Να έχει καλή δουλειά, οικονομική άνεση, κοινωνική επιφάνεια, αυτοπεποίθηση και, αν γίνεται, ένα σπίτι που να μη χρειάζεται συγκάτοικο για να πληρώνεται το ενοίκιο. Οι απαιτήσεις αυτές μπορεί σήμερα να εμφανίζονται σε λίστες με τα «απαραίτητα» χαρακτηριστικά ενός συντρόφου, όμως η λογική που κρύβεται πίσω τους δεν γεννήθηκε στα dating apps.
Ο όρος που περιγράφει το συγκεκριμένο φαινόμενο είναι «hypergamy», στα ελληνικά «υπεργαμία», και αναφέρεται στην επιλογή ενός ανθρώπου που θεωρείται ότι διαθέτει υψηλότερη κοινωνική, οικονομική ή μορφωτική θέση. Με απλά λόγια, είναι αυτό που συχνά αποκαλούμε «παντρεύτηκε προς τα πάνω». Σύμφωνα με την coach γνωριμιών και οικοδέσποινα του podcast «Dates & Mates», Damona Hoffman, πρόκειται για μία πρακτική τόσο παλιά όσο και οι ίδιες οι ανθρώπινες σχέσεις.
Παρόλο που η υπεργαμία έχει συνδεθεί κυρίως με τις γυναίκες, δεν αποτελεί αποκλειστικά γυναικεία συμπεριφορά. Ένας άνθρωπος μπορεί να αναζητά έναν σύντροφο με περισσότερα χρήματα, καλύτερες διασυνδέσεις, υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο ή μεγαλύτερο κοινωνικό κύρος, ανεξαρτήτως φύλου. Ακόμη και η ομορφιά ή η δημοτικότητα μπορούν να λειτουργήσουν ως μορφές «κοινωνικού κεφαλαίου».
Ιστορικά, βέβαια, η επιλογή αυτή είχε πολύ διαφορετικό βάρος για τις γυναίκες. Σε εποχές κατά τις οποίες δεν είχαν εύκολη πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην εργασία, στην περιουσία και στην οικονομική ανεξαρτησία, ένας «καλός γάμος» δεν αποτελούσε απλώς ρομαντική φιλοδοξία. Ήταν συχνά ο μοναδικός δρόμος προς την ασφάλεια και μια καλύτερη κοινωνική θέση.
Κάπως έτσι δημιουργήθηκε και το στερεότυπο ότι η γυναίκα επιλέγει τον ισχυρό και οικονομικά ευκατάστατο άντρα, ενώ εκείνος επιλέγει κυρίως με βάση τη νεότητα και την εμφάνιση. Σήμερα, όμως, τα δεδομένα έχουν αρχίσει να αλλάζουν. Έρευνα για τις σχέσεις στην Ευρώπη δείχνει ότι η εκπαιδευτική υπεργαμία υποχωρεί, καθώς όλο και περισσότερες γυναίκες διαθέτουν υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο και δημιουργούν σχέσεις με άντρες που έχουν λιγότερα τυπικά προσόντα από εκείνες. Η σχετική μελέτη δημοσιεύθηκε στο Demographic Research.
Η σύγχρονη υπεργαμία, ωστόσο, δεν εξαφανίστηκε. Απλώς άλλαξε ρούχα και έφτιαξε προφίλ στο Tinder. Η ατελείωτη δυνατότητα επιλογής που προσφέρουν οι εφαρμογές γνωριμιών μπορεί εύκολα να δημιουργήσει την αίσθηση ότι κάπου, ένα ακόμη swipe μακριά, υπάρχει κάποιος πιο όμορφος, πιο επιτυχημένος, πιο μορφωμένος ή πιο «ολοκληρωμένος».
Έτσι, αντί να αναρωτιόμαστε αν νιώθουμε όμορφα με έναν άνθρωπο, αρχίζουμε να εξετάζουμε αν αποτελεί την καλύτερη διαθέσιμη επιλογή. Η γνωριμία μετατρέπεται σε αξιολόγηση βιογραφικού και η σχέση σε μια διαρκή προσπάθεια αναβάθμισης. Δεν ψάχνουμε πλέον μόνο κάποιον που να μας ταιριάζει, αλλά κάποιον που να ανεβάζει και τη δική μας αξία στα μάτια των άλλων.
Η υπεργαμία, πάντως, δεν είναι το ίδιο πράγμα με το να είναι κάποιος «χρυσοθήρας». Η αναζήτηση οικονομικής σταθερότητας ή ενός συντρόφου με στόχους δεν σημαίνει αυτομάτως ότι τα συναισθήματα είναι ψεύτικα. Όλοι επιλέγουμε με βάση έναν συνδυασμό έλξης, ασφάλειας, κοινών αξιών και προσδοκιών. Σύμφωνα με ειδικούς στις σχέσεις, η υπεργαμία μπορεί να αφορά τόσο την οικονομική ασφάλεια όσο και την ανάγκη ενίσχυσης της κοινωνικής εικόνας ή της αυτοεκτίμησής μας. Η Damona Hoffman και άλλοι ειδικοί εξηγούν το φαινόμενο στο Cosmopolitan.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν ο άλλος παύει να αντιμετωπίζεται ως άνθρωπος και γίνεται μέσο κοινωνικής ανόδου. Όταν απορρίπτουμε μια ουσιαστική σύνδεση επειδή το επάγγελμα, ο μισθός ή το μορφωτικό επίπεδο του άλλου δεν εντυπωσιάζουν αρκετά. Ή όταν θεωρούμε ότι ένας σύντροφος με υψηλότερη κοινωνική θέση θα διορθώσει αυτομάτως τις δικές μας ανασφάλειες.
Ένας άνθρωπος μπορεί να διαθέτει χρήματα, κύρος και ένα εντυπωσιακό βιογραφικό και παρ’ όλα αυτά να μην μπορεί να επικοινωνήσει, να δεσμευτεί ή να προσφέρει συναισθηματική ασφάλεια. Κι ένας άλλος μπορεί να μη φαίνεται ιδιαίτερα «δυνατός» στα χαρτιά, αλλά να είναι εκείνος με τον οποίο μπορείς να δημιουργήσεις μια σχέση που δεν μοιάζει με διαρκή επαγγελματική συνέντευξη.
Ίσως, λοιπόν, η πραγματική ερώτηση δεν είναι αν επιλέγουμε «προς τα πάνω» ή «προς τα κάτω». Είναι γιατί εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι οι άνθρωποι και οι σχέσεις τους μπορούν να τοποθετηθούν σε μία τόσο απλοϊκή κλίμακα. Γιατί ο κατάλληλος σύντροφος δεν είναι απαραίτητα εκείνος που σε ανεβάζει κοινωνικά. Είναι εκείνος δίπλα στον οποίο δεν χρειάζεται να αποδείξεις πόσο ψηλά αξίζεις να βρίσκεσαι.
