Μια αγελάδα στην Αυστρία μόλις κατέκτησε μια θέση στην ιστορία της επιστήμης και όχι τυχαία. Η Βερόνικα, μια αγελάδα της φυλής Braunvieh (ελβετική καφέ), είναι το πρώτο καταγεγραμμένο βοοειδές που όχι μόνο χρησιμοποιεί εργαλείο, αλλά επιλέγει συνειδητά ποιο μέρος του εργαλείου θα αξιοποιήσει, ανάλογα με την ανάγκη της.
Η Βερόνικα ζει ως κατοικίδιο ζώο στο αγρόκτημα του Witgar Wiegele, βιοκαλλιεργητή και αρτοποιού στις ανατολικές Άλπεις. Για περίπου εννέα χρόνια, ο Wiegele παρατηρούσε την αγελάδα να πιάνει ξύλα με το στόμα της και να τα χρησιμοποιεί για να ξύνεται, χωρίς καμία εκπαίδευση. Όταν κατέγραψε αυτή τη συμπεριφορά σε βίντεο και το έστειλε στην Alice Auersperg, γνωστική βιολόγο στο Πανεπιστήμιο Κτηνιατρικής Ιατρικής της Βιέννης, οι επιστήμονες κατάλαβαν πως δεν επρόκειτο για μια απλή ή τυχαία αλληλεπίδραση με αντικείμενα.
Όπως εξηγεί η Auersperg, πολλά βίντεο που φτάνουν σε ερευνητές δείχνουν ζώα να χειρίζονται αντικείμενα χωρίς σαφή γνωστική πρόθεση. Στην περίπτωση της Βερόνικα, όμως, η χρήση του εργαλείου έμοιαζε με προέκταση του ίδιου της του σώματος, ένα βασικό κριτήριο στους αυστηρούς επιστημονικούς ορισμούς της «χρήσης εργαλείων».
Για να μελετήσουν συστηματικά τη συμπεριφορά, η Auersperg και ο συνάδελφός της Antonio Osuna-Mascaró πραγματοποίησαν μια σειρά πειραμάτων. Τοποθετούσαν μπροστά στη Βερόνικα μια σκούπα σε τυχαίο προσανατολισμό. Η επιλογή του αντικειμένου δεν ήταν τυχαία: η σκούπα διαθέτει λειτουργικό άκρο (τη βούρτσα) και μη λειτουργικό (το χερούλι). Αν η αγελάδα κατανοούσε τις ιδιότητες του εργαλείου, θα προτιμούσε το κατάλληλο μέρος.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Η Βερόνικα χρησιμοποιούσε το άκρο με τη βούρτσα περίπου 2,5 φορές συχνότερα. Μετά από 70 δοκιμές, φάνηκε κάτι ακόμη πιο σύνθετο: για το παχύ δέρμα της ράχης της κρατούσε τη σκούπα από το χερούλι και ξυνόταν με τη σκληρή βούρτσα, ενώ για πιο ευαίσθητες περιοχές, όπως ο ομφαλός ή ο μαστός, την κρατούσε από τη βούρτσα και χρησιμοποιούσε το χερούλι πιο απαλά.
Η συμπεριφορά της έδειχνε επίσης ότι γνώριζε εκ των προτέρων ποιο σημείο του σώματός της ήθελε να φροντίσει. Αν το κράτημα δεν ήταν κατάλληλο, άφηνε τη σκούπα και την έπιανε ξανά από διαφορετικό σημείο, μια απαιτητική διαδικασία, δεδομένης της ανατομίας του στόματός της.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Current Biology και αποτελεί την πρώτη τεκμηριωμένη απόδειξη χρήσης πολυλειτουργικού εργαλείου στα βοοειδή. Οι ερευνητές αποδίδουν αυτή την ικανότητα, εν μέρει, στο πλούσιο και μεταβαλλόμενο περιβάλλον στο οποίο ζει η Βερόνικα, με διαφορετικά λιβάδια, στάβλους και αντικείμενα.
Όπως σημειώνουν, η καθημερινή αλληλεπίδραση νου, σώματος και περιβάλλοντος επιτρέπει στα ζώα να αναπτύσσουν δεξιότητες που συχνά υποτιμούμε. Και η Βερόνικα έρχεται να μας το υπενθυμίσει με τον πιο απρόσμενο τρόπο.
