Ένα παιδί ζει με τη μαμά του γιατί οι γονείς του έχουν χωρίσει. Ένα άλλο μεγαλώνει με τον μπαμπά του. Κάποιο ζει με τους παππούδες του, κάποιο έχει θετούς γονείς, κάποιο δύο μαμάδες και κάποιο δύο μπαμπάδες. Υπάρχουν παιδιά με αδέρφια από προηγούμενους γάμους, παιδιά που μοιράζουν τη ζωή τους ανάμεσα σε δύο σπίτια και παιδιά που έχασαν έναν γονέα πολύ νωρίς.
Όλα αυτά τα παιδιά κάθονται ήδη στα ίδια θρανία.
Κι όμως, η απλή απόφαση δύο σχολικών βιβλίων να δείξουν ότι η οικογένεια δεν έχει παντού την ίδια σύνθεση στάθηκε αρκετή για να ξεσπάσει ένας ακόμη πανικός περί «woke ατζέντας» και να προκληθεί μέχρι και ενδοκυβερνητική δυσαρέσκεια. Αφορμή στάθηκε δημοσίευμα της εφημερίδας «Δημοκρατία», το οποίο παρουσίασε αποσπάσματα από δύο νέα σχολικά εγχειρίδια: το βιβλίο Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού «Η γλώσσα μου», των Εκδόσεων Νήσος, και το βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της ΣΤ΄ Δημοτικού, των Εκδόσεων Πουκαμισάς.
Στο πρώτο παρουσιάζονται με εικονογραφήσεις διαφορετικές οικογενειακές συνθέσεις, ανάμεσά τους οικογένειες με δύο μητέρες ή δύο πατέρες. Τα παιδιά καλούνται να παρατηρήσουν τις εικόνες, να συζητήσουν ποια μοιάζει περισσότερο με τη δική τους οικογένεια και στη συνέχεια να τη ζωγραφίσουν.
Στο βιβλίο της ΣΤ΄ Δημοτικού γίνεται αναφορά στην πυρηνική, τη μονογονεϊκή, την εκτεταμένη, τη θετή οικογένεια και στην οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου. Οι μαθητές καλούνται να εργαστούν πάνω στους διαφορετικούς τύπους οικογένειας και να δημιουργήσουν σχετικές αφίσες.
Αυτό είναι όλο. Δεν υπάρχει κάποιο κρυφό σχέδιο χειραγώγησης των παιδιών. Υπάρχουν μερικές εικόνες που τους λένε κάτι πάρα πολύ απλό: «Η οικογένειά σου μπορεί να μη μοιάζει με την οικογένεια του διπλανού σου και αυτό δεν σημαίνει ότι κάποια από τις δύο είναι λιγότερο οικογένεια».
Ποια ακριβώς «ευαισθησία» πρέπει να δείξουμε;
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, δήλωσε στο MEGA NEWS 104,6 ότι η είδηση τον προβλημάτισε και τόνισε πως, ειδικά για τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού, «πρέπει να είμαστε ιδιαιτέρως προσεκτικοί και να δείχνουμε και αυξημένη ευαισθησία».
Συμφωνούμε απόλυτα.
Αυξημένη ευαισθησία χρειάζεται το παιδί που έχει δύο μαμάδες και δεν έχει δει ποτέ την οικογένειά του μέσα σε κανένα σχολικό βιβλίο. Το παιδί μονογονεϊκής οικογένειας που ακούει ξανά και ξανά ότι η «κανονική» οικογένεια αποτελείται υποχρεωτικά από μαμά, μπαμπά και παιδιά. Το παιδί που μεγαλώνει με τον παππού και τη γιαγιά του και κάθε φορά που του ζητούν να ζωγραφίσει την οικογένειά του νιώθει ότι πρέπει να δώσει εξηγήσεις.
Εκεί χρειάζεται η ευαισθησία. Στο να μη μεγαλώνει κανένα παιδί πιστεύοντας ότι το σπίτι του είναι μια ντροπιαστική εξαίρεση που πρέπει να μένει έξω από τις σελίδες των βιβλίων.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος θέλησε επίσης να ξεκαθαρίσει ότι η κυβέρνηση δεν εφαρμόζει «woke ατζέντα», υπογραμμίζοντας ότι ο πατέρας είναι πατέρας και η μητέρα μητέρα.
Μόνο που κανένα από τα βιβλία δεν ισχυρίζεται το αντίθετο. Η αναγνώριση μιας οικογένειας με δύο πατέρες δεν καταργεί τη μητέρα κανενός. Η εικόνα δύο μαμάδων σε μία σελίδα δεν εξαφανίζει τους μπαμπάδες από τον κόσμο. Η ορατότητα μιας οικογένειας δεν απειλεί κάποια άλλη.
Η πραγματικότητα δεν λειτουργεί σαν πίτα που, αν δώσεις ένα κομμάτι αναγνώρισης σε κάποιον, θα το στερήσεις από όλους τους υπόλοιπους.
Τα παιδιά δεν «μπερδεύονται» από την αλήθεια
Ένα από τα επιχειρήματα που ακούγονται συχνότερα είναι ότι τα παιδιά της Β΄ Δημοτικού είναι πολύ μικρά για να μάθουν πως υπάρχουν ομόφυλοι γονείς.
Πολύ μικρά για ποιο πράγμα ακριβώς;
Για να δουν μια ζωγραφιά με δύο γυναίκες και ένα παιδί; Για να ακούσουν ότι κάποιες οικογένειες έχουν μία μαμά, άλλες έναν μπαμπά και άλλες δύο γονείς του ίδιου φύλου; Τα παιδιά δεν πρόκειται να ζητήσουν νομική ανάλυση του οικογενειακού δικαίου. Θα ακούσουν μια απλή πρόταση, θα την καταλάβουν και θα συνεχίσουν τη μέρα τους.
Οι ενήλικες είναι εκείνοι που φορτώνουν αυτές τις εικόνες με πανικό, σεξουαλικοποίηση και θεωρίες συνωμοσίας. Όταν ένα παιδί βλέπει δύο μαμάδες, βλέπει δύο μαμάδες. Δεν σκέφτεται όσα φαντάζονται οι μεγάλοι που φωνάζουν ότι απειλείται. Και αν στην τάξη υπάρχει ένα παιδί που πράγματι μεγαλώνει με δύο μαμάδες, τότε για εκείνο η συγκεκριμένη εικόνα μπορεί να είναι η πρώτη φορά που το σχολείο τού λέει: «Σε βλέπω κι εσένα».
Αυτό είναι παιδαγωγική συμπερίληψη. Τα συγκεκριμένα βιβλία, άλλωστε, δεν θα μοιραστούν τον Σεπτέμβριο του 2026. Προορίζονται για το σχολικό έτος 2027-2028 και αποτελούν επιλογές στο πλαίσιο του νέου θεσμού του Πολλαπλού Βιβλίου. Το εγχειρίδιο της Β΄ Δημοτικού είναι ένα από τέσσερα διαθέσιμα βιβλία, ενώ εκείνο της ΣΤ΄ είναι ένα από τρία. Έχουν επίσης περάσει από τη θεσμική διαδικασία αξιολόγησης ανεξάρτητων επιστημονικών επιτροπών, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά περισσότερα από 900 μέλη, σύμφωνα με το υπουργείο Παιδείας. (Πρώτο Θέμα, Το Βήμα)
Ο συγγραφέας του βιβλίου της ΣΤ΄ Δημοτικού, κοινωνιολόγος Μανούσος Μαραγκουδάκης, απέρριψε τις κατηγορίες περί «woke ατζέντας», εξηγώντας ότι το βιβλίο απλώς καταγράφει τη σύγχρονη κοινωνική και νομική πραγματικότητα μαζί με τις υπόλοιπες μορφές οικογένειας.
Και πράγματι, στην Ελλάδα ο πολιτικός γάμος μεταξύ προσώπων του ίδιου φύλου έχει ήδη αναγνωριστεί με τον νόμο 5089/2024. Οι οικογένειες αυτές δεν αποτελούν μια θεωρητική πιθανότητα ούτε κάποιο ξενόφερτο σενάριο. Υπάρχουν, μεγαλώνουν παιδιά, πηγαίνουν σε σχολικές γιορτές, διαβάζουν παραμύθια, φτιάχνουν κολατσιό και περιμένουν έξω από τις ίδιες σχολικές αυλές.
Ο αποκλεισμός είναι πολιτική επιλογή
Ένα σχολικό βιβλίο δεν δημιουργεί οικογένειες με ομόφυλους γονείς. Απλώς αποφασίζει αν θα τις αναγνωρίσει ή αν θα προσποιηθεί ότι δεν υπάρχουν.
Και ο αποκλεισμός τους δεν αποτελεί ουδετερότητα. Είναι επίσης μια πολιτική και παιδαγωγική επιλογή. Είναι η επιλογή να πεις σε ορισμένα παιδιά ότι η δική τους οικογένεια δεν χωρά στην επίσημη εικόνα της κοινωνίας. Ότι μπορεί να υπάρχει στην πραγματική ζωή, αλλά πρέπει να εξαφανίζεται όταν ανοίγει η πόρτα της σχολικής τάξης. Κανένα παιδί δεν προστατεύεται με αυτόν τον τρόπο.
Το παιδί μιας ετερόφυλης οικογένειας δεν κινδυνεύει επειδή θα μάθει πως ο συμμαθητής του έχει δύο μπαμπάδες. Αντίθετα, μαθαίνει από νωρίς ότι οι άνθρωποι δεν ζουν όλοι με τον ίδιο τρόπο και ότι η διαφορά δεν αποτελεί λόγο χλευασμού ή αποκλεισμού.
Το παιδί της ομόφυλης οικογένειας, από την άλλη, προστατεύεται από κάτι πολύ συγκεκριμένο: από την ντροπή, την απομόνωση και την αίσθηση ότι το ίδιο και οι άνθρωποι που αγαπά είναι ένα μυστικό που η κοινωνία δεν θέλει να βλέπει.
Όλες οι οικογένειες δεν μοιάζουν μεταξύ τους. Αυτό δεν είναι ούτε απειλή ούτε «ατζέντα». Είναι η ζωή.
Οικογένεια μπορεί να είναι μία μαμά και ένα παιδί. Ένας μπαμπάς που μεγαλώνει μόνος του δύο παιδιά. Δύο μαμάδες, δύο μπαμπάδες, θετοί γονείς, παππούδες που ανέλαβαν τον ρόλο των γονιών ή αδέρφια από διαφορετικούς γάμους που μεγαλώνουν μαζί.
Η οικογένεια δεν κρίνεται από το αν χωρά σε μια παλιά εικόνα σχολικού βιβλίου. Κρίνεται από τη φροντίδα, την ασφάλεια, τη συνέπεια και την αγάπη που προσφέρει στα παιδιά της. Και ίσως αυτό είναι τελικά το μόνο που χρειάζεται να διδάξουμε.
