί να μην την εξετάσεις περισσότερο από πέντε δευτερόλεπτα.
Σε άλλες περιπτώσεις, εργαζόμενοι υποστηρίζουν ότι βρίσκονται στον χώρο πολύ πριν από τη δηλωμένη βάρδια τους απλώς για να πιουν έναν καφέ ή να προετοιμαστούν. Μόνο που, όταν κάποιος εξυπηρετεί πελάτες, τακτοποιεί προϊόντα ή εκτελεί κανονικά καθήκοντα, δεν «προετοιμάζεται». Εργάζεται. Και ο χρόνος αυτός πρέπει να καταγράφεται και να πληρώνεται.
Από το δοκιμαστήριο στο ψυγείο
Σε κατάστημα ρούχων, εργαζόμενοι είχαν κρυφτεί μέσα στα δοκιμαστήρια, ενώ η ιδιοκτήτρια υποστήριζε ότι λειτουργούσε ολομόναχη την επιχείρηση. Λίγο ακόμη και θα μας έλεγαν ότι τα ρούχα διπλώνονταν μόνα τους και η ταμειακή λειτουργούσε με τη δύναμη της σκέψης.
Σε βιομηχανία τυποποιημένων προϊόντων, εργαζόμενοι βρέθηκαν μέσα σε ψυκτικούς θαλάμους. Το γεγονός ότι ένας άνθρωπος αναγκάζεται να κρυφτεί σε χώρο με τόσο χαμηλή θερμοκρασία για να μη φανεί πως εργάζεται είναι από μόνο του αρκετό για να τελειώσει κάθε διάθεση για χαριτωμένα σχόλια.
Και έπειτα υπάρχει το φέρετρο. Η τέλεια εικόνα μιας αγοράς εργασίας που ζητά από τον εργαζόμενο να είναι παρών όταν χρειάζεται να δουλέψει και αόρατος όταν πρέπει να πληρωθεί ή να ελεγχθεί η νομιμότητα της απασχόλησής του.
Όλες αυτές οι ιστορίες παρουσιάζονται εύκολα ως παράξενα ευρήματα ή ως «απίστευτες πατέντες» των εργοδοτών. Πίσω από το γελοίο, όμως, υπάρχει κάτι απολύτως σοβαρό.
Υπάρχουν άνθρωποι που εργάζονται χωρίς να δηλώνονται, δεν ασφαλίζονται για τις πραγματικές ώρες εργασίας τους και δεν πληρώνονται για τις υπερωρίες τους. Υπάρχουν εργαζόμενοι που, τη στιγμή του ελέγχου, καλούνται να πουν ψέματα, να κρυφτούν ή να παίξουν έναν ρόλο, επειδή ο εργοδότης τους αποφάσισε ότι η τήρηση της εργατικής νομοθεσίας είναι προαιρετική.
Και βέβαια, όλο αυτό συμβαίνει μέσα σε μια σχέση από την οποία λείπει η ισορροπία. Είναι εύκολο να αναρωτηθεί κάποιος γιατί ένας εργαζόμενος δέχεται να κρυφτεί. Η απάντηση βρίσκεται συνήθως στον φόβο ότι, αν αρνηθεί, την επόμενη ημέρα δεν θα έχει δουλειά. Η ευθύνη δεν βαραίνει εκείνον που προσπαθεί να κρατήσει το μεροκάματό του, αλλά εκείνον που χρησιμοποιεί αυτή την ανάγκη για να παραβιάσει τον νόμο.
Η Ψηφιακή Κάρτα δεν ζητά κάτι παράλογο. Ζητά να καταγράφεται η ώρα που ένας άνθρωπος δουλεύει. Αν για να αποφύγει κανείς αυτή την υποχρέωση χρειάζεται να μοιράσει τίτλους διευθυντών, να μετατρέψει σερβιτόρους σε λουόμενους και να κρύψει υπαλλήλους σε ψυγεία και φέρετρα, τότε ίσως δεν φταίει ο νόμος που είναι αυστηρός.
Ίσως φταίει το γεγονός ότι για χρόνια κάποιοι είχαν συνηθίσει να θεωρούν φυσιολογικό το να δουλεύουν οι άλλοι δωρεάν.
