Αναλύουμε την «ψυχολογία του θύματος»

Έχεις γνωρίσει ανθρώπους που μένουν σε δυσάρεστες καταστάσεις και παρόλα αυτά δεν φεύγουν; Που παραπονιούνται συνεχώς για το πόσο άδικα τους φέρε«»ται το αφεντικό τους, το ταίρι τους, οι φίλοι τους, αλλά μόλις τους δοθεί η ευκαιρία να αναλάβουν την ευθύνη τους και να φύγουν δεν κάνουν τίποτα; Μιλάμε για άτομα που τους διακατέχει μια έντονη θυματοποίηση. Αυτό που λέμε η «ψυχολογία του θύματος».

Συνήθως τα άτομα αυτά έχουν πολύ χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση. Υποφέρουν από αρνητικές σκέψεις κι ενα αίσθημα μόνιμης αδικίας και ανημπόριας.

Η θυματοποίηση είναι ένας δύσκολος και εξαιρετικά περίπλοκος μηχανισμός. Συνήθως βρίσκει τις ρίζες του στην παιδική ηλικία. Άνθρωποι με πολύ επικριτικούς, αυστηρούς ή και κακοποιητικούς γονείς είναι πιο πιθανό να παρουσιάσουν χαρακτηριστικά θύματος στην ενήλικη ζωή τους. Αυτό γιατί από μικρή ηλικία έχουν μάθει να υποτάσσονται, να δέχονται άσχημες συμπεριφορές και να υπομένουν. Έτσι βιώνουν την αδικία από πρώτο χέρι και πορεύονται στη ζωή με αυτό το αίσθημα να κυριαρχεί.

Κατακλύζονται από αισθήματα ντροπής και ενοχής.

Ενώ σε οτιδήποτε αρνητικό συμβαίνει στη ζωή τους πάντα φταίει κάποιος άλλος που τους αδικεί και τους τιμωρεί.

Δε θα αναλάβουν ποτέ ευθύνη για όσα συμβαίνουν και πάντα θα βρίσκουν μια καλή δικαιολογία. “Εγώ δεν φταίω, δεν είδες πως μου φέρεται;” είναι μια συχνή φράση που λένε.

Όταν κάποιος παρατηρήσει το μοτίβο τους και τους φέρει αντιμέτωπους με την ανάληψη ευθύνης, απευθείας μπαίνουν σε άμυνα. Προσπαθούν πάση θυσία να πείσουν τους άλλους και τον εαυτό τους ότι δεν έχουν κάνει πουθενά λάθος και ότι πάντα κάποιος άλλος είναι που έχει το πρόβλημα.

Για παράδειγμα μια γυναίκα που ο άνδρας της χάνει συνεχώς λεφτά στον τζόγο, μπορεί μόνιμα να παραπονιέται για εκείνον και την οικονομική κατάσταση που τους έχει φέρει. Δε θα τη δεις όμως να φεύγει. Της είναι πια οικείο να κάθεται σε μια οδυνηρή πραγματικότητα και να γκρινιάζει αδιάκοπα για το πόσο άσχημα της πάνε όλα παρά να πάρει δραστικά μέτρα και να απομακρυνθεί.

Είναι μαθημένη συμπεριφορά και δυστυχώς πολλοί άνθρωποι αισθάνονται καλά μεσα σε αυτό. Παίρνουν προσοχή, οίκτο και συμπόνια από τους γύρω, ενώ αποφεύγουν το πιο δύσκολο κομμάτι της ενήλικης ζωής – να έχουν οποιαδήποτε ευθύνη πάνω τους.

Φυσικά αυτό δε γίνεται από ναρκισσισμό ή αλαζονεία. Είναι η αυτοματοποιημένη απάντηση σε ένα παλαιότερο τραύμα. Αν αναλάβουν ευθύνη, τότε θα πρέπει να αντιμετωπίσουν και όλα τα αισθήματα ντροπής και ενοχής που φέρουν. Πράγμα καθόλου εύκολο, καθώς λόγω της τόσο χαμηλής αυτοπεποίθησης κάτι τέτοιο μπορεί να τους συντρίψει.

Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις που αναπτύσσουν σταδιακά την ψυχολογία του θύματος όχι λόγω παιδικών τραυμάτων, αλλά λόγω δυσλειτουργικών σχέσεων στο τώρα. Δυσκολεύονται να πάρουν αποφάσεις, να αντιμετωπίσουν καταστάσεις και έτσι σταδιακά μαθαίνουν να λειτουργούν ως θύματα. Ως έρμαια της μοίρας, που τους φέρθηκε σκληρά και εκείνοι δεν είχαν άλλη επιλογή.

Η θεραπεία για την ψυχολογία του θύματος, είναι πολύπλοκη αλλά όχι ακατόρθωτη.

Αρχικά θα πρέπει να δοθεί προσοχή στα αισθήματα ντροπής, ενοχής και στην χαμηλή αυτοπεποίθηση του ατόμου. Κι αφού αναγνωριστεί το πρόβλημα, η θεραπεία εστιάζει στην απόδοση υπευθυνότητας για τις προσωπικές αποφάσεις και πράξεις. Παράλληλα γίνεται προσπάθεια για ανάληψη δράσης και προσωπικής ευθύνης.

Όλοι λίγο πολύ έχουμε πέσει στην παγίδα να νιώσουμε θύματα. Για να αποποιηθούμε ευθύνες, να δικαιολογήσουμε συμπεριφορές και να μην έρθουμε σε ρήξη με τον εαυτό μας για τα λάθη του. Το ζήτημα είναι να το αναγνωρίσουμε και να πάρουμε τη ζωή μας στα χέρια μας.

Να θυμάσαι: Κανένας δεν ευθύνεται για την δυστυχία ή την ευτυχία σου στην ενήλικη ζωή. Είναι δική σου απόφαση και ευθύνη.