Μέχρι πριν από μερικά χρόνια, ο λαγοκέφαλος ήταν για τους περισσότερους Έλληνες ένα περίεργο ψάρι που ακούγαμε ότι εμφανίζεται κάπου στο Αιγαίο. Σήμερα, όμως, η κατάσταση είναι διαφορετική. Το ξενικό αυτό είδος έχει εξαπλωθεί σχεδόν σε ολόκληρη τη χώρα και πλέον δεν απασχολεί μόνο ψαράδες και επιστήμονες, αλλά και τους ίδιους τους λουόμενους.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός εξέδωσε νέα ενημέρωση προς το κοινό, με αφορμή την ολοένα και συχνότερη παρουσία λαγοκέφαλων στις ελληνικές θάλασσες. Μάλιστα, μαζί με τις προειδοποιήσεις για τους κινδύνους του συγκεκριμένου ψαριού, έδωσε και αναλυτικές οδηγίες πρώτων βοηθειών σε περίπτωση τραυματισμού από δάγκωμά του.
Και μπορεί η εικόνα ενός ψαριού να μην προκαλεί ιδιαίτερο φόβο, όμως ο λαγοκέφαλος μόνο ακίνδυνος δεν είναι.
Το ψάρι που δαγκώνει σαν πένσα
Ο λαγοκέφαλος περιέχει τετραδοτοξίνη, μια εξαιρετικά ισχυρή νευροτοξίνη που καθιστά την κατανάλωσή του επικίνδυνη για τον άνθρωπο. Οι ειδικοί τονίζουν ότι κανένα μέρος του ψαριού δε θεωρείται ασφαλές για κατανάλωση, καθώς η συγκέντρωση της τοξίνης διαφέρει από σημείο σε σημείο.
Το δάγκωμά του δε μεταφέρει δηλητήριο. Το πρόβλημα, όμως, βρίσκεται αλλού.
Οι σιαγόνες του μοιάζουν με ράμφος και είναι τόσο ισχυρές που μπορούν να προκαλέσουν βαθιά τραύματα, έντονη αιμορραγία και σε ακραίες περιπτώσεις πολύ σοβαρούς τραυματισμούς.
Και αν μέχρι πρόσφατα τα περισσότερα περιστατικά αφορούσαν ψαράδες που έρχονταν σε επαφή μαζί του στα δίχτυα τους, πλέον καταγράφονται ολοένα περισσότερες αναφορές από λουόμενους.
Από την Κρήτη μέχρι την Αττική
Οι λαγοκέφαλοι πρωτοεμφανίστηκαν στις ελληνικές θάλασσες πριν από περίπου μία δεκαετία, όμως τα τελευταία χρόνια η εξάπλωσή τους έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις.
Αναφορές για επιθέσεις και δαγκώματα έχουν καταγραφεί από την Κρήτη και τα Δωδεκάνησα μέχρι τις ακτές της Αττικής. Στη Σαρωνίδα, τη Βάρκιζα, τη Βούλα, τη Βουλιαγμένη και άλλες περιοχές του Σαρωνικού έχουν αναφερθεί περιστατικά λουόμενων που δέχθηκαν δαγκώματα ενώ κολυμπούσαν ακόμη και σε πολύ ρηχά νερά.
Το ανησυχητικό είναι ότι αρκετοί επιστήμονες παρατηρούν αλλαγές στη συμπεριφορά του είδους. Ο λαγοκέφαλος φαίνεται να κινείται πλέον σε ομάδες, να αναζητά επιθετικά τροφή και να μην αποφεύγει την ανθρώπινη παρουσία όπως συνέβαινε παλαιότερα.
Γιατί εξαπλώνεται τόσο γρήγορα;
Ο Lagocephalus sceleratus, όπως είναι η επιστημονική του ονομασία, δεν ανήκει φυσικά στη Μεσόγειο. Πρόκειται για είδος που προέρχεται από την Ερυθρά Θάλασσα και τους τροπικούς ωκεανούς.
Η παρουσία του στη Μεσόγειο συνδέεται με τη Διώρυγα του Σουέζ, ενώ η αύξηση της θερμοκρασίας των υδάτων και η υπεραλίευση βοήθησαν σημαντικά στην εξάπλωσή του.
Με απλά λόγια, ο λαγοκέφαλος βρήκε έναν παράδεισο. Λίγους φυσικούς εχθρούς, άφθονη τροφή και ολοένα θερμότερα νερά.
Το αποτέλεσμα είναι να εξαπλώνεται συνεχώς, επηρεάζοντας τόσο τα θαλάσσια οικοσυστήματα όσο και την αλιεία.
Οι ψαράδες τον αποκαλούν καταστροφή
Για τους επαγγελματίες αλιείς, ο λαγοκέφαλος δεν είναι απλώς ένα ενοχλητικό ψάρι. Είναι ένας πραγματικός πονοκέφαλος.
Καταστρέφει δίχτυα, κόβει πετονιές, τρώει τα αλιεύματα πριν φτάσουν στην ακτή και προκαλεί σημαντικές οικονομικές απώλειες. Σύμφωνα με στοιχεία ερευνών, το κόστος για πολλούς ψαράδες μπορεί να ξεπερνά τις αρκετές χιλιάδες ευρώ τον χρόνο.
Γι’ αυτό και σε Ελλάδα, Κύπρο και Τουρκία εξετάζονται ή εφαρμόζονται προγράμματα οικονομικής ενίσχυσης για την αλιεία του είδους, σε μια προσπάθεια να περιοριστεί ο πληθυσμός του.
Τι πρέπει να κάνετε αν σας δαγκώσει
Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός συνιστά:
• Να πλύνετε αμέσως το τραύμα με άφθονο καθαρό νερό και σαπούνι.
• Να ασκήσετε σταθερή πίεση με καθαρή γάζα ή ύφασμα ώστε να περιοριστεί η αιμορραγία.
• Να κρατήσετε το τραυματισμένο μέλος ψηλά εφόσον αυτό είναι εφικτό.
• Να αναζητήσετε άμεσα ιατρική βοήθεια, καθώς μπορεί να χρειαστεί αντιτετανική κάλυψη, εξειδικευμένη φροντίδα ή ακόμη και ράμματα.
Σε περίπτωση έντονης αιμορραγίας ή αν το περιστατικό συμβεί σε απομακρυσμένη περιοχή, οι πολίτες θα πρέπει να καλέσουν αμέσως το 166 ή το 112.
Πέρα όμως από τα δαγκώματα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα ίσως να είναι άλλο: η σταδιακή αλλαγή των ελληνικών θαλασσών όπως τις γνωρίζαμε. Για χιλιάδες χρόνια τα ίδια ψάρια κυριαρχούσαν στο Αιγαίο και το Ιόνιο. Σήμερα, η είσοδος ξενικών ειδών και οι ανθρώπινες παρεμβάσεις αλλάζουν γρήγορα την εικόνα, με τον λαγοκέφαλο να αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας πραγματικότητας.
