Τα συναισθηματικά όρια αποτελούν έναν από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες για την ψυχική μας υγεία, τις σχέσεις μας και συνολικά την ποιότητα της ζωής μας. Παρότι συχνά παραβλέπονται ή παρεξηγούνται, στην πραγματικότητα λειτουργούν ως ένας εσωτερικός «χάρτης» που μας δείχνει πού τελειώνουμε εμείς και πού αρχίζουν οι άλλοι. Η ύπαρξη σαφών συναισθηματικών ορίων δεν σημαίνει απόσταση ή ψυχρότητα· σημαίνει αυτοσεβασμό, επίγνωση και ισορροπία.
Συναισθηματικά όρια είναι οι αόρατες γραμμές που ορίζουν τι αποδεχόμαστε και τι όχι σε συναισθηματικό επίπεδο. Αφορούν το πώς επιτρέπουμε στους άλλους να μας μιλούν, να μας φέρονται, να επηρεάζουν τα συναισθήματά μας και το πόσο αναλαμβάνουμε την ευθύνη για τα συναισθήματα των άλλων. Με απλά λόγια, είναι η ικανότητά μας να λέμε «αυτό με αφορά» και «αυτό δεν μου ανήκει».
Ένα άτομο με υγιή συναισθηματικά όρια κατανοεί ότι είναι υπεύθυνο για τα δικά του συναισθήματα, αλλά όχι για τα συναισθήματα όλων των γύρω του. Αντίθετα, όταν τα όρια είναι ασαφή ή ανύπαρκτα, συχνά παρατηρείται συναισθηματική εξάντληση, ενοχές, θυμός και σύγχυση.
Τα συναισθηματικά όρια αρχίζουν να διαμορφώνονται από την παιδική ηλικία. Ο τρόπος που οι γονείς ή οι φροντιστές ανταποκρίνονται στις ανάγκες, στα συναισθήματα και στις επιθυμίες του παιδιού παίζει καθοριστικό ρόλο. Παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα όπου τα συναισθήματά τους γίνονται σεβαστά, μαθαίνουν ότι έχουν δικαίωμα να εκφράζονται και να προστατεύουν τον εαυτό τους. Αντίθετα, σε περιβάλλοντα όπου κυριαρχεί η κριτική, η απόρριψη ή η συναισθηματική χειραγώγηση, τα όρια συχνά καταπατώνται.
Στην ενήλικη ζωή, τα όρια συνεχίζουν να επηρεάζονται από εμπειρίες, σχέσεις, τραύματα και κοινωνικές προσδοκίες. Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να θέσουν όρια επειδή φοβούνται την απόρριψη, τη σύγκρουση ή την απώλεια της αποδοχής των άλλων. Η ποιότητα της ζωής μας συνδέεται άμεσα με το πόσο ασφαλείς, ελεύθεροι και αυθεντικοί νιώθουμε. Τα υγιή συναισθηματικά όρια συμβάλλουν καθοριστικά σε όλα αυτά.
Πρώτον, προστατεύουν την ψυχική μας υγεία. Όταν λέμε «όχι» σε καταστάσεις που μας πιέζουν ή μας πληγώνουν, μειώνουμε το άγχος, την εξουθένωση και τον θυμό. Δεν χρειάζεται να απορροφούμε τα προβλήματα όλων ούτε να κουβαλάμε βάρη που δεν μας ανήκουν.
Δεύτερον, βελτιώνουν τις σχέσεις μας. Παράδοξα, τα όρια δεν απομακρύνουν τους ανθρώπους· αντίθετα, δημιουργούν πιο ειλικρινείς και υγιείς σχέσεις. Όταν εκφράζουμε ξεκάθαρα τις ανάγκες και τα όριά μας, μειώνονται οι παρεξηγήσεις και οι σιωπηλές προσδοκίες. Οι άλλοι γνωρίζουν πώς να μας φέρονται και εμείς νιώθουμε σεβασμό.
Τρίτον, ενισχύουν την αυτοεκτίμηση. Κάθε φορά που τιμούμε τα όριά μας, στέλνουμε στον εαυτό μας το μήνυμα ότι αξίζουμε φροντίδα και σεβασμό. Αυτό καλλιεργεί μια πιο σταθερή αίσθηση προσωπικής αξίας και εσωτερικής ασφάλειας.
Τα ανθυγιεινά όρια μπορεί να εκδηλώνονται με διάφορους τρόπους. Κάποιοι άνθρωποι έχουν υπερβολικά «χαλαρά» όρια: δυσκολεύονται να πουν όχι, εμπλέκονται συναισθηματικά σε όλα, νιώθουν υπεύθυνοι για τη διάθεση των άλλων. Άλλοι, αντίθετα, έχουν υπερβολικά «σκληρά» όρια: αποφεύγουν την οικειότητα, κλείνονται στον εαυτό τους και δυσκολεύονται να εκφράσουν συναισθήματα.
Και στις δύο περιπτώσεις, η ποιότητα ζωής επηρεάζεται αρνητικά, καθώς είτε χάνεται η προσωπική ισορροπία είτε περιορίζεται η συναισθηματική σύνδεση.
Η ανάπτυξη υγιών ορίων είναι μια διαδικασία που απαιτεί αυτογνωσία, εξάσκηση και υπομονή. Ξεκινά από την αναγνώριση των συναισθημάτων μας και των αναγκών μας. Όταν κάτι μας ενοχλεί, μας κουράζει ή μας πληγώνει, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι ένα όριο χρειάζεται να τεθεί ή να ενισχυθεί.
Η σαφής και ήρεμη επικοινωνία είναι επίσης βασική. Τα όρια δεν χρειάζεται να επιβάλλονται με επιθετικότητα, αλλά να εκφράζονται με σεβασμό και ειλικρίνεια. Τέλος, είναι σημαντικό να αποδεχτούμε ότι δεν θα αρέσουν σε όλους τα όριά μας και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό.
Τα συναισθηματικά όρια δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα. Καθορίζουν το πώς σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας και τους άλλους, πόσο ασφαλείς νιώθουμε και πόση ενέργεια διαθέτουμε για όσα πραγματικά έχουν σημασία. Μαθαίνοντας να τα αναγνωρίζουμε και να τα σεβόμαστε, επενδύουμε ουσιαστικά σε μια ζωή με περισσότερη ισορροπία, αυθεντικότητα και ψυχική ευεξία. Για να σκεφτούμε πόσο σημαντικά είναι όλα αυτά και πόσο μας βοηθούν στο να προάγουμε την ψυχική μας υγεία και ευεξία. Πόσες φορές τα έχουμε καταπατήσει; Πόσες φορές σκεφτήκαμε να το κάνουμε; Γιατί;
Συντάκτης: Μαριτίνα Γιαρτζή
