Υπάρχει κάτι ιδιαίτερο, κάτι μαγικό στις φιλίες που ξεκινούν με ένα «δεν την παλεύω με αυτό». Δεν είναι η χαρά ή τα κοινά χόμπι, αλλά είναι αυτό το μικρό εκνευριστικό πράγμα που εκνευρίζει και τους δύο ταυτόχρονα και ξαφνικά βρίσκεστε να συμφωνείτε με ένα βλέμμα τύπου «ναι, ξέρω, δεν υπάρχει σωτηρία». Ίσως είναι ο συνάδελφος που αφήνει τα βρώμικα φλιτζάνια στην κουζίνα, ίσως η σειρά που δεν καταλαβαίνετε πώς έγινε δημοφιλής ή ο τύπος που γεμίζει το group chat με memes που κανείς δεν ζήτησε. Κι όμως, η αντίδραση αυτή είναι αυτή που κάνει τη σύνδεση αληθινή, σαν να βρήκες επιτέλους τον συμπαίκτη στο παιχνίδι του εκνευρισμού.
Δεν είναι απλώς συναίσθημα, αλλά είναι επιστήμη. Όχι, αλήθεια, σύμφωνα με έρευνες στο Personality and Social Psychology Bulletin έδειξαν ότι οι πιο δυνατές φιλίες συχνά χτίζονται όχι από αυτά που αγαπάμε, αλλά από αυτά που αντιπαθούμε μαζί. Το φαινόμενο λέγεται αρνητικός κοινωνικός δεσμός και περιγράφει ακριβώς αυτό: δύο άνθρωποι έρχονται πιο κοντά όταν μοιράζονται τα ίδια αρνητικά συναισθήματα απέναντι στα ίδια πράγματα. Είναι σαν να λένε «ναι, και εσύ ανατριχιάζεις όταν βλέπεις κάποιον να τρώει με το κουτάλι από το ταψί γλυκού αντί για το πιάτο; Ή να ενοχλείσαι από ανθρώπους που τρώνε με το στόμα ανοιχτό; Τότε ναι, είμαστε φίλοι».
Το παράδοξο είναι ότι η γκρίνια και η ενόχληση μπορούν να γίνουν η σπίθα για σύνδεση. Σε πειράματα όπου συμμετέχοντες συζητούσαν είτε για πράγματα που τους άρεσαν είτε για πράγματα που τους εκνευρίζουν, όσοι μοιράστηκαν τις αντιπάθειές τους ένιωσαν πιο κοντά. Όχι γιατί έγιναν αρνητικοί ή γκρινιάρηδες, αν και ναι, λίγο γκρινιάρηδες, αλλά γιατί ένιωσαν ότι ο άλλος τους καταλαβαίνει σε κάτι προσωπικό. Είναι σαν να ανακαλύπτεις το μυστικό password «εμείς ξέρουμε τι είναι πραγματικό δράμα και κανένας άλλος».
Και δεν αποτελεί μόνο θέμα επικοινωνίας, υπάρχει και η ψυχολογία της ταυτότητας. Δηλαδή, ορίζουμε τον εαυτό μας όχι μόνο από τι αγαπάμε, αλλά και από τι δεν αντέχουμε. Όταν δύο άνθρωποι αντιπαθούν τα ίδια πράγματα, δημιουργείται μια αίσθηση σαν να υπάρχει ένας κοινός στόχος και κίνητρο, σαν δύο άτομα να είναι σύμμαχοι και να φοράνε πανοπλίες εναντίον των εκνευριστικών συμπεριφορών. Και όταν αυτή η κοινή ενόχληση συνδυαστεί με κοινό χιούμορ, τότε ναι, γεννιέται η μαγική αίσθηση της αληθινής φιλίας.
Φυσικά, δεν λέει κανείς ότι οι φιλίες πρέπει να βασίζονται αποκλειστικά στο μίσος. Οι ερευνητές ξεκαθαρίζουν ότι ο αρνητικός δεσμός λειτουργεί κυρίως σαν αρχική σπίθα, όχι σαν το καύσιμο που θα κρατήσει τη φιλία για πάντα. Είναι το «κολλάω μαζί σου γιατί βλέπουμε τα ίδια πράγματα με τον ίδιο εκνευριστικό τρόπο». Η πραγματική φιλία μεγαλώνει όταν αυτό εξελίσσεται σε γέλιο, κοινές εμπειρίες και αίσθηση εμπιστοσύνης. Δηλαδή, γελάς με τα ίδια πράγματα που σε εκνεύριζαν και συνειδητοποιείς ότι δεν είσαι μόνος και κάπως έτσι μοιράζεσαι το meme που κανείς άλλος δεν καταλαβαίνει.
Υπάρχει κάτι απελευθερωτικό σε όλο αυτό. Όταν βρίσκεις κάποιον που αντιδρά όπως εσύ, μειώνεται το αίσθημα μοναξιάς. Δεν νιώθεις υπερβολικός, παράξενος ή δύσκολος χαρακτήρας. Νιώθεις απλώς κατανοητός και αυτό είναι βασικός παράγοντας για συναισθηματική ασφάλεια. Όπως λέει η επιστήμη, η σύνδεση με κάποιον που βλέπει τον κόσμο όπως εσύ μειώνει την αίσθηση απομόνωσης, ακόμα κι αν το θέμα είναι απλώς «γιατί αυτός ο ήχος από τον φούρνο μικροκυμάτων είναι τόσο ενοχλητικός;».
Ο κόσμος είναι γεμάτος μικρές απογοητεύσεις. Από ενοχλητικούς ήχους μέχρι memes που δεν καταλαβαίνεις πώς έγιναν viral. Όταν βρεις κάποιον που λέει «ναι, και μένα με τρελαίνει», ξαφνικά η ζωή μοιάζει λιγότερο χαοτική. Είναι σαν να πατάς ένα reset button και να λέτε μαζί «τουλάχιστον δεν είμαστε μόνοι». Και κάπως έτσι γεννιέται μια φιλία: από την κοινή ενόχληση, λίγο γκρίνια, μια δόση χιούμορ και πολλή κατανόηση.
Την επόμενη φορά που θα δεθείς με κάποιον επειδή μισείτε το ίδιο πράγμα, μην το υποτιμήσεις. Δεν είναι κακή αρχή, είναι ανθρώπινη, επιστημονικά τεκμηριωμένη υπενθύμιση ότι η σύνδεση δεν έρχεται πάντα από τη χαρά. Κάποιες φορές έρχεται από ένα κοινό, απολύτως κατανοητό «δεν το αντέχω αυτό» και αν αυτό ξεκινάει μια φιλία που κρατάει, τότε ναι, η κοινή ενόχληση ήταν μάλλον η καλύτερη σπίθα που θα μπορούσες να ζητήσεις.
Συντάκτης: Ράνια Λιάσκου
